Phẫu thuật khẩn cấp là can thiệp ngoại khoa được chỉ định và tiến hành trong khung thời gian khẩn trương ngay sau khi tiếp nhận bệnh nhân bị chấn thương nặng, xuất huyết ồ ạt, nhiễm trùng ổ bụng cấp tính hoặc thiếu máu cục bộ cơ quan nhằm ngăn ngừa tử vong và tàn phế. Khác với phẫu thuật theo chương trình, phẫu thuật cấp cứu diễn ra trong bối cảnh bệnh nhân chưa được chuẩn bị kỹ lưỡng, chức năng sinh tồn bất ổn định và đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng giữa ê-kíp ngoại khoa, gây mê hồi sức và ngân hàng máu.
Phân loại mức độ khẩn cấp và chỉ định ngoại khoa
Dựa trên thời gian tối ưu cần can thiệp để bảo toàn tính mạng người bệnh:
| Mức độ khẩn cấp | Thời gian can thiệp vàng | Ví dụ bệnh lý lâm sàng điển hình |
|---|---|---|
| Tối khẩn cấp (Cấp cứu loại 1) | Ngay lập tức, trong vòng vài phút đến một giờ | Vỡ phình động mạch chủ bụng, vỡ tạng đặc chảy máu dữ dội, chấn thương tim ngực hở |
| Khẩn cấp (Cấp cứu loại 2) | Trong vòng sáu đến mười hai giờ | Thủng tạng rỗng gây viêm phúc mạc, tắc ruột nghẹt cơ học, xoắn tinh hoàn buồng trứng |
| Cấp cứu trì hoãn (Loại 3) | Trong vòng hai mươi bốn đến bốn mươi tám giờ | Viêm ruột thừa cấp giai đoạn sớm, viêm túi mật cấp chưa biến chứng hoại tử |
Chiến lược phẫu thuật kiểm soát tổn thương (Damage Control Surgery)
Trong phẫu thuật chấn thương nặng, việc thực hiện một cuộc đại phẫu kéo dài dễ đẩy bệnh nhân vào tam chứng tử vong gồm hạ thân nhiệt, toan chuyển hóa nặng và rối loạn đông máu tiêu thụ. Chiến lược kiểm soát tổn thương được chia thành ba giai đoạn:
- Giai đoạn 1 (Tại phòng mổ ban đầu): Can thiệp phẫu thuật tối thiểu, chỉ tập trung cầm máu tạm thời bằng chèn gạc hoặc thắt mạch máu và khâu đóng kín nhanh các lỗ thủng tiêu hóa để ngăn ngừa nhiễm trùng.
- Giai đoạn 2 (Tại khoa hồi sức tích cực ICU): Làm ấm cơ thể, truyền máu và các chế phẩm máu theo tỷ lệ cân bằng, điều chỉnh thăng bằng kiềm toan và ổn định huyết động.
- Giai đoạn 3 (Tái can thiệp phòng mổ): Rút gạc chèn, phục hồi lưu thông đường tiêu hóa và tái tạo giải phẫu hoàn chỉnh khi sinh hiệu bệnh nhân đã hồi phục ổn định.
Tiêu chuẩn quản lý nhiễm trùng và tắc ruột cấp
Theo hướng dẫn toàn cầu của Sartelli năm 2010 trên World Journal of Emergency Surgery, chìa khóa thành công trong điều trị viêm phúc mạc nhiễm trùng là kiểm soát triệt để nguồn lây nhiễm kết hợp kháng sinh phổ rộng theo kinh nghiệm sớm. Đồng thời, Hướng dẫn Bologna do Catena và cộng sự công bố năm 2011 đã thiết lập thuật toán chuẩn mực để phân biệt các trường hợp tắc ruột dính có thể điều trị bảo tồn nội khoa với các trường hợp nghi ngờ thắt nghẽn hoại tử ruột cần mở bụng cấp cứu khẩn trương.
Xu hướng phát triển ngoại khoa cấp cứu hiện đại
Như phân tích của Havens và cộng sự năm 2019 trên Annals of Surgery, mô hình phẫu thuật cấp cứu hiện đại đang chuyển dịch mạnh mẽ sang thành lập các đơn vị Chăm sóc Ngoại khoa Cấp tính chuyên biệt, ứng dụng phẫu thuật nội soi ít xâm lấn và tích hợp chẩn đoán hình ảnh cắt lớp vi tính đa dãy ngay tại phòng cấp cứu để rút ngắn tối đa thời gian chẩn đoán.