Cách tạo tài liệu tham khảo theo chuẩn trích dẫn AMA sử dụng số mũ (superscript) trong thân bài và danh mục đánh số thứ tự ở cuối bài. Mỗi mục gồm tác giả, tiêu đề, tên tạp chí viết tắt theo NLM, năm, tập, số trang và DOI.
Bài viết này hướng dẫn chi tiết quy tắc đánh số trong văn bản, công thức định dạng danh mục cho từng loại ấn phẩm y sinh và bảng so sánh giữa chuẩn AMA và Vancouver.
Chuẩn trích dẫn AMA là gì và ứng dụng trong ngành y dược thế nào?
Chuẩn trích dẫn AMA do Hiệp hội Y khoa Hoa Kỳ (American Medical Association) ban hành là hệ thống quy ước học thuật hàng đầu trong lĩnh vực y học, dược học, điều dưỡng và sinh học y khoa. Phong cách này mang lại nhiều ưu điểm nổi trội cho việc trích dẫn chuyên ngành:
- Tiết kiệm không gian văn bản: Sử dụng số mũ nhỏ gọn giúp bài viết mạch lạc, không làm ngắt quãng dòng đọc của các báo cáo lâm sàng phức tạp.
- Chuẩn hóa theo Thư viện Y học Quốc gia Hoa Kỳ: Tên các tạp chí đều được viết tắt thống nhất theo cơ sở dữ liệu NLM Catalog và PubMed.
- Dễ dàng định vị nguồn tài liệu: Thứ tự số trong danh mục cuối bài phản ánh chính xác trình tự viện dẫn thông tin trong bài viết.
Để hiểu rõ hơn về cách lựa chọn giữa các phong cách trích dẫn y sinh và khoa học tự nhiên, bạn có thể xem thêm bài viết trích dẫn tài liệu tham khảo nên theo chuẩn nào.
Quy tắc trích dẫn trong văn bản (In-text Citation) bằng số mũ theo chuẩn AMA
Theo cẩm nang AMA Manual of Style ấn bản thứ 11 ban hành năm 2020, trích dẫn trong thân bài tuân thủ các nguyên tắc sau:
1. Vị trí đặt số mũ trích dẫn
Số trích dẫn được định dạng bằng số mũ (superscript), đặt ngay sau dấu chấm câu hoặc dấu phẩy mà không có khoảng trắng xen giữa:
- Trích dẫn một tài liệu: Nghiên cứu lâm sàng đã chứng minh tính hiệu quả của phác đồ điều trị mới.1
- Trích dẫn nhiều tài liệu liên tiếp: Các báo cáo trước đây đã ghi nhận hiện tượng này.1-3
- Trích dẫn nhiều tài liệu không liên tiếp: Dùng dấu phẩy ngăn cách giữa các số không liên tục: Phân tích đã được kiểm chứng qua nhiều thử nghiệm.1,4,7
2. Trích dẫn lặp lại nguồn tài liệu
Nếu một tài liệu được viện dẫn nhiều lần ở các đoạn văn khác nhau trong bài, bạn luôn sử dụng lại số thứ tự ban đầu đã được gán cho tài liệu đó mà không tăng số mới.
Cách tạo tài liệu tham khảo theo chuẩn trích dẫn AMA cho từng loại tài liệu
Ở danh mục tài liệu tham khảo cuối bài, mỗi loại ấn phẩm được định dạng theo cấu trúc riêng biệt:
1. Bài báo trên tạp chí khoa học (Journal Articles)
Công thức trích dẫn bài báo khoa học theo AMA 11 (2020) được trình bày như sau:
Tác giả. Tiêu đề bài báo. Tên tạp chí viết tắt in nghiêng. Năm;Tập(Số):Trang đầu-Trang cuối. doi:10.xxxx
Ví dụ cụ thể:
- Từ 1 đến 6 tác giả (liệt kê đầy đủ): Nguyen TH, Tran VM, Le QT. Clinical efficacy of combination therapy in cardiovascular disease. J Clin Med. 2022;15(4):210-218. doi:10.1001/jocm.2022.00210
- Từ 7 tác giả trở lên (ghi 3 tác giả đầu + et al.): Smith J, Brown K, Wilson P, et al. Global prevalence of diabetes mellitus: a systematic review. Lancet Diabetes Endocrinol. 2021;9(3):145-156. doi:10.1016/S2213-8587(21)00012-3
2. Cách trích dẫn sách chuyên khảo và tài liệu y học
Đối với sách in hoặc sách giáo trình y khoa:
Tác giả. Tên sách in nghiêng. Ấn bản (nếu từ lần 2). Nhà xuất bản; Năm:Trang đầu-Trang cuối.
Ví dụ: Brunton LL, Hilal-Dandan R, Knollmann BC. Goodman & Gilman's The Pharmacological Basis of Therapeutics. 13th ed. McGraw-Hill Education; 2018:450-465.
Bạn có thể tham khảo thêm hướng dẫn chi tiết tại bài viết cách trích dẫn sách làm tài liệu tham khảo đúng chuẩn.
3. Cách trích dẫn trang web và báo cáo y tế trực tuyến
Khi trích dẫn dữ liệu từ các tổ chức y tế quốc tế (như WHO, CDC) hoặc cổng thông tin y tế:
Tác giả hoặc Tên tổ chức. Tiêu đề bài viết. Tên website. Ngày xuất bản hoặc cập nhật. Accessed Ngày Tháng Năm. URL
Ví dụ: World Health Organization. Hypertension fact sheet. WHO website. Published March 16, 2023. Accessed October 10, 2024. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/hypertension
Bạn có thể xem thêm bài viết cách trích dẫn trang web làm tài liệu tham khảo đúng chuẩn để đối chiếu cách ghi ngày truy cập.
Bảng so sánh điểm khác biệt giữa chuẩn AMA, Vancouver và APA 7
Dưới đây là bảng đối chiếu trực quan giữa chuẩn AMA và các phong cách trích dẫn phổ biến khác.
| Tiêu chí kỹ thuật | Chuẩn AMA (ấn bản 11) | Chuẩn Vancouver (ICMJE/NLM) | Chuẩn APA (ấn bản 7) |
|---|---|---|---|
| Hệ thống trích dẫn | Đánh số thứ tự (Numeric) | Đánh số thứ tự (Numeric) | Tác giả - Năm (Author-Date) |
| Ký hiệu trong thân bài | Số mũ không ngoặc: 1,2 | Số trong ngoặc: (1) hoặc [1] | Ngoặc đơn: (Smith, 2020) |
| Quy tắc từ 7 tác giả trở lên | Ghi 3 tác giả đầu + et al. | Ghi 6 tác giả đầu + et al. | Ghi tối đa 20 tác giả |
| Tên tạp chí trong danh mục | Viết tắt NLM, in nghiêng | Viết tắt NLM, chữ đứng | Tên đầy đủ, in nghiêng |
| Sắp xếp danh mục cuối bài | Theo thứ tự xuất hiện 1, 2, 3 | Theo thứ tự xuất hiện 1, 2, 3 | Theo bảng chữ cái A - Z |
Để hiểu rõ hơn cấu trúc tổng thể của danh mục nguồn, bạn có thể tham khảo thêm tài liệu tham khảo là gì và cách tạo danh mục đúng chuẩn hoặc bài viết về chuẩn trích dẫn Harvard.
Quy tắc viết tắt tên tạp chí theo chuẩn NLM Catalog
Trong chuẩn AMA, tên tạp chí bắt buộc phải được viết tắt theo quy ước của Thư viện Y học Quốc gia Hoa Kỳ (NLM). Các nguyên tắc viết tắt cốt lõi gồm:
- Tra cứu cơ sở dữ liệu NLM: Sử dụng công cụ NLM Catalog trên cổng NCBI hoặc PubMed để tra cứu cụm từ viết tắt chuẩn xác.
- Không sử dụng dấu chấm trong từ viết tắt: Các từ viết tắt không thêm dấu chấm sau mỗi chữ (ví dụ: viết JAMA, N Engl J Med, Lancet).
- Tên tạp chí chỉ có một từ: Giữ nguyên toàn bộ từ và không viết tắt (ví dụ: Lancet, Blood, Pediatrics, Vaccine).
Bạn có thể tự động hóa việc chèn số và định dạng danh mục AMA thông qua hướng dẫn tạo danh mục tài liệu tham khảo trên Word đúng chuẩn hoặc các phần mềm Zotero, EndNote.
Câu hỏi thường gặp
Trích dẫn nhiều tài liệu cùng một vị trí trong chuẩn AMA viết thế nào?
Nếu các số liên tiếp nhau, bạn dùng dấu gạch nối (ví dụ: 1-3 nghĩa là tài liệu 1, 2 và 3). Nếu các số không liên tiếp, bạn dùng dấu phẩy không khoảng trắng (ví dụ: 1,4,7).
Khi nào áp dụng quy tắc 'et al.' trong danh mục tài liệu tham khảo AMA?
Theo AMA ấn bản 11 (2020), nếu tài liệu có từ 1 đến 6 tác giả, bạn liệt kê đầy đủ tất cả tên tác giả. Nếu tài liệu có từ 7 tác giả trở lên, bạn chỉ ghi 3 tác giả đầu tiên kèm theo cụm ', et al.'.
Chuẩn AMA có sử dụng dấu ngoặc vuông cho số trích dẫn trong bài không?
Không. Chuẩn AMA quy định sử dụng số mũ trực tiếp (superscript) và không bao bọc bởi dấu ngoặc vuông hay ngoặc đơn, khác với chuẩn IEEE hoặc Vancouver.
Tra cứu tên viết tắt của tạp chí y khoa theo chuẩn AMA ở đâu?
Bạn có thể tra cứu trực tiếp tại cơ sở dữ liệu NLM Catalog (National Library of Medicine) hoặc mục Journal Database của PubMed để lấy tên viết tắt chính thức.
Tài liệu tham khảo
- American Medical Association (2020). AMA Manual of Style: A Guide for Authors and Editors (11th ed.). Oxford University Press. doi:10.1093/jama/9780190246556.001.0001
- National Library of Medicine (2023). NLM Catalog: Journals Referenced in the NCBI Databases. National Center for Biotechnology Information. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/nlmcatalog/journals
- Patrias, K., & Wendling, D. (2007). Citing Medicine: The NLM Style Guide for Authors, Editors, and Publishers (2nd ed.). National Library of Medicine. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK7256/