Để hiểu rõ bài báo ISI/Scopus là gì, đây là các công trình khoa học công bố trên tạp chí quốc tế thuộc hai cơ sở dữ liệu hàng đầu: Web of Science (tiền thân là ISI) và Scopus (Elsevier).
Bài viết này phân tích bản chất chuẩn ISI/Scopus, phân biệt 4 phân hệ Web of Science, giải thích phân hạng Q1 - Q4 và hướng dẫn 5 bước gửi bài chuẩn mực.
Bài báo ISI/Scopus là gì và ý nghĩa trong đánh giá chất lượng khoa học?
Khái niệm bài báo ISI/Scopus đại diện cho tiêu chuẩn vàng trong hoạt động công bố học thuật toàn cầu. Khi một bài báo được lập chỉ mục trên các hệ thống này, công trình đã vượt qua quy trình thẩm định nghiêm ngặt về phương pháp luận và tính mới mẻ của kết quả nghiên cứu:
- Tiêu chuẩn xét học vị và học hàm: Tại Việt Nam, bài báo WoS hoặc Scopus là điều kiện bắt buộc để bảo vệ tiến sĩ (Thông tư 18/2021/TT-BGDĐT) và xét công nhận Giáo sư, Phó Giáo sư.
- Thước đo xếp hạng đại học: Các bảng xếp hạng như QS và THE sử dụng dữ liệu xuất bản từ Scopus/WoS để đánh giá năng lực nghiên cứu.
- Minh bạch hóa trắc lượng khoa học: Giúp theo dõi chính xác mức độ quan tâm của cộng đồng học thuật toàn cầu thông qua chỉ số H-index của tác giả.
Để tìm hiểu các quy định cụ thể khi tham gia hệ thống trắc lượng này, bạn có thể xem thêm bài viết danh mục Scopus là gì và cách thức tham gia.
Hệ thống Web of Science (ISI) gồm những phân hệ cốt lõi nào?
Viện Thông tin Khoa học (Institute for Scientific Information - ISI) được thành lập vào năm 1960 bởi Tiến sĩ Eugene Garfield. Hiện nay hệ thống do Clarivate Analytics quản lý dưới tên gọi Web of Science Core Collection gồm 4 nhánh chính:
- SCIE (Science Citation Index Expanded): Chỉ mục dành cho các tạp chí xuất sắc trong lĩnh vực khoa học tự nhiên, công nghệ, y học và kỹ thuật.
- SSCI (Social Sciences Citation Index): Tập hợp các tạp chí hàng đầu trong lĩnh vực khoa học xã hội, kinh tế, giáo dục và luật học.
- AHCI (Arts & Humanities Citation Index): Chỉ mục dành cho khối ngành nghệ thuật, triết học, lịch sử và nhân văn học.
- ESCI (Emerging Sources Citation Index): Danh mục các tạp chí khoa học chất lượng cao mới nổi, đang trong lộ trình thẩm định để gia nhập SCIE hoặc SSCI.
Chỉ số trắc lượng trung tâm của Web of Science là Journal Impact Factor. Bạn có thể tìm hiểu thêm về công thức tính tại bài viết chỉ số Impact Factor là gì và cách tính IF.
Hệ thống Scopus và các phân hạng tạp chí Q1, Q2, Q3, Q4
Scopus được tập đoàn xuất bản Elsevier ra mắt vào năm 2004, bao quát hơn 27.000 tạp chí bình duyệt quốc tế. Trong hệ thống Scopus và Web of Science, các tạp chí cùng chuyên ngành được xếp hạng và chia đều thành 4 nhóm tứ phân vị (Quartile):
- Tạp chí Q1: Top 25% tạp chí có chỉ số trích dẫn cao nhất trong nhóm ngành chuyên môn.
- Tạp chí Q2: Nhóm tạp chí nằm trong khoảng từ 25% đến 50% bảng xếp hạng.
- Tạp chí Q3: Nhóm tạp chí nằm trong khoảng từ 50% đến 75% bảng xếp hạng.
- Tạp chí Q4: Nhóm 25% tạp chí nằm ở cuối bảng xếp hạng chuyên ngành.
Để hiểu rõ hơn cách tra cứu phân hạng của từng tạp chí cụ thể, bạn có thể xem thêm bài viết bài báo khoa học Q1, Q2, Q3, Q4 là gì.
Bảng so sánh điểm khác biệt giữa chỉ mục ISI (Web of Science) và Scopus
Dưới đây là bảng đối chiếu chi tiết về đặc tính dữ liệu và chỉ số trắc lượng giữa hai cơ sở dữ liệu lớn nhất thế giới.
| Tiêu chí so sánh | Web of Science (ISI - Clarivate) | Scopus (Elsevier) |
|---|---|---|
| Lịch sử ra đời | Năm 1960 (Eugene Garfield) | Năm 2004 (Elsevier) |
| Quy mô danh mục tạp chí | Hơn 21.000 tạp chí (tính đến 2023) | Hơn 27.000 tạp chí (tính đến 2023) |
| Chỉ số trích dẫn cốt lõi | Journal Impact Factor (JIF) | CiteScore, SCImago Journal Rank (SJR), SNIP |
| Độ phủ ngành khoa học xã hội | Rất chọn lọc và nghiêm ngặt | Độ phủ rộng hơn và đa dạng hơn |
| Mức độ công nhận | Chuẩn mực học thuật khắt khe nhất | Được sử dụng phổ biến toàn cầu |
Dữ liệu công bố từ các hệ thống này được kết nối trực tiếp với các cơ sở dữ liệu quốc gia để phục vụ đánh giá năng lực nghiên cứu.
Quy trình 5 bước chuẩn bị và gửi bài báo khoa học chuẩn ISI/Scopus
Để nâng cao tỷ lệ được chấp nhận đăng bài trên các tạp chí ISI/Scopus, nhà nghiên cứu cần tuân thủ lộ trình 5 bước sau:
- Bước 1 - Lựa chọn đề tài và tiến hành nghiên cứu thực chứng: Thiết kế nghiên cứu chặt chẽ, thu thập dữ liệu khách quan và bảo đảm phương pháp luận có tính thuyết phục cao.
- Bước 2 - Lựa chọn tạp chí đích (Target Journal) phù hợp: Tra cứu phạm vi tôn chỉ (Aims & Scope), chỉ số Impact Factor/CiteScore và phân hạng Quartile phù hợp với năng lực bài viết.
- Bước 3 - Soạn thảo bài báo: Trình bày theo cấu trúc chuẩn IMRaD (Mở đầu, Phương pháp, Kết quả, Thảo luận) và định dạng trích dẫn theo hướng dẫn của tạp chí.
- Bước 4 - Nộp bài và theo dõi quy trình bình duyệt độc lập: Tải bản thảo lên hệ thống nộp bài trực tuyến và sẵn sàng phản hồi các ý kiến đóng góp từ ban biên tập. Tìm hiểu thêm về cơ chế thẩm định tại bài viết phản biện kín và phản biện mở.
- Bước 5 - Chỉnh sửa bản thảo theo nhận xét phản biện: Viết thư giải trình (Response to Reviewers) chi tiết từng điểm chỉnh sửa để hoàn tất thủ tục xuất bản chính thức.
Câu hỏi thường gặp
Bài báo ISI và bài báo Scopus bài nào có giá trị cao hơn?
Cả hai đều là thước đo công bố quốc tế chuẩn mực. Nhìn chung, các tạp chí thuộc nhóm SCIE/SSCI của Web of Science thường có tiêu chí xét duyệt khắt khe hơn, trong khi Scopus có phạm vi bao quát đa ngành rộng lớn hơn.
Thời gian phản biện và xuất bản một bài báo ISI/Scopus mất bao lâu?
Thời gian xử lý phụ thuộc vào từng tạp chí và chuyên ngành, thông thường dao động từ 3 đến 9 tháng cho quy trình bình duyệt ngang hàng và thêm 1 đến 2 tháng để xuất bản trực tuyến.
Có phải đăng bài trên tạp chí ISI/Scopus nào cũng phải đóng phí xuất bản (APC) không?
Không. Rất nhiều tạp chí ISI/Scopus uy tín xuất bản theo mô hình truyền thống (Subscription model) hoàn toàn miễn phí cho tác giả. Phí xử lý bài báo (APC) chỉ áp dụng đối với các tạp chí xuất bản theo hình thức Truy cập Mở (Gold Open Access).
Làm thế nào để nhận biết một tạp chí Scopus mạo danh (Predatory Journal)?
Bạn kiểm tra mã ISSN tại scopus.com/sources và Master Journal List của Web of Science. Cần cảnh giác với các email mời nộp bài cam kết duyệt siêu tốc có thu phí.
Tài liệu tham khảo
- Garfield, E. (2006). The history and meaning of the journal impact factor. JAMA, 295(1), 90-93. doi:10.1001/jama.295.1.90
- Clarivate Analytics (2023). Web of Science Journal Evaluation Process and Selection Criteria. Clarivate. https://clarivate.com
- Elsevier (2023). Scopus Content Coverage and Selection Criteria. Elsevier B.V. https://www.elsevier.com