Khiếm thính (hearing loss hay suy giảm thính lực) là tình trạng suy giảm hoặc mất hoàn toàn khả năng nghe và nhận thức âm thanh ở một hoặc cả hai tai. Khiếm thính là một trong những dạng khuyết tật cảm giác phổ biến nhất trên toàn cầu, gây ảnh hưởng sâu sắc đến sự phát triển ngôn ngữ ở trẻ em, khả năng giao tiếp xã hội và chất lượng cuộc sống của người cao tuổi (Cunningham & Tucci, 2017; Wilson et al., 2017).
Phân loại khiếm thính theo vị trí tổn thương giải phẫu
Dựa trên định khu giải phẫu hệ thống thính giác, khiếm thính được chia thành ba nhóm chính (Cunningham & Tucci, 2017):
| Loại khiếm thính | Vị trí tổn thương giải phẫu | Nguyên nhân thường gặp và đặc điểm |
|---|---|---|
| Khiếm thính dẫn truyền (Conductive hearing loss) | Vành tai, ống tai ngoài, màng nhĩ hoặc chuỗi xương con ở hòm tai giữa. | Thủng màng nhĩ, nút ráy tai, viêm tai giữa ứ dịch, xơ cứng chuỗi xương con; sóng âm bị cản trở truyền vào tai trong. Thường có thể điều trị bằng thuốc hoặc phẫu thuật phục hồi. |
| Khiếm thính tiếp nhận (Sensorineural hearing loss - SNHL) | Tế bào lông cảm giác trong cơ quan Corti ở ốc tai hoặc dây thần kinh thính giác. | Lão thính do tuổi già (presbycusis), tổn thương do tiếng ồn lớn kéo dài, độc tính của thuốc (aminoglycoside, cisplatin), nhiễm trùng bẩm sinh hoặc đột biến gen. |
| Khiếm thính hỗn hợp (Mixed hearing loss) | Đồng thời tổn thương cả đường dẫn truyền tai giữa và hệ thống thần kinh cảm giác tai trong. | Viêm tai giữa mạn tính ăn mòn xương chũm kết hợp thoái hóa ốc tai theo tuổi tác. |
Mức độ suy giảm thính lực và phương pháp đo thính lực
Ngưỡng nghe được đo bằng máy đo thính lực đơn âm (Pure-Tone Audiometry) tại các tần số âm thanh từ trầm đến bổng:
- Mức độ nhẹ: Khó nghe tiếng thì thầm hoặc giao tiếp trong môi trường có tiếng ồn xung quanh.
- Mức độ trung bình: Gặp nhiều khó khăn khi nghe cuộc trò chuyện thông thường ở khoảng cách gần nếu không có thiết bị trợ thính.
- Mức độ nặng: Không nghe được tiếng nói bình thường, chỉ nghe được tiếng thét lớn sát tai.
- Mức độ sâu: Hầu như không cảm nhận được bất kỳ âm thanh lời nói nào, chỉ cảm nhận được rung động cơ học ở cường độ cực lớn.
Yếu tố nguy cơ và nguyên nhân phân tử
Nghiên cứu dịch tễ học và di truyền học chỉ ra nhiều căn nguyên phức tạp (Sheffield & Smith, 2018):
- Đột biến gen di truyền: Hàng trăm locus gen liên quan đến điếc bẩm sinh di truyền không hội chứng, trong đó đột biến gen GJB2 mã hóa protein connexin là nguyên nhân phổ biến nhất.
- Ô nhiễm tiếng ồn công nghiệp và giải trí: Sóng âm thanh cường độ cao liên tục kích hoạt stress oxy hóa, hủy hoại vi nhung mao của tế bào lông ốc tai không thể hồi phục.
- Bệnh lý mạch máu và chuyển hóa: Xơ vữa mạch máu, đái tháo đường và tăng huyết áp làm giảm tưới máu vi mạch nuôi dải mạch ở ốc tai.
Giải pháp phục hồi chức năng thính giác
Can thiệp phục hồi sớm đóng vai trò then chốt trong việc giảm thiểu nguy cơ suy giảm nhận thức và cô lập xã hội (Wilson et al., 2017):
- Máy trợ thính (Hearing aids): Thiết bị điện tử nhỏ gọn khuếch đại sóng âm thanh có chọn lọc theo thính lực đồ của người bệnh, phù hợp cho khiếm thính mức độ nhẹ đến nặng.
- Phẫu thuật Cấy ghép ốc tai điện tử (Cochlear implants): Giải pháp tối ưu cho bệnh nhân khiếm thính mức độ nặng đến sâu không còn đáp ứng với máy trợ thính; thiết bị chuyển đổi âm thanh thành xung điện kích thích trực tiếp dây thần kinh ốc tai.
- Ngôn ngữ ký hiệu và giáo dục đặc biệt: Hỗ trợ trẻ em khiếm thính bẩm sinh tiếp cận giáo dục, hòa nhập cộng đồng và phát triển nhận thức toàn diện.