Bài báo khoa học Q1, Q2, Q3, Q4 là cách gọi tắt cho bài đăng trên tạp chí thuộc phân vùng tương ứng. Trong mỗi chuyên ngành, tạp chí được xếp theo một chỉ số trích dẫn rồi chia làm bốn phần bằng nhau: Q1 là nhóm 25% đứng đầu, Q4 là nhóm 25% cuối.
Nói chính xác thì hạng Q thuộc về tạp chí, không thuộc về bài báo. Một bài được gọi là "bài Q1" chỉ vì tạp chí đăng nó đang ở phân vùng Q1 tại kỳ xếp hạng được đối chiếu. Bài viết này chỉ ra ai xếp hạng Q, cách tra cứu, vì sao một tạp chí có nhiều hạng Q khác nhau, và hạng Q được dùng thế nào ở Việt Nam.
Bài báo khoa học Q1, Q2, Q3, Q4 là gì và ai xếp hạng?
Q1, Q2, Q3, Q4 là bốn phân vùng (quartile) của một bảng xếp hạng tạp chí trong một chuyên ngành. Không có tổ chức nào "cấp" hạng Q cho một bài báo. Hạng Q là kết quả suy ra từ vị trí của tạp chí trong bảng xếp hạng của một nhà cung cấp dữ liệu trích dẫn.
Hiện có ba bảng xếp hạng được dùng nhiều nhất, và chúng độc lập với nhau:
- SCImago Journal Rank (SJR) — do nhóm SCImago Research Group xây dựng trên dữ liệu Scopus, tra cứu miễn phí tại scimagojr.com.
- JIF quartile trong Journal Citation Reports (JCR) — do Clarivate tính trên dữ liệu Web of Science, cơ sở dữ liệu mà giới nghiên cứu Việt Nam vẫn quen gọi là ISI. Bảng này cần tài khoản có quyền truy cập.
- CiteScore percentile trên Scopus — do Elsevier tính, quy ra quartile theo ASJC, tức hệ phân loại chuyên ngành của Scopus.
Vì ba bảng dùng ba chỉ số khác nhau và ba hệ chuyên ngành khác nhau, cùng một tạp chí có thể là Q1 ở bảng này và Q2 ở bảng kia. Khi nộp hồ sơ, luôn phải ghi rõ hạng Q lấy từ bảng nào và kỳ dữ liệu năm nào.
Q1, Q2, Q3, Q4 được chia theo tỉ lệ nào?
Cách phân hạng tạp chí ở đây rất cơ học. Sắp xếp toàn bộ tạp chí của một chuyên ngành theo chỉ số từ cao xuống thấp, rồi cắt thành bốn phần bằng nhau theo số lượng tạp chí.
| Phân vùng | Vị trí trong chuyên ngành | Cách hiểu gọn |
|---|---|---|
| Q1 | 25% đầu bảng | Nhóm dẫn đầu của chuyên ngành đó |
| Q2 | Từ 25% đến 50% | Nửa trên, dưới nhóm dẫn đầu |
| Q3 | Từ 50% đến 75% | Nửa dưới, trên nhóm cuối |
| Q4 | 25% cuối bảng | Nhóm cuối của chuyên ngành đó |
Clarivate mô tả cách quy đổi này bằng một giá trị gọi là Z: thứ hạng của tạp chí chia cho tổng số tạp chí trong chuyên ngành. Theo tài liệu hướng dẫn Journal Citation Reports của Clarivate, Z từ 0 đến 0,25 là Q1; trên 0,25 đến 0,5 là Q2; trên 0,5 đến 0,75 là Q3; trên 0,75 là Q4.
Ví dụ tính hạng Q bằng số
Giả định một chuyên ngành có 200 tạp chí được xếp hạng trong kỳ dữ liệu đang xét. Đây là ví dụ minh hoạ, không phải số liệu của một ngành có thật.
- Tạp chí xếp thứ 38: Z = 38 / 200 = 0,19 → nhỏ hơn 0,25 → Q1.
- Tạp chí xếp thứ 62: Z = 62 / 200 = 0,31 → nằm giữa 0,25 và 0,5 → Q2.
- Tạp chí xếp thứ 155: Z = 155 / 200 = 0,775 → lớn hơn 0,75 → Q4.
Hệ quả quan trọng: hạng Q là thứ hạng tương đối. Một tạp chí giữ nguyên chỉ số của mình vẫn có thể rơi từ Q1 xuống Q2 nếu các tạp chí khác trong ngành tăng nhanh hơn.
Cách tra cứu xếp hạng Q của tạp chí trên Scimago
SCImago Journal and Country Rank là cổng tra cứu miễn phí, không cần đăng nhập. Đây là cách nhanh nhất để biết một tạp chí thuộc Q mấy.
- Mở trang scimagojr.com.
- Gõ tên tạp chí, hoặc dán mã ISSN của tạp chí, vào ô tìm kiếm.
- Bấm vào đúng tên tạp chí trong danh sách kết quả để mở trang chi tiết.
- Kéo xuống phần Quartiles — đây là biểu đồ hạng Q theo từng chuyên ngành và từng năm.
- Đọc theo cột năm bạn cần, và ghi lại cả tên chuyên ngành lẫn năm dữ liệu.
Bước cuối là bước hay bị bỏ. Nếu hồ sơ chỉ ghi "tạp chí Q1" mà không ghi chuyên ngành và năm, người thẩm định không có cách nào kiểm lại.
Cách tra cứu JIF quartile trên Web of Science
Hạng Q theo Journal Citation Reports nằm trong sản phẩm trả tiền của Clarivate. Nhiều trường đại học ở Việt Nam có mua quyền truy cập, nên hãy thử qua mạng của thư viện trường trước.
- Đăng nhập Web of Science bằng tài khoản của trường, rồi mở mục Journal Citation Reports.
- Tìm tạp chí theo tên hoặc ISSN.
- Mở mục Rank by Journal Impact Factor trong trang hồ sơ tạp chí.
- Đọc dòng của từng chuyên ngành: bảng cho biết thứ hạng, tổng số tạp chí và quartile.
- Ghi lại kỳ JCR (ví dụ JCR 2024) vì quartile được tính lại mỗi kỳ.
Theo tài liệu của Clarivate, JIF của một năm được tính từ số trích dẫn nhận trong năm đó cho các bài thuộc diện tính (article và review) đã đăng trong hai năm liền trước. JCR phát hành mỗi năm một kỳ, thường vào khoảng giữa năm.
Một mốc đáng nhớ nằm ở thông cáo ngày 26/07/2022 của Clarivate. Theo thông cáo này, từ kỳ JCR 2023, toàn bộ tạp chí thuộc Web of Science Core Collection đều có JIF. Diện này gồm cả ESCI (Emerging Sources Citation Index) và AHCI (Arts and Humanities Citation Index). Hơn 9.000 tạp chí lần đầu có chỉ số này. Nhóm tạp chí mới bắt đầu được xếp quartile từ kỳ JCR 2024.
Q1 với Q2 khác gì nhau?
Khác biệt duy nhất theo định nghĩa là vị trí trong bảng: Q1 nằm ở 25% đầu, Q2 nằm ở khoảng 25% đến 50%. Không có ngưỡng chỉ số cố định nào tách hai nhóm này.
Trong thực tế, khoảng cách giữa tạp chí cuối Q1 và tạp chí đầu Q2 thường rất nhỏ. Hai tạp chí sát ranh giới có thể đổi chỗ cho nhau sau một kỳ xếp hạng. Vì vậy, coi Q1 là "tốt" và Q2 là "kém" là cách đọc sai bản chất của con số.
Khi chọn nơi gửi bài, có mấy thứ đáng cân nhắc hơn ranh giới Q1 và Q2. Đó là phạm vi chủ đề của tạp chí, thời gian phản biện và chính sách phí xử lý bài. Quan trọng không kém là tạp chí có nằm trong danh mục mà cơ quan của bạn công nhận hay không.
Vì sao cùng một tạp chí lại có nhiều hạng Q khác nhau?
Có hai nguyên nhân, và cả hai đều bình thường chứ không phải lỗi dữ liệu.
Một tạp chí thuộc nhiều chuyên ngành. Quartile được tính riêng cho từng chuyên ngành. Một tạp chí y tế công cộng có thể là Q1 trong chuyên ngành hẹp và Q2 trong một chuyên ngành rộng hơn, vì hai bảng có tổng số tạp chí và mật độ trích dẫn khác nhau.
Ba nhà cung cấp dùng ba chỉ số. Bảng dưới đây tóm tắt điểm khác nhau giữa chúng.
| Tiêu chí | SJR (SCImago) | JIF quartile (JCR) | CiteScore (Scopus) |
|---|---|---|---|
| Nguồn dữ liệu trích dẫn | Scopus | Web of Science Core Collection | Scopus |
| Cửa sổ trích dẫn | 3 năm | 2 năm | 4 năm |
| Trọng số trích dẫn | Có, theo uy tín tạp chí trích dẫn | Không | Không |
| Hệ chuyên ngành | Chuyên ngành Scopus | Chuyên ngành Web of Science | Chuyên ngành theo hệ ASJC của Scopus |
| Tra cứu miễn phí | Có | Không, cần quyền truy cập | Có, qua trang Sources của Scopus |
Theo mô tả phương pháp của SCImago, SJR còn nhân trọng số theo uy tín của tạp chí trích dẫn và chặn tự trích dẫn của tạp chí ở mức tối đa 33% tổng tham chiếu đi ra. Đó là lý do SJR và chỉ số Impact Factor có thể cho hai thứ hạng lệch nhau khá xa.
Làm sao biết tạp chí thuộc Q mấy khi tra không ra?
Tra không ra hạng Q thường rơi vào một trong bốn tình huống sau, và cách xử lý khác nhau.
- Tạp chí không được Scopus hay Web of Science lập chỉ mục. Khi đó tạp chí không có hạng Q, chứ không phải "Q4". Kiểm tra bằng danh sách nguồn chính thức của từng cơ sở dữ liệu.
- Tạp chí mới được nhận vào chỉ mục. Cần vài kỳ dữ liệu mới đủ trích dẫn để xếp hạng, nên tạm thời chưa có quartile.
- Tạp chí đã bị loại khỏi chỉ mục. Trang cũ vẫn hiện hạng Q của các năm trước; phải đọc theo năm chứ không đọc hạng cao nhất từng có.
- Tạp chí quảng cáo hạng Q trên website của chính nó. Đây là dấu hiệu cần thận trọng. Chỉ tin con số đọc trực tiếp từ cổng gốc.
Muốn biết một tạp chí có nằm trong chỉ mục quốc tế hay không, bạn có thể đọc thêm bài báo ISI/Scopus là gì. Quy trình để một tạp chí được nhận vào chỉ mục nằm ở bài danh mục Scopus là gì và làm thế nào để tham gia.
Hạng Q được dùng thế nào trong hồ sơ khoa học ở Việt Nam?
Điểm dễ nhầm nhất: hạng Q không phải là đơn vị tính chính thức trong mọi loại hồ sơ. Nhiều quy định của Việt Nam dùng khái niệm khác, và hạng Q chỉ là công cụ tham chiếu.
- Xét chức danh giáo sư, phó giáo sư. Quyết định 37/2018/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ đặt yêu cầu theo số bài trên tạp chí khoa học quốc tế có uy tín, không đặt ngưỡng theo hạng Q.
- Danh mục tạp chí được tính điểm của Hội đồng Giáo sư nhà nước (HĐCDGSNN). Đây là hệ thang điểm riêng cho từng ngành, độc lập với quartile. Cách tra được trình bày trong bài điểm tạp chí HĐCDGSNN là gì.
- Đề tài của Quỹ NAFOSTED. Quỹ công bố danh mục tạp chí quốc tế có uy tín theo từng kỳ, trong đó có phân nhóm theo hạng Q. Yêu cầu công bố cụ thể do quy định của Quỹ đặt ra và thay đổi theo từng đợt, nên phải đọc văn bản của kỳ đang xét.
- Quy chế thưởng công bố của từng trường. Nhiều trường đại học dùng hạng Q để phân mức thưởng. Mức và bảng tham chiếu do từng trường tự ban hành.
Kết luận thực dụng cho người viết hồ sơ: đừng chỉ ghi "Q1". Hãy ghi tên tạp chí, chuyên ngành, bảng xếp hạng và năm dữ liệu, rồi lưu ảnh chụp màn hình trang tra cứu.
Những ngộ nhận thường gặp về tạp chí Q1
- "Bài của tôi là bài Q1." Hạng Q gắn với tạp chí ở một kỳ dữ liệu, không gắn với bài. Cùng một bài có thể là "Q1" theo kỳ này và "Q2" theo kỳ sau.
- "Q1 ngành này bằng Q1 ngành kia." Mật độ trích dẫn mỗi ngành rất khác nhau. So sánh hạng Q chéo ngành không nói lên nhiều điều.
- "Tạp chí Q1 thì bài nào trong đó cũng chất lượng." Quartile là thuộc tính của cả tạp chí, tính trên tổng trích dẫn. Nó không dự báo được số trích dẫn của một bài cụ thể.
- "Q4 nghĩa là tạp chí kém." Q4 vẫn nằm trong chỉ mục và vẫn qua bình duyệt. Với ngành hẹp, tạp chí Q4 có khi lại là nơi đúng độc giả nhất.
- "Cứ nhìn hạng Q là đủ." Nên xem thêm các chỉ số cấp tạp chí khác, ví dụ chỉ số H-index của tạp chí, cùng với phạm vi chủ đề và chính sách biên tập.
Câu hỏi thường gặp
Tạp chí Q1 là gì?
Tạp chí Q1 là tạp chí nằm trong nhóm 25% đứng đầu của một chuyên ngành, theo một bảng xếp hạng cụ thể và một kỳ dữ liệu cụ thể. Cùng một tạp chí có thể là Q1 trong chuyên ngành này và Q2 trong chuyên ngành khác. Vì vậy, khi nói "tạp chí Q1" cần kèm tên bảng xếp hạng, tên chuyên ngành và năm.
Làm sao biết tạp chí thuộc Q mấy?
Cách miễn phí và nhanh nhất là tra trên scimagojr.com: tìm theo tên tạp chí hoặc ISSN, mở trang chi tiết rồi đọc phần Quartiles. Nếu cần hạng Q theo Journal Citation Reports, phải truy cập Web of Science bằng tài khoản có quyền, thường là tài khoản thư viện của trường.
Q1 với Q2 khác gì nhau?
Q1 là 25% đầu bảng, Q2 là khoảng từ 25% đến 50%. Không có ngưỡng chỉ số cố định phân tách hai nhóm, và khoảng cách giữa tạp chí cuối Q1 với tạp chí đầu Q2 thường rất nhỏ. Hai tạp chí sát ranh giới có thể đổi chỗ sau một kỳ xếp hạng.
Vì sao Scimago xếp Q1 nhưng bảng khác lại ghi Q2?
Vì SJR, JIF quartile và CiteScore dùng chỉ số khác nhau, cửa sổ trích dẫn khác nhau và hệ chuyên ngành khác nhau. SJR có trọng số uy tín, còn JIF và CiteScore thì không. Cả hai kết quả đều đúng trong hệ của chúng; hồ sơ chỉ cần ghi rõ bạn đang trích bảng nào.
Bài đăng tạp chí Q4 có được tính không?
Điều đó phụ thuộc quy định của nơi nhận hồ sơ, không phụ thuộc bản thân hạng Q. Nhiều quy định ở Việt Nam tính theo việc tạp chí có thuộc danh mục được công nhận hay không, chứ không tính theo quartile. Hãy đọc văn bản của kỳ xét đang áp dụng trước khi gửi bài.
Tài liệu tham khảo
- SCImago Research Group (không ghi ngày công bố). SCImago Journal and Country Rank. Truy cập ngày 22/08/2026. https://www.scimagojr.com/
- Clarivate (không ghi ngày công bố). Journal Citation Reports — Learn the Basics. Truy cập ngày 22/08/2026. https://clarivate.libguides.com/jcr
- Clarivate (2022). Clarivate announces changes to the 2023 Journal Citation Reports. Thông cáo ngày 26/07/2022. https://clarivate.com/academia-government/blog/clarivate-announces-changes-to-the-2023-journal-citation-reports-release/
- Elsevier (không ghi ngày công bố). Scopus — Research metrics: CiteScore. Truy cập ngày 22/08/2026. https://www.elsevier.com/products/scopus/metrics
- Thủ tướng Chính phủ (2018). Quyết định số 37/2018/QĐ-TTg ngày 31/8/2018 quy định tiêu chuẩn, thủ tục xét công nhận đạt tiêu chuẩn và bổ nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư. Cổng thông tin điện tử Chính phủ
- Hội đồng Giáo sư nhà nước (2025). Quyết định số 26/QĐ-HĐGSNN phê duyệt Danh mục tạp chí khoa học được tính điểm năm 2025. Truy cập ngày 22/08/2026. http://hdgsnn.gov.vn/
- Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia — NAFOSTED (không ghi ngày công bố). Danh mục tạp chí quốc tế có uy tín. Truy cập ngày 22/08/2026. https://nafosted.gov.vn/