Viêm mủ nội nhãn (Purulent endophthalmitis / Endophthalmitis) là tình trạng nhiễm trùng sinh mủ cấp tính đe dọa thị lực bên trong các khoang nội nhãn (dịch kính và tiền phòng), thường xảy ra sau phẫu thuật nội nhãn, chấn thương nhãn cầu xuyên thủng hoặc lây truyền qua đường máu.
Viêm mủ nội nhãn là một tình trạng viêm nhiễm xảy ra trong nội nhãn hoặc mỡ mắt. Nội nhãn là một lớp mô mềm nằm ở ngoài màng nhãn, một khu vực quan trọng để bảo vệ và giữ ẩm cho mắt. Viêm mủ nội nhãn thường xảy ra khi vi khuẩn hoặc virus xâm nhập vào vùng này, gây ra các triệu chứng như sưng, đỏ, đau và mủ. Nguyên nhân gây viêm mủ nội nhãn có thể bao gồm nhiễm trùng, một vết thương hoặc một tác động bên ngoài vào mắt. Điều trị viêm mủ nội nhãn thường đòi hỏi sự can thiệp y tế và dùng thuốc như thoa mỡ mắt kháng vi khuẩn và thuốc giảm viêm. Viêm mủ nội nhãn, còn được gọi là viêm nhiễm nội nhãn, là một tình trạng viêm nhiễm xảy ra trong nội nhãn hoặc mỡ mắt. Nội nhãn là một lớp mô mềm nằm ở ngoài màng nhãn, có chức năng bảo vệ và giữ ẩm cho mắt. Mỡ mắt, còn được gọi là các tuyến chất nhờn trong viết tắt là GMB (glandulae molles bulbi), tạo ra dầu mắt để giữ cho mắt không bị khô.
Viêm mủ nội nhãn thường xảy ra khi vi khuẩn hoặc virus xâm nhập vào vùng này thông qua nhiễm trùng hoặc vết thương. Nguyên nhân gây viêm mủ nội nhãn có thể bao gồm:
1. Nhiễm trùng: Vi khuẩn và virus có thể xâm nhập vào nội nhãn thông qua việc tiếp xúc với bề mặt mắt hoặc bằng cách bắn hơi, ho, hắt hơi gần mắt.
2. Vết thương: Bất kỳ vết thương nào gây tổn thương cho nội nhãn hoặc mụn cơm (nang lông vi khuẩn) có thể trở thành cửa ngõ cho vi khuẩn xâm nhập và gây viêm mủ.
3. Tác động bên ngoài vào mắt: Các tác động từ môi trường bên ngoài như bụi, cát, hóa chất hoặc tác động vật lý (như xé giấy, cọ hay cắn cắp) có thể gây viêm mủ nội nhãn.
Các triệu chứng của viêm mủ nội nhãn thường bao gồm:
1. Sưng và đỏ quanh vùng mắt, đặc biệt là vùng nội nhãn. 2. Đau và khó chịu ở mắt. 3. Tình trạng nổi mủ, có thể chảy từ nội nhãn ra ngoài.
Điều trị viêm mủ nội nhãn thường đòi hỏi sự can thiệp y tế. Bác sĩ thường sẽ khuyến nghị ngưng sử dụng mỹ phẩm và sắp xếp hẹn tái khám sau 1-3 ngày nếu triệu chứng không giảm đi. Điều trị bao gồm sử dụng thuốc như mỡ mắt kháng vi khuẩn để làm sạch vùng nhiễm trùng và điều trị viêm, thuốc giảm đau và việc hạn chế tiếp xúc với tác nhân gây kích ứng. Trong trường hợp nhiễm trùng nặng hoặc kéo dài, bác sĩ có thể kê đơn thuốc uống hoặc tiêm trực tiếp vào mắt để giúp xử lý nhiễm trùng.
Quan trọng để điều trị viêm mủ nội nhãn kịp thời để tránh biến chứng nghiêm trọng và bảo vệ sự khỏe mạnh cho mắt.
Căn Nguyên Vi Sinh và Cơ Chế Bệnh Sinh
Viêm mủ nội nhãn (endophthalmitis) là một cấp cứu nhãn khoa tối khẩn. Trong viêm mủ nội nhãn hậu phẫu cấp tính, căn nguyên chủ yếu bắt nguồn từ hệ vi sinh vật thường trú tại mi mắt và kết mạc của chính bệnh nhân thâm nhập qua vết mổ. Các chủng vi khuẩn gram dương chiếm ưu thế vượt trội (85–90%), bao gồm tụ cầu coagulase âm tính (Staphylococcus epidermidis), Staphylococcus aureus và Streptococcus spp. Viêm mủ nội nhãn sau chấn thương thường có sự tham gia của trực khuẩn gram âm và vi khuẩn hoại thư sinh nha bào Bacillus cereus với diễn tiến phá hủy mô cực kỳ bạo liệt.
Sự nhân lên của vi khuẩn trong buồng dịch kính vô trùng kích hoạt dòng thác phản ứng viêm dữ dội. Bạch cầu đa nhân trung tính thâm nhập ồ ạt, giải phóng các enzym ly giải protein và gốc oxy hóa tự do (). Phản ứng viêm quá mức kết hợp với độc tố vi khuẩn gây hoại tử tế bào hạch và tế bào que/nón võng mạc, dẫn đến mất chức năng thị giác vĩnh viễn nếu không được can thiệp kịp thời.
Phác Đồ Tiếp Cận và Điều Trị Chuẩn Quốc Tế
Xử trí viêm mủ nội nhãn đòi hỏi phối hợp khẩn trương giữa chẩn đoán vi sinh và điều trị đặc hiệu:
- Chọc hút dịch kính/tiền phòng: Lấy bệnh phẩm nhuộm soi Gram, soi tươi tìm nấm và nuôi cấy kháng sinh đồ trước khi bơm thuốc.
- Tiêm kháng sinh nội nhãn phối hợp: Phác đồ đầu tay chuẩn quốc tế bao gồm Vancomycin (1,0 mg/0,1 mL) để bao phủ vi khuẩn gram dương kết hợp Ceftazidime (2,25 mg/0,1 mL) hoặc Amikacin (0,4 mg/0,1 mL) để bao phủ trực khuẩn gram âm. Trường hợp nghi ngờ vi nấm, Voriconazole (100 mcg/0,1 mL) hoặc Amphotericin B (5 mcg/0,1 mL) được chỉ định.
- Corticosteroid nội nhãn: Dexamethasone (0,4 mg/0,1 mL) có thể được cân nhắc tiêm đồng thời để giảm thiểu tổn thương võng mạc do phản ứng viêm phụ đới.
- Phẫu thuật cắt dịch kính toàn bộ (PPV): Giúp loại bỏ khối dịch mủ chứa đầy vi khuẩn, độc tố và các chất trung gian gây viêm, đồng thời cải thiện độ trong suốt của môi trường khúc xạ.