Phẫu thuật tim ít xâm lấn (minimally invasive cardiac surgery) là (MICS) là kỹ thuật ngoại khoa tim mạch thực hiện các can thiệp phẫu thuật tim hở thông qua các đường rạch ngực nhỏ hạn chế (như mở ngực mini trước - bên hoặc cưa bán phần xương ức) thay cho đường cưa dọc toàn bộ xương ức kinh điển, giúp giảm thiểu sang chấn và phục hồi nhanh.
So sánh phẫu thuật tim kinh điển và phẫu thuật ít xâm lấn
Trong hơn nửa thế kỷ qua, đường mở cưa dọc toàn phần xương ức (median sternotomy) là tiêu chuẩn vàng tiếp cận khoang trung thất trong mổ tim hở. Dù mang lại tầm nhìn phẫu trường rộng rãi, việc cưa đôi xương ức gây tổn thương xương khớp lớn, đau đớn dữ dội sau mổ, hạn chế hô hấp sâu và tiềm ẩn nguy cơ nhiễm trùng xương ức, viêm trung thất (mediastinitis) đe dọa tính mạng.
Ngược lại, phẫu thuật tim ít xâm lấn MICS tiếp cận tim qua các đường rạch tinh tế:
- Mở ngực nhỏ trước - bên (Mini-thoracotomy): Đường rạch da dài khoảng 4 đến 6 cm ở khoang liên sườn 4 hoặc 5 bên phải (để tiếp cận van hai lá, van ba lá, u nhầy nhĩ trái) hoặc bên trái (để làm cầu nối động mạch vành MICS-CABG), hoàn toàn không cắt qua bất kỳ xương nào.
- Cưa bán phần xương ức (Partial sternotomy): Cưa một phần chữ J hoặc chữ T ngược ở nửa trên xương ức để phẫu thuật thay hoặc sửa van động mạch chủ và đoạn quai động mạch chủ lên.
- Phẫu thuật tim có nội soi hỗ trợ (Video-assisted / Totally Endoscopic Cardiac Surgery): Sử dụng camera nội soi 3D độ nét cao đưa qua lỗ trochar nhỏ, phẫu thuật viên thao tác bằng các dụng cụ cán dài tinh vi dưới sự phóng đại gấp nhiều lần trên màn hình.
- Phẫu thuật tim bằng robot (Robotic cardiac surgery): Hệ thống robot phẫu thuật (như da Vinci) với các cánh tay gắn đầu khớp mô phỏng cổ tay người (EndoWrist) lọc bỏ rung động cơ học và thao tác chuẩn xác tuyệt đối trong phẫu trường siêu nhỏ.
Yêu cầu kỹ thuật cao và tuần hoàn ngoài cơ thể ngoại vi
Thực hiện MICS đòi hỏi sự đổi mới toàn diện về công nghệ gây mê hồi sức và kỹ thuật tuần hoàn ngoài cơ thể (Cardiopulmonary Bypass - CPB):
| Thành phần kỹ thuật | Giải pháp trong phẫu thuật MICS | Mục đích an toàn lâm sàng |
|---|---|---|
| Thiết lập cầu nối máy tim - phổi nhân tạo (CPB) | Đặt ống thông ngoại vi (Peripheral cannulation) qua động mạch đùi và tĩnh mạch đùi hoặc tĩnh mạch cảnh trong dưới hướng dẫn của siêu âm tim qua thực quản (TEE). | Duy trì tuần hoàn và trao đổi oxy toàn thân mà không cần đặt canun chiếm chỗ phẫu trường ngực hẹp. |
| Kẹp động mạch chủ và làm ngừng tim | Sử dụng kẹp xuyên thành ngực chuyên dụng (Chitwood clamp) hoặc bóng nội mạch bít gốc động mạch chủ (Endoaortic balloon - EndoClamp). | Cô lập buồng tim và truyền dung dịch làm liệt tim bảo vệ cơ tim trong phẫu thuật tim hở. |
| Gây mê thông khí một phổi | Sử dụng ống nội khí quản hai nòng (Double-lumen tube) hoặc bóng chèn phế quản để làm xẹp phổi phải. | Tạo khoang thao tác rộng rãi trong lồng ngực bên phải mà không gây chấn thương đụng dập nhu mô phổi. |
Chỉ định lâm sàng và lợi ích vượt trội
Các chỉ định phổ biến nhất của MICS hiện nay bao gồm:
- Phẫu thuật sửa và thay van hai lá: Sửa van hai lá nội soi qua mở ngực phải hiện được xem là tiêu chuẩn vàng tại nhiều trung tâm tim mạch lớn trên thế giới cho bệnh hở van hai lá thoái hóa do sa van.
- Phẫu thuật van động mạch chủ: Thay van động mạch chủ sinh học hoặc cơ học qua mở ngực nhỏ trước bên phải hoặc cưa trên xương ức.
- Bắc cầu động mạch vành ít xâm lấn (MICS-CABG): Nối động mạch vú trong trái (LIMA) vào động mạch liên thất trước (LAD) trên quả tim đang đập mà không cần cưa xương ức.
- Phẫu thuật đóng các khuyết tật bẩm sinh: Vá thông liên nhĩ (ASD) và cắt bỏ u nhầy nhĩ trái ở người trưởng thành.
So với mổ mở truyền thống, các phân tích gộp quốc tế khẳng định MICS giúp giảm thiểu tới 50% nhu cầu truyền máu, rút ngắn thời gian thở máy sau mổ, giảm tỷ lệ nhiễm trùng vết mổ xuống mức tối thiểu, giảm thời gian nằm viện từ 7-10 ngày xuống còn 3-4 ngày, và bệnh nhân có thể trở lại lao động bình thường sau 3 đến 4 tuần thay vì phải chờ đợi 3 tháng để xương ức liền xương vững chắc.