Siêu âm qua trực tràng (TRUS) được chỉ định trong những trường hợp nào?

TRUS được chỉ định khi xét nghiệm nồng độ PSA trong máu tăng cao, thăm khám trực tràng bằng ngón tay (DRE) sờ thấy nhân cứng hoặc để dẫn đường sinh thiết tuyến tiền liệt.

Hình ảnh ung thư tuyến tiền liệt trên siêu âm TRUS trông như thế nào?

Ung thư tuyến tiền liệt điển hình biểu hiện là một ổ giảm âm (hypoechoic lesion) nằm ở vùng ngoại vi (PZ), có thể kèm theo tăng sinh mạch máu bất thường trên Doppler.

Sinh thiết hòa hình MRI-TRUS (Fusion Biopsy) có ưu điểm gì?

Kỹ thuật hòa hình chồng ảnh MRI rõ nét lên siêu âm thời gian thực giúp đưa kim sinh thiết chính xác tuyệt đối vào tâm khối u nghi ngờ, giảm thiểu bỏ sót tổn thương ác tính.

Siêu âm qua trực tràng là gì? Quy trình và chẩn đoán bệnh lý

Tiếng Anhtransrectal ultrasound

Tên gọi khácTRUSsiêu âm nội trực tràngsiêu âm tuyến tiền liệt qua trực tràngtransrectal ultrasonographyendorectal ultrasound

Siêu âm qua trực tràng (TRUS) là phương pháp chẩn đoán hình ảnh sử dụng đầu dò đưa qua hậu môn vào trực tràng để khảo sát độ phân giải cao cấu trúc tuyến tiền liệt và định hướng sinh thiết.

287 lượt xem Cập nhật 28/8/2026

Siêu âm qua trực tràng (tiếng Anh: transrectal ultrasound, viết tắt: TRUS) là một kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu trong chuyên khoa Tiết niệu - Nam học. Bằng cách đưa một đầu dò siêu âm tần số cao qua ngả hậu môn vào bóng trực tràng, đầu dò tiếp cận trực tiếp với mặt sau của tuyến tiền liệt mà không bị cản trở bởi thành bụng, lớp mỡ dưới da hay xương mu. TRUS cung cấp hình ảnh giải phẫu học chi tiết với độ phân giải cao về cấu trúc tuyến tiền liệt, túi tinh, bóng ống dẫn tinh và niệu đạo màng, đồng thời là phương tiện dẫn đường thiết yếu trong sinh thiết kim và xạ trị áp sát (brachytherapy). Bài viết này phân tích nguyên lý vật lý, kỹ thuật khảo sát giải phẫu phân vùng McNeal và kỹ thuật sinh thiết hợp nhất MRI-TRUS.

Nguyên lý vật lý và công thức đo thể tích tuyến tiền liệt

Đầu dò TRUS sử dụng chùm sóng siêu âm tần số cao (thường từ 5 MHz đến 12 MHz). Bước sóng $\lambda$ liên hệ với tốc độ truyền âm $c$ ( $\approx 1540 \text{ m/s}$ trong mô mềm) và tần số $f$ :

\lambda = \frac{c}{f}

Độ phân giải dọc trục (axial resolution, $R_{\text{axial}}$ ) phụ thuộc vào chiều dài xung sóng (Spatial Pulse Length - SPL) với số chu kỳ xung $n$ :

\text{SPL} = n\lambda, \quad R_{\text{axial}} \approx \frac{\text{SPL}}{2}

Tần số siêu âm cao giúp đạt độ phân giải dưới 1 mm. Thể tích tuyến tiền liệt ( $V$ ) được tính toán tự động dựa trên công thức hình cầu elip (prolate ellipsoid):

V = \frac{\pi}{6} \times L \times W \times H \approx 0.52 \times L \times W \times H

Trong đó, $L$ là chiều dài (chiều dọc trục), $W$ là chiều rộng (ngang) và $H$ là chiều cao (trước - sau) đo trên các lát cắt chuẩn.

Phân vùng giải phẫu McNeal	Tỷ lệ thể tích tuyến	Bệnh lý hay gặp nhất	Đặc điểm hình ảnh trên siêu âm TRUS
Vùng ngoại vi (Peripheral Zone - PZ)	70%	Ung thư biểu mô tuyến tiền liệt (70-80%)	Tổn thương giảm âm (Hypoechoic lesion)
Vùng chuyển tiếp (Transition Zone - TZ)	5-10%	Tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt (BPH)	Các nốt hỗn hợp âm to chèn ép niệu đạo
Vùng trung tâm (Central Zone - CZ)	25%	Hiếm gặp u nguyên phát (< 5%)	Âm vang đồng nhất, ôm quanh ống phóng tinh
Mô đệm xơ cơ trước (AFS)	Không có tuyến	Không có tế bào tiết	Dải mô liên kết xơ vô tuyến phía trước

Đặc điểm siêu âm bệnh lý và Kỹ thuật sinh thiết dưới hướng dẫn TRUS

Theo công trình nền tảng của Lee và các cộng sự (1985), khoảng 60-70% các ổ ung thư biểu mô tuyến tiền liệt hiển thị dưới dạng các nốt giảm âm (hypoechoic) nằm ở vùng ngoại vi (PZ), đi kèm với mất liên tục vỏ bao tuyến hoặc bất đối xứng lưu lượng mạch trên siêu âm Doppler màu.

Năm 1989, Hodge và các cộng sự đã công bố kỹ thuật sinh thiết hệ thống 6 mẫu (sextant biopsy) dưới hướng dẫn trực tiếp của hình ảnh TRUS. Ngày nay, quy trình sinh thiết tiêu chuẩn đã mở rộng lên 10 đến 12 mẫu (extended 12-core systematic biopsy) lấy mẫu có hệ thống từ đáy, giữa và đỉnh tuyến ở hai bên thùy.

Sinh thiết hòa hình MRI-TRUS (MRI-TRUS Fusion Biopsy)

Theo Hướng dẫn điều trị Ung thư tuyến tiền liệt của Hiệp hội Tiết niệu Châu Âu (EAU) do Mottet và cộng sự (2021) công bố, kết hợp hình ảnh Cộng hưởng từ đa thông số (mpMRI) theo thang điểm PI-RADS (Barentsz và cộng sự, 2012) với siêu âm thời gian thực TRUS (hòa hình MRI-TRUS) cho phép bác sĩ đưa kim sinh thiết trúng đích vào các tổn thương nghi ngờ có kích thước nhỏ, nâng tỷ lệ chẩn đoán ung thư có ý nghĩa lâm sàng lên vượt trội so với sinh thiết mù hoặc sinh thiết siêu âm đơn thuần.