Suy gan cấp (Acute liver failure - ALF) là hội chứng suy giảm chức năng tế bào gan đột ngột và nghiêm trọng ở người trước đó không có bệnh gan mạn tính, đặc trưng bởi rối loạn đông máu (INR ≥ 1,5) và xuất hiện bệnh não gan trong vòng 26 tuần kể từ khi khởi phát triệu chứng đầu tiên. Đây là một cấp cứu nội khoa phức tạp với tỷ lệ tử vong cao do tổn thương đa cơ quan, đòi hỏi sự theo dõi và can thiệp tích cực tại các đơn vị hồi sức chuyên sâu.
Căn Nguyên Gây Bệnh Và Sinh Lý Bệnh Học
Nguyên nhân gây suy gan cấp có sự khác biệt rõ rệt theo khu vực địa lý và quần thể nghiên cứu:
- Nhiễm độc thuốc: Quá liều paracetamol (acetaminophen) là nguyên nhân đơn lẻ phổ biến nhất ở các nước phát triển. Ngoài ra, tổn thương gan do thuốc không phụ thuộc liều (Idiosyncratic Drug-Induced Liver Injury - IDILI) liên quan đến kháng sinh, thuốc kháng lao và thảo dược cũng chiếm tỷ lệ đáng kể.
- Nhiễm virus viêm gan: Virus viêm gan B (HBV), viêm gan E (HEV) ở phụ nữ mang thai, hoặc đợt bùng phát cấp tính của HBV mạn tính là nguyên nhân chủ yếu ở châu Á và châu Phi.
- Căn nguyên khác: Hội chứng Budd-Chiari cấp, bệnh Wilson, viêm gan tự miễn, gan nhiễm mỡ cấp ở phụ nữ mang thai (AFLP) hoặc ngộ độc nấm độc Amanita phalloides.
Phân Loại Lâm Sàng
Dựa trên khoảng thời gian từ khi xuất hiện vàng da đến khi khởi phát bệnh não gan, O'Grady phân loại suy gan cấp thành ba nhóm:
| Phân loại | Khoảng thời gian | Căn nguyên thường gặp | Tỷ lệ phù não | Tiên lượng tự hồi phục |
|---|---|---|---|---|
| Tối cấp (Hyperacute) | Dưới 7 ngày | Paracetamol, viêm gan A, viêm gan E | Rất cao | Khá tốt nếu qua được pha cấp |
| Cấp tính (Acute) | Từ 8 đến 28 ngày | Viêm gan virus B, ngộ độc thuốc IDILI | Trung bình | Trung bình |
| Bán cấp (Subacute) | Từ 4 đến 26 tuần | Tổn thương gan do thuốc không paracetamol | Thấp hơn | Rất kém nếu không ghép gan |
Biến Chứng Cốt Lõi Và Chỉ Định Ghép Gan
Biến chứng đe dọa tính mạng hàng đầu của suy gan cấp là tăng áp lực nội sọ thứ phát do phù não gây thoát vị não, cùng với hội chứng suy đa tạng do đáp ứng viêm toàn thân (SIRS) và nhiễm trùng huyết. Việc đánh giá chỉ định ghép gan cấp cứu được thực hiện dựa trên Tiêu chuẩn King's College Hospital (KCH) hoặc Tiêu chuẩn Clichy, trong đó các chỉ số pH máu động mạch, nồng độ lactat huyết thanh, mức độ bệnh não gan và INR giữ vai trò quyết định.