Bệnh động mạch chi dưới là gì? Thang điểm Fontaine và ABI

Khảo sát tái thông nội mạch ở 38 bệnh nhân điều trị bệnh tắc hẹp động mạch chi dưới tại Bệnh viện Thống Nhất, nghiên cứu mô tả cắt dọc ghi nhận 79% ca mang thương tổn TASC II mức C-D. Thủ thuật đạt thành công 97%, chỉ số ABI tăng từ 0,35 lên 0,7 (p < 0,001), biến chứng vị trí sheath chiếm 1,7% và đoạn chi là 5,4%. Tác giả kết luận can thiệp nội mạch tái lập tuần hoàn chi hiệu quả và ít xâm lấn, dù cần theo dõi thêm kết quả dài hạn.

Quan sát can thiệp nội mạch chủ chậu ở 56 bệnh nhân tổn thương bệnh động mạch chi dưới tại Bệnh viện Thống Nhất, nghiên cứu mô tả cắt ngang ghi nhận 74% thuộc phân loại TASC II độ C-D. Thủ thuật đạt thành công 96,4%, chỉ số ABI tăng từ 0,43 lên 0,76 (p < 0,001), lưu thông mạch thì đầu sau 1 và 2 năm đạt 97,4% và 76,4%. Tác giả kết luận can thiệp chủ chậu duy trì lưu thông trung hạn tốt và ít xâm lấn, dù cần theo dõi thêm trên 2 năm.

Quy trình đồng thuận chuyên gia Delphi gồm 46 bác sĩ mạch máu của Pháp (French consensus) cập nhật điều trị mỡ máu ở người mắc bệnh động mạch chi dưới. Toàn bộ khuyến cáo hạ cholesterol lipoprotein tỷ trọng thấp và kiểm soát triglycerid đều đạt tỷ lệ nhất trí trên 80% ngay từ vòng khảo sát đầu. Tài liệu thống nhất định hướng hạ lipid máu tích cực nhằm bảo vệ mạch ngoại biên, dù dữ liệu thử nghiệm chuyên biệt cho hạ triglycerid còn hạn chế.

Khảo sát dọc trên 95 bệnh nhân giai đoạn Fontaine II mắc bệnh động mạch chi dưới đánh giá công suất cơ qua nghiệm pháp đứng lên từ ghế (sit to stand). Công suất cơ tăng rõ sau tập luyện có giám sát cùng quãng đường đi bộ (p dưới 0,001), tương quan chặt với hiệu suất vận động. Kết quả làm rõ giá trị của công suất cơ trong phục hồi chức năng vận động, dù còn thiếu nhóm đối chứng.

Đánh giá giáo dục sức khỏe trên 60 bệnh nhân tắc động mạch chi dưới mạn tính tại Bệnh viện Nhân dân 115, nghiên cứu tiến cứu can thiệp trước sau ghi nhận tỷ lệ hiểu biết đúng tăng trên 80%. Điểm thực hành dự phòng cải thiện từ 5,88 lên 7,88 ngay sau can thiệp và duy trì 7,33 sau 1 tháng (p < 0,01). Tác giả kết luận giáo dục sức khỏe giúp củng cố rõ rệt hành vi tuân thủ điều trị, dù mô hình một nhóm chưa loại trừ hết biến số nhiễu.

Bản hướng dẫn thực hành lâm sàng của Hội Tim mạch Châu Âu (ESC guidelines) chuẩn hóa chẩn đoán và điều trị bệnh động mạch chi dưới cùng tổn thương động mạch cảnh (carotid). Tài liệu khuyến cáo đo chỉ số ABI làm thăm dò đầu tay, đồng thời xác lập tiêu chuẩn tái thông nội mạch và phẫu thuật. Hướng dẫn thiết lập khung thực hành toàn diện, dù cần cập nhật theo tiến bộ kỹ thuật mới.

Khảo sát từ cơ sở dữ liệu quốc gia trên 1.121.359 ca (nationwide database) so sánh người mắc bệnh động mạch chi dưới can thiệp nội mạch với bệnh mạch vành (coronary). Nhóm tổn thương chi dưới có tỷ lệ đái tháo đường cao gấp 1,96 lần và suy thận cuối cao gấp 6,39 lần (p dưới 0,001). Nghiên cứu chỉ ra gánh nặng chuyển hóa vượt trội ở bệnh nhân chi dưới, dù mang tính chất hồi cứu.

Khảo sát can thiệp nong mạch qua da ở 75 bệnh nhân hẹp tắc động mạch chậu thuộc bệnh động mạch chi dưới tại Bệnh viện Bạch Mai, nghiên cứu tiến cứu theo dõi 12 tháng ghi nhận tỷ lệ thành công kỹ thuật đạt 96%. Chỉ số ABI tăng từ 0,43 lên 0,89 sau 12 tháng đi kèm cải thiện độ Fontaine (p < 0,001), trong khi tai biến tụ máu chiếm 6,7%. Tác giả kết luận can thiệp động mạch chậu duy trì lưu thông huyết động an toàn, dù cần đánh giá thêm sau 1 năm.

So sánh chiến lược tái thông ở bệnh nhân loét chân do tắc hẹp động mạch chi dưới mạn tính đa tầng, nghiên cứu tiến cứu mô tả loạt ca tại Bệnh viện Chợ Rẫy theo dõi kết quả tưới máu. Tái thông toàn bộ cải thiện ABI tốt hơn, nhưng không khác biệt về thời gian lành loét hay bảo tồn chi so với tái thông một phần. Tác giả khuyến nghị nên ưu tiên tái thông tầng động mạch dòng đến trước, hạn chế can thiệp xâm lấn không cần thiết.

Ứng dụng phẫu thuật kết hợp nội mạch (hybrid) một thì ở bệnh nhân tắc hẹp động mạch chi dưới đa tầng tại Bệnh viện Chợ Rẫy, nghiên cứu hồi cứu mô tả loạt ca ghi nhận tạo hình động mạch đùi chung chiếm 73,7% phối hợp ống thông Fogarty. Biến chứng chu phẫu là 5,3% và 89,6% bệnh nhân lưu thông tốt sau 6 tháng. Tác giả kết luận phương pháp hybrid tái tưới máu an toàn và hiệu quả cao, giúp giảm độ khó mổ mở ở ca bệnh phức tạp.

Khảo sát sức khỏe tâm thần ở 77 người bệnh nội trú mắc tắc hẹp động mạch chi dưới mạn tính tại Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM, nghiên cứu mô tả cắt ngang áp dụng thang đo chuẩn hóa HADS. Tỷ lệ trầm cảm và lo âu lần lượt là 25,97% và 23,38%, tập trung ở người bệnh cao tuổi có loét hoại tử chi. Nhóm nghiên cứu kết luận rối loạn lo âu và trầm cảm chiếm tỷ lệ cao ở bệnh nhân mạch máu ngoại vi, đòi hỏi hỗ trợ tâm lý đi kèm.

Khảo sát nhận thức tác hại thuốc lá ở 47 người bệnh tắc hẹp động mạch mạn tính chi dưới, nghiên cứu mô tả cắt ngang qua phỏng vấn ghi nhận điểm kiến thức chung chỉ đạt 2,68/8 và tác hại mạch máu là 1,57/4. Đáng chú ý có tới 83,33% người đang hút thuốc bày tỏ ý định bỏ thuốc. Tác giả kết luận người bệnh có động lực cai thuốc cao dù kiến thức còn hạn chế, nhấn mạnh nhân viên y tế cần tích cực hỗ trợ quá trình bỏ thuốc.

Ứng dụng kỹ thuật tiếp cận ngược dòng ở 27 bệnh nhân mắc bệnh động mạch chi dưới phức tạp (96,3% tổn thương TASC II độ C-D), nghiên cứu mô tả cắt ngang tại Bệnh viện Tim Hà Nội ghi nhận thành công kỹ thuật đạt 100%. Mở đường vào mạch máu đoạn xa dưới siêu âm chiếm 92,6% và đặt stent chiếm 77,8%, duy trì thông mạch 83,3% sau 6 tháng. Tác giả kết luận can thiệp ngược dòng là kỹ thuật an toàn và hiệu quả cao, dù tỷ lệ giả phình chiếm 7,4%.

Đánh giá rối loạn lipid máu ở 229 bệnh nhân bệnh động mạch chi dưới tại Viện Tim mạch Bạch Mai, nghiên cứu mô tả cắt ngang ghi nhận 63,3% ca có tổn thương Rutherford độ IV-VI. Tỷ lệ giảm HDL-C đạt 50,2% và tăng triglycerid là 42,8%, nhưng chỉ 5,2% người bệnh dùng rosuvastatin liều cao 20 mg. Tác giả kết luận rối loạn mỡ máu rất thường gặp nhưng chưa kiểm soát tối ưu, dù nghiên cứu chưa theo dõi tuân thủ lâu dài.

Khảo sát tổn thương mạch ngoại vi trên 53 bệnh nhân đái tháo đường týp 2, nghiên cứu mô tả cắt ngang ghi nhận tỷ lệ mắc bệnh động mạch chi dưới lên tới 81,1%. Triệu chứng phổ biến là tê chi (88,4%) và đau cách hồi (72,1%), tổn thương tập trung ở cẳng chân (63,16%) cùng 9,3% loét độ I theo thang Wagner. Tác giả kết luận xơ vữa chi dưới ở người đái tháo đường rất phổ biến và ưu thế ở cẳng chân, dù cỡ mẫu chưa đủ lớn.

Theo dõi chức năng thận ở 35 bệnh nhân thiếu máu đe dọa chi do bệnh động mạch chi dưới can thiệp nội mạch tại Bệnh viện Thống Nhất, nghiên cứu hồi cứu mô loạt ca đánh giá thuốc cản quang iodixanol. Tỷ lệ tổn thương thận cấp sớm sau 24 giờ là 5,7%, gặp nhiều hơn ở nhóm có mức lọc eGFR nền thấp. Tác giả nhận định cần giám sát chặt chẽ chức năng thận sau can thiệp nội mạch, dù kết quả mới dừng ở mức gợi ý giả thuyết do cỡ mẫu nhỏ.

Đối chiếu người bệnh đái tháo đường có (42 ca) và không mắc (46 ca) bệnh động mạch chi dưới tại Bệnh viện Việt Tiệp, nghiên cứu mô tả cắt ngang có đối chứng ghi nhận đa số ở thể nhẹ với chỉ số ABI dưới 0,9 (47,6%). Có tới 57,2% số ca không triệu chứng và chỉ 28,6% có đau cách hồi. Tác giả kết luận bệnh động mạch chi dưới ở người đái tháo đường diễn tiến thầm lặng, đòi hỏi tầm soát sớm khi có các nguy cơ tim mạch kết hợp.

Đánh giá bắc cầu mạch máu trên 35 bệnh nhân thiếu máu mạn tính chi dưới tại Bệnh viện Việt Tiệp, nghiên cứu mô tả hồi cứu cho thấy 91,4% ca nhập viện ở giai đoạn III-IV và 82,9% tổn thương nặng TASC D. Mổ bắc cầu đùi - trên gối chiếm 68,6%, không tử vong và tưới máu chi cải thiện tốt sau mổ. Tác giả kết luận phẫu thuật bắc cầu động mạch đạt hiệu quả cải thiện tưới máu cao ngay cả trên tổn thương giải phẫu phức tạp.

Phân tích thương tổn mạch máu ở 150 bệnh nhân hẹp tắc động mạch chậu thuộc bệnh động mạch chi dưới mạn tính tại Bệnh viện 108, nghiên cứu mô tả cắt ngang ghi nhận phần lớn ở giai đoạn Fontaine IIb (32,1%) và III (44,9%). Chỉ số ABI trung bình là 0,43, với 89,8% ca thuộc TASC mức C-D và 43,3% phối hợp chậu - đùi khoeo. Tác giả kết luận tổn thương động mạch chậu mạn tính có hình thái phức tạp và đa tầng, phản ánh gánh nặng vữa xơ lan tỏa ở người già.

Đánh giá can thiệp nội mạch trên 150 bệnh nhân hẹp tắc động mạch chậu (187 tổn thương) thuộc bệnh động mạch chi dưới tại Bệnh viện 108, nghiên cứu tiến cứu theo dõi 1 tháng ghi nhận thành công kỹ thuật đạt 98,9%. Tỷ lệ thành công lâm sàng đạt 92,5%, chỉ số ABI tăng từ 0,43 lên 0,72 sau 30 ngày với tụ máu chiếm 3,7%. Tác giả kết luận can thiệp nội mạch tầng chậu là phương pháp hiệu quả và an toàn, phục hồi tuần hoàn chi nhanh chóng.