Thai nghén là quá trình sinh học tự nhiên phức tạp ở phụ nữ, bắt đầu từ thời điểm thụ tinh tạo hợp tử, phôi làm tổ và phát triển thành thai nhi hoàn chỉnh trong tử cung người mẹ trong khoảng bốn mươi tuần cho đến khi chuyển dạ sinh nở. Quá trình này đòi hỏi sự phối hợp tinh vi giữa các tín hiệu nội tiết tố thai kỳ, sự dung nạp miễn dịch của người mẹ đối với mô dị gen của thai nhi và sự tái cấu trúc mạch máu tử cung bánh rau.
Sinh lý học phân chia tế bào và các tam cá nguyệt
Trong giai đoạn phôi sớm sau khi thụ tinh, số lượng tế bào tăng trưởng theo quy luật nhân đôi hàm mũ:
Trong đó là số tế bào ban đầu và là chu kỳ thời gian phân chia một thế hệ tế bào. Quá trình phát triển được phân chia thành ba giai đoạn kinh điển:
| Giai đoạn thai kỳ | Khoảng thời gian | Các sự kiện phát triển then chốt |
|---|---|---|
| Tam cá nguyệt thứ nhất | Tuần một đến tuần mười ba | Thụ tinh, làm tổ, hình thành mầm phôi và biệt hóa tất cả các cơ quan nội tạng chính |
| Tam cá nguyệt thứ hai | Tuần mười bốn đến tuần hai mươi bảy | Thai nhi tăng trưởng nhanh về kích thước, cử động thai rõ rệt, hoàn thiện cấu trúc khuôn mặt và thính giác |
| Tam cá nguyệt thứ ba | Tuần hai mươi tám đến tuần bốn mươi | Tích lũy mỡ dưới da, trưởng thành tế bào phế nang phổi và chuẩn bị sẵn sàng cho sự thích nghi ngoài tử cung |
Những thích nghi sinh lý học sâu sắc của cơ thể mẹ
Theo bài tổng quan năm 2016 của Soma-Pillay và cộng sự trên tạp chí Cardiovascular Journal of Africa, để nuôi dưỡng thai nhi và bảo vệ tính mạng người mẹ khi sinh, cơ thể người mẹ trải qua những biến đổi huyết động to lớn:
- Hệ tim mạch: Thể tích huyết tương lưu thông tăng mạnh từ bốn mươi đến năm mươi phần trăm, cung lượng tim tăng ba mươi đến năm mươi phần trăm để đáp ứng nhu cầu tưới máu tử cung bánh rau.
- Hệ hô hấp: Thở nhanh sâu do tác động của progesterone kích thích trung tâm hô hấp, tăng thông khí phút giúp tăng đào thải carbon dioxide cho thai nhi.
- Hệ nội tiết và chuyển hóa: Bánh rau tiết ra hormone hCG, progesterone, estrogen và hPL tạo ra trạng thái kháng insulin sinh lý để ưu tiên cung cấp glucose liên tục cho thai nhi.
Đánh giá tăng trưởng thai nhi và y học bào thai
Dự án toàn cầu INTERGROWTH-21st do Villar và cộng sự công bố năm 2014 trên The Lancet đã thiết lập các đường conc chuẩn quốc tế về cân nặng, chiều dài và chu vi đầu của thai nhi theo tuổi thai. Cùng với các chỉ số giải phẫu hình thái chi tiết như nghiên cứu siêu âm năm 2010 của Kivilevitch và cộng sự trên Ultrasound in Obstetrics & Gynecology, các bác sĩ sản khoa hiện đại có thể chẩn đoán sớm hiện tượng thai chậm tăng trưởng trong tử cung và can thiệp kịp thời bảo vệ sức khỏe mẹ và bé.