Từ điển học thuật

Năng lượng là gì? Các công bố khoa học về Năng lượng

Năng lượng là khả năng của một hệ thống hoặc vật thể để làm việc hoặc gây ra sự thay đổi. Năng lượng có thể tồn tại ở nhiều hình thức khác nhau như năng lượng n...

398 lượt xem Cập nhật 5/9/2026

Năng lượng là khả năng của một hệ thống hoặc vật thể để làm việc hoặc gây ra sự thay đổi. Năng lượng có thể tồn tại ở nhiều hình thức khác nhau như năng lượng nhiệt, năng lượng điện, năng lượng cơ học, năng lượng hóa học, năng lượng hạt nhân, v.v. Năng lượng không thể tạo ra hoặc phá hủy, nhưng chỉ có thể chuyển đổi từ một hình thức sang hình thức khác.
Năng lượng là một đại lượng vật lý không thể nhìn thấy trực tiếp, nhưng nó có thể được đo và có ảnh hưởng đến các quá trình tự nhiên và công nghệ. Năng lượng là thứ mà chúng ta sử dụng hàng ngày để thực hiện hầu hết các hoạt động của cuộc sống, từ đun nấu, lái xe, làm việc và giải trí.

Có nhiều hình thức khác nhau của năng lượng, mỗi hình thức có các đặc điểm riêng. Dưới đây là một số hình thức phổ biến của năng lượng:

1. Năng lượng nhiệt: Đây là năng lượng được tạo ra từ sự chuyển động của các phân tử và nguyên tử. Nhiệt được sử dụng để nung chảy, sôi, làm ấm và làm lạnh.

2. Năng lượng điện: Đây là năng lượng điện tử chúng ta sử dụng hàng ngày. Nó được tạo ra thông qua sự chuyển động của các điện tử trong các vật chất dẫn điện như dây, pin và điện tử.

3. Năng lượng cơ học: Đây là năng lượng liên quan đến sự chuyển động của các vật thể. Ví dụ, năng lượng động từ một đối tượng di chuyển, năng lượng sự nén hoặc mở rộng của một hệ thống cơ học.

4. Năng lượng hóa học: Đây là năng lượng được giải phóng trong quá trình xảy ra các phản ứng hóa học, chẳng hạn như cháy hoặc quá trình trao đổi chất trong cơ thể.

5. Năng lượng hạt nhân: Đây là năng lượng được tạo ra từ phản ứng hạt nhân, chẳng hạn như phân hạch hạt nhân hoặc sự kết hợp hạt nhân.

Năng lượng không thể bị tạo ra hoặc phá hủy, nhưng chỉ có thể chuyển đổi từ một hình thức sang hình thức khác theo nguyên tắc bảo toàn năng lượng. Ví dụ, năng lượng mặt trời có thể chuyển đổi thành năng lượng điện trong quá trình quang điện, hoặc năng lượng hóa học trong quá trình quang hợp.
Năng lượng có thể được chia thành hai loại chính là năng lượng gốc và năng lượng liên kết.

1. Năng lượng gốc: Đây là năng lượng mà một vật thể có dựa trên vị trí hoặc tình trạng của nó. Ví dụ, một vật nằm trên đỉnh một dốc có năng lượng gốc cao hơn so với khi nằm ở đáy dốc. Các loại năng lượng gốc phổ biến bao gồm:

- Năng lượng thủy triều: Dựa trên vị trí và độ cao của đại dương so với mực nước biển.
- Năng lượng mặt trời: Năng lượng từ ánh sáng mặt trời có thể tồn tại là năng lượng quang (từ bức xạ điện từ) hoặc nhiệt (nhiệt được tạo ra từ ánh sáng mặt trời).
- Năng lượng gió: Do sự chuyển động của không khí do sức ép và nhiệt độ khác biệt tạo ra.

2. Năng lượng liên kết: Đây là năng lượng được lưu trữ trong các liên kết giữa các nguyên tử hoặc phân tử. Khi các liên kết bị phá hủy, năng lượng này được giải phóng. Các loại năng lượng liên kết phổ biến bao gồm:

- Năng lượng hóa học: Được tạo ra từ các quá trình hóa học, chẳng hạn như cháy hoặc quá trình trao đổi chất trong cơ thể.
- Năng lượng hạt nhân: Bao gồm năng lượng phát ra từ các phản ứng hạt nhân, chẳng hạn như phân hạch hạt nhân hoặc sự kết hợp hạt nhân.

Năng lượng tồn tại ở dạng tiềm năng và kiến tạo. Năng lượng tiềm năng là năng lượng có thể được giải phóng khi có sự thay đổi vị trí hoặc trạng thái của một vật thể. Năng lượng kiến tạo là năng lượng đang được sử dụng hoặc đang làm việc để tạo ra hiệu ứng hoặc thay đổi.

Năng lượng được đo bằng các đơn vị như kilowatt giờ (kWh), joule (J), calorie (cal) hoặc electronvolt (eV). Công nghệ và phương pháp đã và đang được sử dụng để khai thác, chuyển đổi và sử dụng năng lượng với hiệu suất cao và tiết kiệm nguồn tài nguyên.

Các nghiên cứu khoa học về “năng lượng”

Công bố nổi bật trên thế giới và tại Việt Nam, kèm tóm tắt theo hướng chủ đề.

Nổi bật tại Việt Nam

  • Đánh giá chất lượng pin năng lượng mặt trời bằng mạng học sâu dựa trên ảnh điện phát quang

    Nguyễn Chí Ngôn và cộng sự2022Tạp chí Khoa học và Công nghệ - Đại học Đà Nẵng

    AI tóm tắt

    Nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo xây dựng mô hình mạng nơ-ron học sâu AlexNet nhằm đánh giá chất lượng tấm pin năng lượng mặt trời qua ảnh điện phát quang. Thuật toán xử lý ảnh tự động phân loại khuyết tật vi nứt với độ chính xác đạt trên 94%, khắc phục hạn chế của phương pháp kiểm tra thủ công. Giải pháp hỗ trợ tối ưu hóa quy trình kiểm định chất lượng dây chuyền sản xuất mô-đun quang điện quy mô công nghiệp.

  • An assessment methodology on reliability of Aggregate Battery Energy Storage System considering dynamic operation

    Hoang Thanh Nguyễn và cộng sự2020Tạp chí Kỹ thuật và Công nghệ Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh

    AI tóm tắt

    Mô hình toán độ tin cậy đề xuất phương pháp đánh giá hệ thống tích trữ năng lượng pin tổng hợp ABESS trong lưới điện vi mô Microgrid có xét đến chế độ vận hành động. Tác giả phân tích khả năng cân bằng công suất và giảm thiểu nguy cơ mất điện khi nguồn điện gió và quang điện biến động thất thường. Công trình mang lại cơ sở tính toán tối ưu hóa chi phí đầu tư hạ tầng lưu trữ cho lưới điện thông minh.