Viêm cơ tim (myocarditis) là một bệnh lý viêm nhiễm của lớp cơ tim, đặc trưng bởi sự xâm nhập của các tế bào viêm gây tổn thương, thoái hóa và hoại tử các tế bào cơ tim mà không do nguyên nhân bệnh lý thiếu máu cục bộ mạch vành. Bệnh có thể biểu hiện từ nhẹ tự thoái lui đến suy tim cấp tiến triển nhanh đe dọa tính mạng.
Căn nguyên và cơ chế bệnh sinh hai pha
Bệnh sinh của viêm cơ tim thường diễn ra qua hai pha kế tiếp nhau:
- Pha một - Tổn thương trực tiếp do mầm bệnh: Virus (như Coxsackie B, Parvovirus B19, HHV-6, SARS-CoV-2) xâm nhập vào tế bào cơ tim qua các thụ thể bề mặt, nhân lên và trực tiếp gây độc làm vỡ tế bào cơ tim.
- Pha hai - Phản ứng miễn dịch tự miễn thứ phát: Hệ miễn dịch vật chủ phản ứng quá mức, các tế bào lympho T và đại thực bào xâm nhập ồ ạt, giải phóng các cytokine gây viêm (TNF-alpha, IL-6) và sản sinh các tự kháng thể tấn công chính protein cấu trúc của tim như myosin.
| Phương pháp thăm dò | Dấu hiệu đặc trưng | Ý nghĩa chẩn đoán |
|---|---|---|
| Men tim Troponin I / T | Tăng cao rõ rệt phản ánh hoại tử cơ tim | Sàng lọc sớm tổn thương cơ tim cấp |
| Điện tâm đồ (ECG) | Đoạn ST chênh lên lan tỏa, sóng T đảo ngược | Nhận diện rối loạn nhịp và viêm kết hợp màng ngoài tim |
| Cộng hưởng từ tim (MRI) | Tăng tín hiệu T2 (phù nề) và ngấm thuốc tương phản muộn LGE | Chẩn đoán không xâm lấn theo tiêu chuẩn Lake Louise |
| Sinh thiết nội mạc cơ tim | Thâm nhiễm bạch cầu và hoại tử tế bào cơ tim | Tiêu chuẩn vàng mô bệnh học |
Biểu hiện lâm sàng đa dạng
Bệnh cảnh lâm sàng của viêm cơ tim rất phong phú:
Nhiều trường hợp khởi đầu bằng tiền triệu giống nhiễm siêu vi (sốt, đau mỏi cơ, viêm họng, rối loạn tiêu hóa) trong vài tuần trước đó. Sau đó xuất hiện đau ngực kiểu màng ngoài tim (tăng lên khi hít sâu hoặc nằm ngửa), khó thở khi nằm, cảm giác hẫng hụt do ngoại tâm thu.
Trong thể viêm cơ tim tối cấp (Fulminant Myocarditis), bệnh nhân nhanh chóng rơi vào tình trạng sốc tim, tụt huyết áp nặng và rối loạn nhịp thất đe dọa tử vong cần can thiệp hồi sức tuần hoàn ngoài cơ thể ECMO khẩn cấp.
Nguyên tắc điều trị và theo dõi phục hồi
Chiến lược điều trị dựa trên mức độ suy tim và loạn nhịp:
- Điều trị nâng đỡ và kiểm soát suy tim: Nghỉ ngơi tuyệt đối tại giường trong giai đoạn cấp, sử dụng thuốc ức chế men chuyển (ACEI), thuốc chẹn thụ thể beta liều thấp tăng dần và thuốc lợi tiểu để giảm tải cho tim.
- Điều trị thể tối cấp và liệu pháp miễn dịch: Hỗ trợ cơ học tuần hoàn (bơm bóng đối xung động mạch chủ IABP, ECMO VA), cân nhắc sử dụng corticoid hoặc globulin miễn dịch tĩnh mạch (IVIG) trong các thể viêm cơ tim tế bào khổng lồ hoặc tự miễn.
- Hạn chế vận động thể lực: Bệnh nhân cần kiêng chơi thể thao và vận động gắng sức trong ít nhất ba đến sáu tháng cho đến khi chức năng tim và điện tâm đồ hồi phục hoàn toàn.