Bệnh van tim (Heart valve disease / Valvular heart disease) là tình trạng bệnh lý do tổn thương cấu trúc hoặc rối loạn chức năng của một hoặc nhiều van tim (van hai lá, van động mạch chủ, van ba lá, van động mạch phổi), dẫn đến hẹp van (cản trở dòng máu tống đi) hoặc hở van (dòng máu trào ngược trở lại).
Bệnh van tim có thể được chia thành nhiều loại, mỗi loại có những đặc điểm và triệu chứng riêng. Dưới đây là một số loại bệnh van tim phổ biến:
1. Van tim bị rò: Đây là trạng thái mà van tim không đóng kín hoặc không đóng hết, gây rò máu từ ngăn tim này sang ngăn tim khác. Điều này làm giảm khả năng đẩy máu ra khỏi tim và gây thiếu máu cơ tim. Triệu chứng thường gặp bao gồm khó thở, mệt mỏi, suy nhược, và có thể gây ra những vấn đề về tim mạch nghiêm trọng hơn.
2. Van tim bị co: Đây là tình trạng van tim không mở hết lúc cần thiết, làm hạn chế luồng máu chảy từ một ngăn tim sang ngăn tim khác. Khi van tim bị co, tim phải làm việc hơn để đẩy máu đi qua van hẹp này, gây áp lực và căng thẳng cho tim. Triệu chứng của van tim bị co bao gồm mệt mỏi, thở nhanh, đau ngực và có thể gây ra nhồi máu cơ tim.
3. Van tim bị kháng: Đây là trạng thái van tim khó mở hoặc không mở linh hoạt như bình thường. Van tim bị kháng gây ra sự cản trở cho luồng máu đi từ ngăn tim này sang ngăn tim khác. Khi tim phải làm việc hơn để đẩy máu qua van kháng, có thể xảy ra nhịp tim bất thường, tăng huyết áp, và gia tăng nguy cơ suy tim.
Bệnh van tim có nhiều nguyên nhân gây ra, bao gồm bẩm sinh, viêm nhiễm, tổn thương do bệnh lý tim mạch, hay do tuổi già. Bệnh van tim có thể được chẩn đoán qua các phương pháp như siêu âm tim, cộng hưởng từ hình (MRI), và xét nghiệm máu để kiểm tra mức độ suy giảm chức năng tim.
Trị liệu của bệnh van tim phụ thuộc vào mức độ và loại van tim bị tổn thương. Đôi khi, thuốc có thể được sử dụng để điều chỉnh triệu chứng và giảm căng thẳng cho tim. Trường hợp nghiêm trọng, phẫu thuật thay van hoặc sửa chữa van có thể được thực hiện. Điều quan trọng là nhận biết và điều trị kịp thời để ngăn ngừa những biến chứng nguy hiểm của bệnh van tim.
Sinh lý bệnh huyết động học của hẹp và hở van tim
Hai dạng rối loạn cơ học cơ bản gây ra các đáp ứng tái cấu trúc thất khác biệt:
- Tổn thương hẹp van (Stenosis): Gây quá tải áp lực lên buồng tim phía trước van. Điển hình là hẹp van động mạch chủ (Aortic Stenosis) làm tăng chênh áp qua van, kích hoạt phì đại đồng tâm thất trái (concentric hypertrophy) để duy trì thể tích tống máu, lâu dần dẫn đến suy tim tâm trương và suy tim ứ huyết.
- Tổn thương hở van (Regurgitation / Insufficiency): Gây quá tải thể tích lên buồng tim. Điển hình là hở van hai lá (Mitral Regurgitation) hoặc hở van động mạch chủ làm tăng thể tích cuối tâm trương, dẫn đến giãn buồng tim và phì đại lệch tâm thất trái (eccentric hypertrophy), tăng áp lực mao mạch phổi bít và rung nhĩ do giãn nhĩ trái.
Tiêu chuẩn đánh giá siêu âm tim và xu hướng can thiệp nội mạch
Siêu âm tim qua thành ngực (TTE) và qua thực quản (TEE) là phương tiện chẩn đoán trụ cột giúp đo diện tích lỗ van (EOA), vận tốc đỉnh dòng máu (), chênh áp trung bình qua van và phân suất tống máu (LVEF). Trong kỷ nguyên can thiệp tim mạch hiện đại, phẫu thuật mổ mở thay van tim bằng van cơ học hoặc sinh học dần được bổ sung bởi các kỹ thuật can thiệp qua da ít xâm lấn như thay van động mạch chủ qua da (TAVI/TAVR) hoặc sửa van hai lá bằng kẹp MitraClip cho những bệnh nhân nguy cơ phẫu thuật cao.