Từ điển học thuật Khoa học y - dược

Buồng tử cung là gì? Ý nghĩa và ứng dụng chuyên sâu

Tiếng Anhuterine cavity

Tên gọi kháclòng tử cungkhoang tử cunguterine cavitynội mạc buồng tử cung

Buồng tử cung là khoang giải phẫu rỗng hình tam giác dẹt nằm bên trong thân tử cung của cơ thể người phụ nữ, được lót bởi lớp nội mạc tử cung nhạy cảm với hormone sinh dục, nơi diễn ra các chu kỳ kinh nguyệt và quá trình phôi thai làm tổ phát triển.

347 lượt xem Cập nhật 3/9/2026

Buồng tử cung (uterine cavity) là khoang giải phẫu rỗng hình tam giác dẹt nằm bên trong thân tử cung của cơ thể người phụ nữ, được lót bởi lớp nội mạc tử cung nhạy cảm với hormone sinh dục, nơi diễn ra các chu kỳ kinh nguyệt và quá trình phôi thai làm tổ phát triển.

Giải phẫu học hình thái và Mối liên quan không gian

Buồng tử cung có hình nón tam giác dẹt theo chiều trước sau, đỉnh quay xuống dưới và đáy hướng lên trên:

Vùng giải phẫu buồng tử cung Đặc điểm cấu trúc Mối liên quan giải phẫu Chức năng sinh học
Đáy tử cung (Uterine fundus) Bờ cong lồi hướng lên trên nằm giữa hai sừng tử cung. Tiếp xúc với các quai ruột non và mạc nối lớn trong ổ phúc mạc qua lớp thanh mạc. Tập trung khối cơ tử cung dày nhất, tạo lực co bóp tống xuất thai nhi trong quá trình chuyển dạ.
Hai góc sừng (Uterine cornua) Hai đỉnh góc trên bên trái và bên phải của tam giác buồng tử cung. Nơi lỗ trong của hai vòi tử cung (vòi Fallopian) thông trực tiếp vào buồng tử cung. Cửa ngõ đón nhận phôi nang đã thụ tinh từ vòi trứng di chuyển vào buồng tử cung để làm tổ.
Lỗ trong cổ tử cung (Internal os) Đỉnh dưới hẹp của tam giác buồng tử cung. Thông buồng tử cung với ống cổ tử cung và âm đạo phía dưới. Hệ thống thắt cơ trơn ngăn cản vi khuẩn âm đạo xâm nhập ngược dòng và giữ chặt túi thai trong buồng tử cung suốt 9 tháng thai kỳ.

Cấu trúc mô học và Chu kỳ biến đổi sinh học của Lớp nội mạc tử cung

Thành trong của buồng tử cung được phủ bởi niêm mạc nội mạc tử cung (endometrium), cấu tạo gồm hai tầng mô học chức năng riêng biệt:

  • Lớp đáy (Stratum basale): Nằm sát lớp cơ tử cung, không bị bong tróc trong kỳ kinh nguyệt; chứa các mạch máu thẳng và các tế bào gốc nội mạc có nhiệm vụ phân chia tái sinh toàn bộ lớp chức năng sau mỗi kỳ hành kinh.
  • Lớp chức năng (Stratum functionale): Tầng mô dày hướng về lòng buồng tử cung, được cấp máu bởi các động mạch xoắn nhạy cảm đặc biệt với hormone nội tiết tố buồng trứng:
    • Pha tăng sinh (Proliferative phase): Dưới tác động của Estrogen từ nang noãn buồng trứng, lớp nội mạc dày lên nhanh chóng từ 1-2 mm lên 8-12 mm, tuyến nội mạc dài ra và các tế bào biểu mô phân bào mạnh.
    • Pha chế tiết (Secretory phase): Sau khi rụng trứng, Progesterone từ hoàng thể kích thích các tuyến nội mạc cuộn xoắn và tiết dịch giàu glycogen chuẩn bị đón nhận phôi nang; lớp nội mạc xuất hiện hình ảnh ba lá rõ nét trên siêu âm.
    • Pha hành kinh (Menstrual phase): Hoàng thể thoái hóa làm nồng độ Estrogen và Progesterone tụt dốc đột ngột; các động mạch xoắn co thắt gây thiếu máu cục bộ hoại tử lớp chức năng, bong tróc tạo thành máu kinh nguyệt chảy qua cổ tử cung ra ngoài.

Các bệnh lý buồng tử cung gây vô sinh và Rối loạn kinh nguyệt

Các bất thường cấu trúc trong lòng buồng tử cung là nguyên nhân hàng đầu cản trở quá trình làm tổ của phôi thai:

  1. Polyp buồng tử cung (Endometrial polyps): Khối u tăng sản lành tính có cuống hoặc không cuống của biểu mô và mô đệm nội mạc, gây rong kinh, rong huyết và cản trở cơ học phôi thai bám dính.
  2. U xơ tử cung dưới niêm mạc (Submucosal myoma): Nhân xơ phát triển lồi vào trong lòng buồng tử cung làm biến dạng buồng tử cung, gây băng kinh mất máu nặng và tăng nguy cơ sảy thai liên tiếp.
  3. Dính buồng tử cung (Hội chứng Asherman): Sự hình thành các dải xơ dính giữa hai thành trước và sau buồng tử cung, thường là biến chứng sau nạo hút thai hoặc can thiệp thủ thuật nhiễm trùng; biểu hiện bằng kinh ít, vô kinh thứ phát và vô sinh hoàn toàn.
  4. Dị tật bẩm sinh tử cung: Tử cung có vách ngăn (septate uterus - vách ngăn xơ hóa kém tưới máu là thủ phạm hàng đầu gây sảy thai tái diễn), tử cung hai sừng (bicornuate), tử cung một sừng (unicornuate) hoặc tử cung đôi.

Chẩn đoán hình ảnh và Phẫu thuật nội soi buồng tử cung (Hysteroscopy)

Nội soi buồng tử cung chẩn đoán và can thiệp (Diagnostic and Operative Hysteroscopy) là tiêu chuẩn vàng trong điều trị bệnh lý buồng tử cung. Bác sĩ đưa ống nội soi quang học cực nhỏ qua ngả âm đạo vào buồng tử cung dưới môi trường làm căng buồng bằng dịch vô trùng, quan sát trực tiếp toàn bộ bề mặt niêm mạc ở độ phóng đại cao và sử dụng dao điện vi phẫu hoặc năng lượng laser để cắt polyp, bóc nhân xơ dưới niêm mạc, cắt vách ngăn tử cung và gỡ dính buồng tử cung phục hồi khả năng sinh sản.

Câu hỏi thường gặp

Hai tầng mô học chức năng của lớp nội mạc buồng tử cung hoạt động ra sao?

Lớp đáy chứa tế bào gốc để tái sinh nội mạc sau kỳ hành kinh; Lớp chức năng dày lên, chế tiết theo chu kỳ hormone buồng trứng để đón phôi và bong ra tạo kinh nguyệt.

Dính buồng tử cung (Hội chứng Asherman) gây ra những triệu chứng điển hình nào?

Kinh ít hoặc vô kinh thứ phát sau nạo hút thai, đau bụng kinh do bế kinh ứ máu trong tử cung và gây sảy thai liên tiếp hoặc vô sinh hoàn toàn.

Nội soi buồng tử cung (Hysteroscopy) có ưu thế vượt trội gì trong điều trị vô sinh?

Cho phép quan sát trực tiếp toàn bộ bề mặt niêm mạc ở độ phóng đại cao, đồng thời cắt polyp, bóc nhân xơ dưới niêm mạc và gỡ dính buồng tử cung với độ xâm lấn tối thiểu.

Các nghiên cứu khoa học về “Buồng tử cung”

Công bố nổi bật trên thế giới và tại Việt Nam, kèm tóm tắt theo hướng chủ đề.

Mới nhất

  • Evaluation of the results of hysteroscopic surgery for the treatment of endometrial polyps at A Thai Nguyen Hospital

    Nguyễn Thị Hồng và cộng sự2026Journal of 108 - Clinical Medicine and Phamarcy

    AI tóm tắt

    Kết quả phẫu thuật cắt polyp buồng tử cung qua nội soi được lượng giá trong nghiên cứu cắt ngang trên 109 bệnh nhân. Tổn thương polyp khu trú chủ yếu tại thân tử cung (78,9%), với tỷ lệ phẫu thuật thành công đạt 96% và không ghi nhận biến chứng thủng tử cung hay quá tải dịch. Tác giả kết luận nội soi buồng tử cung an toàn và đạt hiệu quả cao trong loại bỏ polyp lòng tử cung, dù thời gian can thiệp kéo dài hơn ở các ca đa polyp hoặc kích thước lớn.

  • Evaluate the outcomes of hysteroscopic surgery in the management of endometrial polyps at the National Hospital of Obstetrics and Gynecology

    Hoàng Thị Tùng Anh và cộng sự2025Journal of 108 - Clinical Medicine and Phamarcy

    AI tóm tắt

    Can thiệp polyp buồng tử cung qua phẫu thuật soi buồng tử cung được đánh giá qua nghiên cứu mô tả trên 106 bệnh nhân. Phối hợp siêu âm với siêu âm bơm nước buồng tử cung hỗ trợ chẩn đoán 62,3% trường hợp, trong đó kỹ thuật cắt polyp bằng dụng cụ nội soi chiếm 82,1% và dao Trueclear chiếm 12,3%. Tác giả kết luận nội soi buồng tử cung giúp loại bỏ polyp hiệu quả, dù còn hạn chế do cỡ mẫu đơn trung tâm.

  • Complex Uterine Cavity Abnormalities Increase the Risk of Miscarriage in In Vitro Fertilization/Intracytoplasmic Sperm Injection in Fresh Cycle-Assisted Pregnancies

    Fangxu Lin và cộng sự2022Journal of Minimally Invasive Gynecology

    AI tóm tắt

    Ảnh hưởng của bất thường buồng tử cung phức tạp (complex abnormalities) đến thụ tinh ống nghiệm được phân tích qua nghiên cứu hồi cứu trên 31.057 chu kỳ. Nhóm bệnh nhân này có nguy cơ sảy thai (miscarriage) tăng cao (p = 0,001), với dính lòng tử cung là yếu tố nguy cơ độc lập. Tác giả nhận định dị tật buồng tử cung phức tạp là nguy cơ tiềm ẩn làm tăng mất thai, dù can thiệp trước đó giúp đạt tỷ lệ làm tổ tương đương.

  • Hysteroscopic Access and Uterine Cavity Evaluation 12 Months after Endometrial Ablation with the Cerene Cryotherapy Device

    Howard Howard và cộng sự2022

    AI tóm tắt

    Khả năng tiếp cận buồng tử cung sau triệt đốt nội mạc bằng thiết bị áp lạnh Cerene được khảo sát qua nghiên cứu tiến cứu trên 223 bệnh nhân. Tỷ lệ tiếp cận thành công đạt 98,7%, với 92,7% quan sát rõ khoang tử cung và 89,2% nhận diện được lỗ vòi tử cung. Tác giả nhận định công nghệ này bảo tồn tối ưu lối vào và cấu trúc lòng tử cung, tạo thuận lợi cho theo dõi phụ khoa dù có 7,2% ca bị hạn chế do dính buồng tử cung.

  • The impact of T-shaped uterine cavity anomaly on IVF outcomes: More questions than answers

    Adamyan Marianna và cộng sự2022Journal of Gynecology Obstetrics and Human Reproduction

    AI tóm tắt

    Ảnh hưởng của dị tật buồng tử cung hình chữ T (T-shaped cavity anomaly) đến kết cục thụ tinh ống nghiệm được đánh giá qua nghiên cứu tiến cứu trên 388 bệnh nhân. Tỷ lệ có thai sinh hóa giữa nhóm bình thường và nhóm chữ T tương đương (58,6% so với 51,9%), nhưng nhóm bất thường có tỷ lệ sảy thai cao hơn. Tác giả kết luận dị tật khoang tử cung chữ T là yếu tố gia tăng biến cố thai kỳ bất lợi, dù không cản trở tỷ lệ làm tổ ban đầu.

Trích dẫn nhiều nhất

  • Hysteroscopy for treating subfertility associated with suspected major uterine cavity abnormalities

    Jan Bosteels và cộng sựCochrane Database of Systematic Reviews139 trích dẫn

    AI tóm tắt

    Giá trị xử trí bất thường trong buồng tử cung ở phụ nữ hiếm muộn được phân tích qua tổng quan hệ thống Cochrane. Can thiệp cắt polyp qua nội soi operative hysteroscopy giúp cải thiện tỷ lệ có thai lâm sàng, song bằng chứng trên u xơ dưới niêm và vách ngăn còn hạn chế. Nhóm tác giả kết luận chưa đủ cơ sở kết luận phẫu thuật thường quy cải thiện tỷ lệ trẻ sinh sống, do thiếu các thử nghiệm ngẫu nhiên cỡ mẫu lớn.

  • Fluid accumulation of the uterine cavity before embryo transfer: A possible hindrance for implantation

    Ragaa Mansour và cộng sự1991132 trích dẫn

    AI tóm tắt

    Tình trạng tích tụ dịch trong buồng tử cung trước chuyển phôi embryo transfer được mô tả qua báo cáo lâm sàng trên 3 bệnh nhân. Cả 3 trường hợp đều mắc ứ dịch vòi tử cung hydrosalpinx, trong đó thủ thuật hút dịch lòng tử cung ở 2 ca thất bại do dịch tái lập nhanh. Tác giả kết luận dịch buồng tử cung tạo môi trường cản trở phôi làm tổ, dù nghiên cứu bị giới hạn bởi cỡ mẫu ca bệnh rất nhỏ.

  • Investigation of the uterine cavity and fallopian tubes using three‐dimensional saline sonohysterosalpingography

    Rajendra Sankpal và cộng sự2001International Journal of Gynecology & Obstetrics37 trích dẫn

    AI tóm tắt

    Khả năng khảo sát buồng tử cung bằng saline sonohysterosalpingography ba chiều (SHSG) được đánh giá qua nghiên cứu so sánh trên 15 phụ nữ vô sinh. Kỹ thuật tái tạo rõ nét cấu trúc lòng tử cung, song chẩn đoán tắc vòi tử cung chỉ đạt độ nhạy 75%, độ đặc hiệu 83% và tỷ lệ dương tính giả 57%. Nhóm tác giả kết luận SHSG thích hợp sàng lọc cấu trúc buồng tử cung ban đầu, dù kỹ thuật chưa thể thay thế chụp buồng tử cung-vòi tử cung cản quang.

  • Patient and provider satisfaction with saline ultrasound versus office hysteroscopy for uterine cavity evaluation prior to in vitro fertilization: a randomized controlled trial

    Sarah Moustafa và cộng sự20214 trích dẫn

    AI tóm tắt

    Mức độ hài lòng khi đánh giá buồng tử cung trước thụ tinh ống nghiệm được khảo sát qua thử nghiệm ngẫu nhiên trên 100 bệnh nhân. Siêu âm bơm nước buồng tử cung và nội soi office hysteroscopy ghi nhận sự hài lòng tương đương, dù nội soi gây đau hơn (3,38 so với 2,44 điểm) nhưng giúp xử trí tổn thương ngay lập tức. Tác giả kết luận nội soi buồng tử cung tại phòng khám tối ưu hóa điều trị, dù mức độ đau có nhỉnh hơn.

  • KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ DÍNH BUỒNG TỬ CUNG QUA SOI BUỒNG TỬ CUNG TẠI BỆNH VIỆN PHỤ SẢN TRUNG ƯƠNG TỪ THÁNG 8/2024 ĐẾN THÁNG 8/2025

    Trần Thị Thúy và cộng sự2026Tạp chí Y học Cộng đồng

    AI tóm tắt

    Can thiệp qua soi buồng tử cung điều trị dính buồng tử cung được đánh giá qua nghiên cứu tiến cứu trên 50 bệnh nhân. Tỷ lệ tách dính hoàn toàn đạt 86,0%, với 78,0% thấy rõ hai lỗ vòi tử cung. Sau 3 tháng, 92,5% bệnh nhân cải thiện kinh nguyệt và tỷ lệ có thai đạt 32,5%, tai biến phẫu thuật ghi nhận 4,0%. Tác giả kết luận thủ thuật đạt hiệu quả phục hồi tốt, giúp tái tạo cấu trúc khoang tử cung và cải thiện chức năng sinh sản.

Nổi bật tại Việt Nam

  • Giá trị của siêu âm bơm nước buồng tử cung trong chẩn đoán khối choán chỗ buồng tử cung ở bệnh nhân hiếm muộn

    Hồ Ngọc Anh Vũ và cộng sự2017Tạp chí Phụ Sản9 trích dẫn

    AI tóm tắt

    Khả năng phát hiện khối choán chỗ buồng tử cung của siêu âm bơm nước buồng tử cung (SIS) được lượng giá qua nghiên cứu tiến cứu trên 433 bệnh nhân hiếm muộn. Kỹ thuật đạt độ nhạy 87% và độ đặc hiệu 85% với polyp nội mạc, cùng 78% và 98% với nhân xơ dưới niêm. Tác giả kết luận SIS có giá trị chẩn đoán cao, giúp phát hiện chính xác tổn thương lòng tử cung và hỗ trợ định hướng phẫu thuật dù kích thước polyp ảnh hưởng đến sai số.

  • NGHIÊN CỨU GIÁ TRỊ CỦA SIÊU ÂM BƠM DỊCH TRONG CHẨN ĐOÁN BẤT THƯỜNG TỬ CUNG - VÒI TỬ CUNG Ở CÁC TRƯỜNG HỢP VÔ SINH

    Lê Thị Hồng Vũ và cộng sự2022Tạp chí Điện quang & Y học hạt nhân Việt Nam0 trích dẫn

    AI tóm tắt

    Đánh giá hình thái buồng tử cung và vòi tử cung bằng siêu âm bơm dịch muối sinh lý được triển khai qua nghiên cứu mô tả cắt ngang trên 115 ca vô sinh. Phương pháp phát hiện 30,4% ca có bất thường sinh dục, bao gồm 11 trường hợp tổn thương lòng tử cung so với 5 ca ghi nhận qua chụp cản quang. Nhóm nghiên cứu nhận định kỹ thuật là giải pháp chẩn đoán ít xâm lấn và tương đương chụp cản quang, dù chưa định vị được đoạn vòi tử cung bị tắc.

  • NHẬN XÉT KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ SOI BUỒNG TỬ CUNG TÁCH DÍNH TẠI BỆNH VIỆN PHỤ SẢN HÀ NỘI NĂM 2020

    Biên Thùy Nguyễn và cộng sự2022Tạp chí Y học Việt Nam0 trích dẫn

    AI tóm tắt

    Phẫu thuật nội soi buồng tử cung tách dính điều trị dính buồng tử cung được đánh giá qua nghiên cứu cắt ngang tiến cứu trên 40 bệnh nhân. Tỷ lệ dính độ 2 và độ 3 lần lượt là 35% và 32,5%, với kết quả tách dính hoàn toàn đạt 80% và tách một phần là 20%. Can thiệp được đánh giá mang lại hiệu quả điều trị cao, giúp phục hồi kinh nguyệt bình thường ở 77,5% bệnh nhân dù khoang tử cung dính độ 4 còn chiếm 20%.

  • Vai trò của siêu âm Doppler trong chẩn đoán bệnh lý buồng tử cung ở phụ nữ ra máu bất thường quanh và sau mãn kinh

    Nguyễn Văn Tuấn và cộng sự2020Tạp chí Phụ Sản0 trích dẫn

    AI tóm tắt

    Vai trò chẩn đoán bệnh lý buồng tử cung ở phụ nữ ra máu bất thường được khảo sát qua nghiên cứu đối chiếu mô bệnh học. Kỹ thuật siêu âm Doppler ghi nhận mạch dạng cuống giúp chẩn đoán polyp với độ đặc hiệu 97,76%, trong khi ngưỡng RI ≤ 0,73 và PI ≤ 1,42 đạt độ nhạy 91,3% phát hiện ác tính. Tác giả kết luận siêu âm Doppler phân biệt tốt tổn thương buồng tử cung lành tính và ác tính, dù độ nhạy đơn lẻ còn dao động.

  • Đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng của bệnh nhân phẫu thuật nội soi buồng tử cung tại Bệnh viện Sản Nhi Nghệ An năm 2021 - 2023

    Trần Xuân Cảnh và cộng sự2025Tạp chí Phụ Sản

    AI tóm tắt

    Đặc điểm bệnh lý trong buồng tử cung được khảo sát qua nghiên cứu cắt ngang hồi cứu trên 182 bệnh nhân trải qua phẫu thuật nội soi buồng tử cung. Kết quả ghi nhận tổn thương dạng polyp chiếm ưu thế với 83,5%, trong đó 94,0% tổn thương có đường kính dưới 30 mm và 95,6% thuộc dạng không xâm lấn. Nhóm nghiên cứu chỉ ra siêu âm 2D đóng vai trò quan trọng trong định hướng chẩn đoán trước can thiệp, dù dữ liệu hồi cứu còn phụ thuộc vào chất lượng hồ sơ bệnh án.

Tài liệu tham khảo

  1. Haekal (2026). Restoring the Uterine Cavity: A Case of Asherman Syndrome Treated with Hysteroscopy Adhesiolysis. Gynecology and Minimally Invasive Therapy. DOI: 10.4103/gmit.gmit-d-25-00170
  2. Haouimi (2023). Uterine perforation with Asherman syndrome. Radiopaedia.org. DOI: 10.53347/rid-179654
  3. Metello (2020). Uterine Polyps. Atlas of Hysteroscopy. DOI: 10.1007/978-3-030-29466-3_5