Cách trích dẫn sách làm tài liệu tham khảo đúng chuẩn đòi hỏi người viết thu thập đủ năm thông tin cốt lõi. Năm yếu tố này gồm tác giả, năm xuất bản, tựa sách, nhà xuất bản và mã định danh số (DOI hoặc URL). Tùy theo chuẩn định dạng như APA, MLA, Chicago hay Harvard, trật tự trình bày sẽ có sự khác biệt.
Sách chuyên khảo, giáo trình và tài liệu học thuật là nguồn dữ liệu nền tảng cung cấp khung lý thuyết cùng phương pháp luận. Việc nắm vững quy tắc trích dẫn sách giúp bài viết đạt tính chuẩn xác cao. Điều này cũng bảo vệ tác giả trước nguy cơ đạo văn trong nghiên cứu.
Các thành phần cốt lõi của một trích dẫn sách học thuật
Một nguồn trích dẫn sách hoàn chỉnh trong danh mục tài liệu tham khảo giúp người đọc tìm lại đúng ấn bản đã dùng. Dù sử dụng bất kỳ chuẩn trích dẫn nào, cấu trúc cơ bản của trích dẫn sách luôn gồm 5 yếu tố chính:
- Thông tin tác giả hoặc chủ biên: Ghi họ và tên đầy đủ hoặc chữ cái đầu của tên, tùy theo từng quy ước. Nếu sách có chủ biên (editor), cần ghi rõ vai trò sau tên.
- Thời gian xuất bản: Năm phát hành ấn bản được tham khảo, đặt trong ngoặc đơn hoặc sau tên tác giả.
- Tiêu đề sách và ấn bản: Tên đầy đủ của tác phẩm (in nghiêng). Nếu sách đã tái bản, thông tin lần xuất bản được ghi ngay sau tựa sách.
- Đơn vị xuất bản: Tên chính thức của nhà xuất bản phát hành cuốn sách.
- Mã định danh kỹ thuật số: Đối với sách điện tử (e-book), người viết đính kèm chỉ số DOI hoặc đường dẫn URL ở cuối.
Cách trích dẫn sách theo chuẩn APA 7th Edition chi tiết
Chuẩn APA (American Psychological Association) phiên bản thứ 7 được áp dụng rộng rãi trong khoa học xã hội, giáo dục và kinh tế. Điểm cải tiến lớn của APA 7th là loại bỏ yêu cầu ghi địa điểm xuất bản, giúp cấu trúc tinh gọn hơn.
1. Sách in một tác giả và sách nhiều tác giả
Cấu trúc chuẩn trong danh mục tài liệu tham khảo đối với sách in có dạng:
Họ, Chữ cái đầu tên. (Năm xuất bản). Tựa sách in nghiêng (Lần tái bản nếu có). Nhà xuất bản.
Ví dụ minh họa cụ thể:
- Một tác giả: Nguyen, A. V. (2020). Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu khoa học. Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội.
- Hai tác giả: Smith, J. A., & Brown, R. K. (2019). Understanding Higher Education: Principles and Applications. Oxford University Press.
- Từ 3 đến 20 tác giả: Liệt kê họ và tên viết tắt của các tác giả, dùng dấu phẩy và ký tự & trước tác giả cuối.
- Sách tái bản: Johnson, M. E. (2021). Psychology of Learning (3rd ed.). Routledge.
Trong nội dung bài viết (in-text citation), chuẩn APA dùng dạng tác giả - năm: (Nguyen, 2020) hoặc Nguyen (2020). Khi trích dẫn trực tiếp nguyên văn, cần ghi số trang: (Nguyen, 2020, tr. 45) hoặc (Smith & Brown, 2019, p. 112).
2. Sách dịch tiếng Việt và tài liệu chuyển ngữ
Khi sử dụng sách dịch nước ngoài, tác giả gốc vẫn đứng đầu danh mục tham khảo. Tên người dịch được đặt trong ngoặc đơn sau tên sách, và năm xuất bản bản gốc ghi ở cuối trích dẫn:
Kahneman, D. (2017). Tư duy nhanh và chậm (T. H. Trần, Dịch). Nhà xuất bản Thế giới. (Tác phẩm gốc xuất bản năm 2011)
Trích dẫn trong bài đối với sách dịch sẽ ghi cả hai mốc thời gian: (Kahneman, 2011/2017).
3. Sách điện tử (E-book) có DOI hoặc URL
Với sách điện tử, định dạng tương tự sách in nhưng bổ sung chỉ số DOI dạng liên kết HTTPS ở cuối câu:
Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2018). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (5th ed.). SAGE Publications. https://doi.org/10.4135/9781506386706
Khi trích dẫn nguồn từ Internet, bạn có thể tham khảo hướng dẫn về trích dẫn trang web làm tài liệu tham khảo để xử lý chính xác URL và ngày truy cập.
Cách trích dẫn sách theo chuẩn MLA, Chicago và Harvard
Bên cạnh APA, các lĩnh vực nhân văn, lịch sử và khoa học ứng dụng thường ưu tiên những phong cách trích dẫn chuyên biệt khác nhau.
1. Chuẩn MLA 9th Edition (Modern Language Association)
Chuẩn MLA chủ yếu ứng dụng trong văn học, ngôn ngữ học và nhân văn. Danh mục tài liệu tham khảo trong MLA đặt tên là Works Cited, ghi tên đầy đủ của tác giả:
Họ, Tên đầy đủ. Tựa sách in nghiêng. Tên nhà xuất bản, Năm xuất bản.
Ví dụ: Nguyen, An Van. Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu khoa học. Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội, 2020.
Trích dẫn trong bài của MLA dùng định dạng tác giả - trang: (Nguyen 45) hoặc (Smith and Brown 112).
2. Chuẩn Chicago (The Chicago Manual of Style)
Phong cách Chicago cung cấp hai hệ thống trích dẫn song song:
- Hệ thống Notes and Bibliography: Dùng trong ngành lịch sử và nghệ thuật, sử dụng chú thích chân trang (footnote) hoặc cuối bài (endnote) kèm danh mục Bibliography.
- Hệ thống Author-Date: Dùng trong khoa học tự nhiên và xã hội, trích dẫn trong bài dạng tác giả - năm:
(Nguyen 2020, 45)và danh mục References ở cuối bài.
3. Chuẩn Harvard (Author-Date System)
Hệ thống Harvard được sử dụng phổ biến tại các trường đại học khối Thịnh vượng chung, ngành kinh tế và quản trị. Bạn có thể tham khảo bài viết chi tiết về chuẩn trích dẫn Harvard để nắm rõ các biến thể.
Bảng so sánh quy cách trích dẫn sách giữa các chuẩn phổ biến
Bảng đối chiếu dưới đây tổng hợp quy cách định dạng danh mục tham khảo và trích dẫn trong bài đối với cùng một cuốn sách:
| Chuẩn trích dẫn | Quy cách danh mục tham khảo | Trích dẫn trong văn bản | Lĩnh vực áp dụng chính |
|---|---|---|---|
| APA 7th | Nguyen, A. V. (2020). Nghiên cứu khoa học. NXB ĐHQGHN. | (Nguyen, 2020) hoặc (Nguyen, 2020, tr. 15) | Khoa học xã hội, Tâm lý, Giáo dục, Kinh tế |
| MLA 9th | Nguyen, An Van. Nghiên cứu khoa học. NXB ĐHQGHN, 2020. | (Nguyen 15) | Văn học, Ngôn ngữ học, Nghệ thuật nhân văn |
| Chicago (Author-Date) | Nguyen, An Van. 2020. Nghiên cứu khoa học. Hà Nội: NXB ĐHQGHN. | (Nguyen 2020, 15) | Khoa học vật lý, Tự nhiên, Xã hội học |
| Harvard | Nguyen, A.V., 2020. Nghiên cứu khoa học, Hà Nội: NXB ĐHQGHN. | (Nguyen, 2020, p.15) | Kinh doanh, Quản trị, Tài chính, Y sinh |
Hướng dẫn trích dẫn chương sách trong sách có chủ biên (Edited Book)
Khi sử dụng một chương cụ thể trong sách do chủ biên tập hợp, trích dẫn cần nêu rõ tác giả chương cùng khoảng trang chính xác.
Cấu trúc trích dẫn một chương sách theo chuẩn APA 7th Edition như sau:
Tác giả chương. (Năm xuất bản). Tựa chương sách. Trong Tên chủ biên (Chủ biên), Tựa sách in nghiêng (Khoảng trang chương, tr. xx–yy). Tên nhà xuất bản. DOI hoặc URL
Ví dụ minh họa thực tế:
Tran, T. M. (2021). Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong xử lý ngôn ngữ tự nhiên. Trong N. V. Le & H. T. Pham (Chủ biên), Kỷ yếu các hướng nghiên cứu hiện đại trong công nghệ thông tin (tr. 45–68). Nhà xuất bản Khoa học và Kỹ thuật.
Khi trích dẫn trong bài viết, bạn chỉ cần trích dẫn tác giả của chương sách: (Tran, 2021). Lưu ý sử dụng ký hiệu tr. cho bài viết tiếng Việt và pp. cho bài viết tiếng Anh.
Quy trình 5 bước định dạng trích dẫn sách cho nhà nghiên cứu
Để hoàn thiện danh mục tài liệu tham khảo một cách chuẩn mực, người viết nên áp dụng quy trình 5 bước sau:
- Xác định chuẩn trích dẫn mục tiêu: Đọc kỹ quy định của tạp chí hoặc trường đào tạo. Bạn có thể tìm hiểu thêm về lựa chọn chuẩn trích dẫn phù hợp cho từng chuyên ngành.
- Thu thập dữ liệu thư mục: Mở trang bản quyền của cuốn sách để lấy chính xác năm xuất bản, nhà xuất bản, số lần tái bản và mã ISBN/DOI.
- Phân loại hình thức tài liệu: Xác định cuốn sách thuộc dạng đơn tác giả, sách dịch, sách chủ biên hay chương sách chuyên đề.
- Nhập và chuẩn hóa dữ liệu: Sử dụng các công cụ chuyên dụng như Zotero hoặc Mendeley để tự động xuất danh mục theo chuẩn yêu cầu.
- Kiểm tra tính đồng nhất của danh mục: Rà soát đối chiếu toàn bộ tài liệu theo nguyên tắc tạo danh mục tài liệu tham khảo đúng chuẩn để bảo đảm tầm quan trọng của việc trích dẫn.
Câu hỏi thường gặp
Trích dẫn sách theo APA 7th có cần ghi nơi xuất bản như thành phố hay quốc gia không?
Không. Kể từ phiên bản APA 7th Edition ban hành từ năm 2019, người viết không cần ghi địa điểm xuất bản trong danh mục tài liệu tham khảo. Bạn chỉ cần ghi tên nhà xuất bản ngay sau tựa sách.
Nếu sách không có tên tác giả cá nhân thì phải trích dẫn thế nào?
Nếu sách do một cơ quan hay tổ chức phát hành mà không ghi tên tác giả cá nhân, bạn hãy sử dụng tên tổ chức làm tác giả tập thể. Ví dụ: Bộ Giáo dục và Đào tạo, hoặc World Health Organization.
Làm thế nào để phân biệt trích dẫn sách toàn tập và trích dẫn một chương sách?
Nếu toàn bộ cuốn sách do cùng một nhóm tác giả viết, bạn trích dẫn theo định dạng sách hoàn chỉnh. Nếu cuốn sách là tập hợp các chương độc lập do nhiều tác giả viết riêng và có chủ biên, bạn phải trích dẫn tác giả của chương cụ thể kèm khoảng trang.
Sách tái bản có cần ghi số lần xuất bản trong trích dẫn không?
Có. Nếu sách được tái bản từ lần thứ hai trở đi, bạn bắt buộc phải ghi thông tin này trong ngoặc đơn ngay sau tựa sách để người đọc tra cứu đúng phiên bản nội dung.
Tài liệu tham khảo
- American Psychological Association (2020). Publication Manual of the American Psychological Association (7th ed.). American Psychological Association. https://doi.org/10.1037/0000165-000
- Modern Language Association (2021). MLA Handbook (9th ed.). Modern Language Association of America.
- University of Chicago Press (2017). The Chicago Manual of Style (17th ed.). University of Chicago Press. https://doi.org/10.7208/cmos17
- Bộ Giáo dục và Đào tạo (2021). Thông tư số 08/2021/TT-BGDĐT ban hành Quy chế tuyển sinh và đào tạo trình độ tiến sĩ. Bộ Giáo dục và Đào tạo.
- Purdue Online Writing Lab (2023). Reference List: Books. Purdue University. https://owl.purdue.edu/owl/research_and_citation/apa_style/apa_formatting_and_style_guide/reference_list_books.html