Thai chết lưu (Intrauterine fetal death - IUFD / Stillbirth) là tình trạng thai ngừng phát triển và tử vong trong buồng tử cung của người mẹ trước khi sinh, thường được xác định từ tuần thai thứ 20 hoặc 22 trở đi theo phân loại quốc tế.
1. Định nghĩa và dịch tễ học
Theo định nghĩa của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), thai chết lưu (stillbirth) là sự tử vong của thai nhi trước khi được tống xuất ra khỏi tử cung mẹ từ sau 28 tuần thai (đối với so sánh quốc tế) hoặc từ sau 22 tuần thai (tương ứng trọng lượng thai ≥ 500g theo hướng dẫn lâm sàng của nhiều quốc gia).
Thai chết lưu là một biến cố sản khoa nặng nề, gây sang chấn tâm lý sâu sắc cho người mẹ và gia đình. Tỷ lệ thai chết lưu toàn cầu ước tính khoảng 13.9 trên 1.000 tổng số ca sinh, với sự khác biệt đáng kể giữa các khu vực phát triển và đang phát triển.
2. Nguyên nhân và các yếu tố nguy cơ
Nguyên nhân gây thai chết lưu rất đa dạng và được phân loại theo ba nhóm chính:
- Nguyên nhân từ thai nhi (khoảng 25-40%): Bất thường nhiễm sắc thể (lệch bội như Trisomy 13, 18, 21, hội chứng Turner), dị tật bẩm sinh cấu trúc nghiêm trọng (dị tật tim, hệ thần kinh trung ương), phù thai không do miễn dịch hoặc nhiễm trùng bẩm sinh (TORCH, Parvovirus B19).
- Nguyên nhân từ bánh rau và dây rốn (khoảng 25-35%): Suy tuần hoàn tử cung - rau mạn tính, rau bong non, tiền sản giật nặng, xoắn nút dây rốn nghẹt, sa dây rốn hoặc mạch máu tiền đạo rách.
- Nguyên nhân từ người mẹ (khoảng 10-20%): Bệnh lý nội khoa mạn tính (đái tháo đường kiểm soát kém, tăng huyết áp mạn, bệnh thận, hội chứng kháng phospholipid và các hội chứng tăng đông máu bẩm sinh).
Đáng lưu ý, có khoảng 20% đến 30% trường hợp thai chết lưu không thể xác định được nguyên nhân rõ ràng dù đã được thăm dò kỹ lưỡng.
3. Chẩn đoán lâm sàng và xử trí y khoa
Dấu hiệu lâm sàng gợi ý thường là thai phụ không còn cảm nhận được cử động của thai (mất cử động thai), chiều cao tử cung không tăng hoặc nhỏ đi, vú căng tiết sữa non. Chẩn đoán xác định dựa trên siêu âm thai hai chiều (2D): không quan sát thấy hoạt động tim thai và cử động thai nhi.
Xử trí y khoa bao gồm:
- Đánh giá đông máu mẹ: Định lượng Fibrinogen, tiểu cầu và các yếu tố đông máu để phát hiện sớm biến chứng đông máu nội mạch rải rác (DIC) do giải phóng thromboplastin từ mô thai hoại tử.
- Chấm dứt thai kỳ an toàn: Khởi phát chuyển dạ bằng thuốc (Misoprostol, Dinoprostone hoặc truyền Oxytocin tĩnh mạch) để tống xuất thai qua đường âm đạo, hạn chế tối đa chỉ định mổ lấy thai trừ trường hợp có chỉ định sản khoa tuyệt đối.
- Khảo sát tìm nguyên nhân: Khám nghiệm giải phẫu bệnh bánh rau, dây rốn, xét nghiệm nhiễm sắc thể thai (karyotype/CMA) và các xét nghiệm huyết thanh miễn dịch mẹ.