Răng Hàm Mặt (Odonto-Stomatology / Dentistry & Maxillofacial Surgery) là chuyên ngành y học chuyên sâu khảo cứu giải phẫu sinh lý, bệnh lý học, chẩn đoán, điều trị bảo tồn và phẫu thuật tái tạo toàn diện các bệnh tật và dị tật thuộc hệ thống răng miệng, hàm dưới, hàm trên và các cấu trúc mô mềm lân cận vùng mặt (Peres và cs., 2019; Watt và cs., 2019).
Phạm vi chuyên môn và các phân ngành sâu
Chuyên ngành Răng Hàm Mặt bao gồm nhiều phân khoa chuyên biệt:
| Phân ngành chuyên sâu | Đối tượng điều trị | Kỹ thuật can thiệp chính |
|---|---|---|
| Nha khoa phục hồi & Nội nha (Endodontics) | Sâu răng, viêm tủy răng, hoại tử tủy và tổn thương cuống răng. | Trám răng thẩm mỹ, điều trị tủy bằng trâm xoay máy, trám bít ống tủy 3 chiều. |
| Nha chu học (Periodontology) | Viêm nướu lợi, viêm nha chu mạn tính phá hủy xương ổ răng. | Lấy cao răng siêu âm, nạo túi nha chu, phẫu thuật ghép vạt nướu và ghép xương ổ răng. |
| Cấy ghép nha khoa (Implantology) | Mất một răng, mất nhiều răng hoặc mất toàn bộ răng. | Phẫu thuật cấy trụ Titanium tích hợp xương vào xương hàm và phục hình răng sứ bên trên. |
| Chỉnh nha - Niềng răng (Orthodontics) | Sai khớp cắn, răng chen chúc, hô, móm, lệch lạc xương hàm. | Khí cụ gắn chặt mắc cài kim loại/sứ hoặc máng chỉnh nha trong suốt vô hình (clear aligners). |
| Phẫu thuật Hàm Mặt (Oral & Maxillofacial Surgery) | Gãy xương hàm gò má do chấn thương, dị tật khe hở môi - vòm miệng bẩm sinh, u nang vùng hàm mặt, phẫu thuật chỉnh hình xương hàm mặt (orthognathic surgery). | Phẫu thuật kết hợp xương bằng nẹp vít nén sinh học, tạo hình vạt mô tự do vi phẫu. |
Gánh nặng bệnh tật răng miệng toàn cầu
Hai công trình tổng quan mang tính bước ngoặt của Peres và cộng sự (2019) cùng Watt và cộng sự (2019) công bố trên tạp chí The Lancet nhấn mạnh thực trạng:
- Các bệnh lý răng miệng ảnh hưởng đến khoảng 3,5 tỷ người trên toàn thế giới, trong đó sâu răng vĩnh viễn chưa được điều trị là tình trạng bệnh lý phổ biến nhất ở loài người.
- Bệnh nha chu nặng (nguyên nhân hàng đầu gây lung lay và mất răng sớm) ảnh hưởng tới khoảng 10 % dân số toàn cầu.
- Ung thư khoang miệng (môi, lưỡi, niêm mạc má) nằm trong nhóm các bệnh ung thư phổ biến nhất tại khu vực Nam Á và Châu Á - Thái Bình Dương do thói quen hút thuốc lá và ăn trầu.
Mối liên hệ hai chiều giữa sức khỏe răng miệng và toàn thân
Sức khỏe răng miệng không tách rời sức khỏe toàn thân mà có mối tương tác bệnh lý mật thiết:
- Bệnh đái tháo đường: Viêm nha chu mạn tính làm giải phóng liên tục các cytokine gây viêm (TNF-α, IL-6) vào máu, làm trầm trọng thêm tình trạng kháng insulin; ngược lại, người tiểu đường kiểm soát đường huyết kém có nguy cơ viêm nha chu tiến triển nhanh gấp 3 lần.
- Bệnh tim mạch: Vi khuẩn nha chu (như Porphyromonas gingivalis) có thể xâm nhập tuần hoàn máu, góp phần hình thành mảng xơ vữa động mạch và gây viêm nội tâm mạc nhiễm khuẩn trên bệnh nhân có bệnh van tim.
- Phụ nữ mang thai: Nhiễm trùng nha chu mạn tính làm tăng nguy cơ sinh non và trẻ nhẹ cân khi sinh.
Chiến lược phòng bệnh và định hướng chăm sóc sức khỏe ban đầu
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO; Petersen, 2003) khuyến cáo chuyển dịch trọng tâm từ nha khoa điều trị can thiệp muộn sang nha khoa dự phòng cộng đồng:
- Đánh răng đúng cách 2 lần mỗi ngày bằng kem đánh răng chứa Fluoride nồng độ chuẩn (1000 – 1500 ppm).
- Hạn chế tiêu thụ đồ uống có đường tự do và thực phẩm ngọt; kiểm soát thói quen hút thuốc lá và uống rượu bia.
- Khám kiểm tra và lấy cao răng định kỳ 6 tháng một lần tại các cơ sở chuyên khoa răng hàm mặt uy tín.