Các tiêu chí để tham gia vào hệ thống chỉ mục ACI (ASEAN Citation Index) gồm 6 tiêu chí chính bắt buộc và 9 tiêu chí phụ trên thang điểm 20. Tạp chí cần đạt 100% tiêu chí chính cùng tối thiểu 16/20 điểm tiêu chí phụ, hoặc đã được lập chỉ mục trong Scopus hay Web of Science.
Bài viết này phân tích chi tiết bộ tiêu chí mới của ACI. Nội dung cung cấp bảng điểm đánh giá, quy trình nộp hồ sơ hàng năm và giải pháp giúp ban biên tập hoàn thiện tạp chí để vượt qua thẩm định.
Hệ thống chỉ mục ASEAN Citation Index (ACI) là gì và có vai trò thế nào?
Hệ thống chỉ mục ACI được thành lập năm 2011 nhằm xây dựng một cơ sở dữ liệu trích dẫn học thuật chung cho các quốc gia Đông Nam Á. ACI mang lại nhiều giá trị thiết thực:
- Gia tăng độ nhận diện học thuật: Giúp các bài báo xuất bản tại khu vực ASEAN dễ dàng được tìm kiếm, trích dẫn và liên kết dữ liệu quốc tế.
- Bước đệm nâng chuẩn quốc tế: Giúp chuẩn hóa quy trình biên tập và xuất bản của các tạp chí khu vực tiệm cận các cơ sở dữ liệu lớn.
- Cơ sở tính điểm công trình: Nhiều hội đồng ngành tại Việt Nam cộng điểm ưu tiên cho bài báo thuộc tạp chí trong danh mục ACI.
Bạn có thể tham khảo thêm bài viết tổng quan về các danh mục chỉ mục và cơ sở dữ liệu khoa học để nắm rõ toàn cảnh.
Các tiêu chí để tham gia vào hệ thống chỉ mục ACI chi tiết nhất
Bộ tiêu chuẩn xét duyệt của ACI được chia thành hai khối độc lập: nhóm tiêu chí chính bắt buộc và nhóm tiêu chí phụ có chấm điểm.
6 tiêu chí chính bắt buộc (Mandatory Criteria)
Đây là các điều kiện tiên quyết không chấm điểm. Tạp chí bắt buộc phải đạt đủ 100% cả 6 tiêu chuẩn này trước khi được chuyển sang vòng chấm điểm:
- Xuất bản định kỳ và ổn định: Tạp chí phát hành các số đúng kỳ hạn đã công bố, không hoãn lùi hoặc chậm lịch xuất bản.
- Mã chuẩn quốc tế ISSN: Có mã số ISSN hợp lệ đăng ký tại cổng
issn.org, kèm tên tiếng Anh chính thức của tạp chí. - Trang web minh bạch và cập nhật: Website cung cấp đầy đủ tôn chỉ mục đích, phạm vi nghiên cứu, ban biên tập và hướng dẫn gửi bài.
- Định dạng bài viết chuẩn mực: Bài báo có đầy đủ tiêu đề, tóm tắt, từ khóa và thông tin tác giả bằng tiếng Anh; tài liệu tham khảo theo chuẩn quốc tế.
- Chính sách đạo đức xuất bản công khai: Công bố rõ ràng quy định chống đạo văn, quyền tác giả, xung đột lợi ích và trách nhiệm phản biện.
- Minh bạch về phí xuất bản: Công khai mức phí xử lý bài báo (APC) trên trang web, kể cả trường hợp miễn phí hoàn toàn.
9 tiêu chí phụ và thang điểm đánh giá của ACI (thang điểm 20)
Sau khi đạt 6 tiêu chí chính, tạp chí được chấm điểm trên 9 tiêu chí phụ với tổng điểm tối đa là 20 điểm:
- Chỉ số trích dẫn và lan tỏa: Mức độ các bài báo của tạp chí được trích dẫn trong hệ thống ACI, TCI hoặc cơ sở dữ liệu quốc tế.
- Đa dạng ban biên tập: Tỷ lệ thành viên ban biên tập ngoài cơ quan chủ quản đạt trên 50%.
- Đa dạng nguồn tác giả: Tỷ lệ bài báo có tác giả ngoài đơn vị chủ quản đạt trên 50% tổng số bài.
- Chuẩn hóa tài liệu tham khảo: Toàn bộ bài báo áp dụng thống nhất các chuẩn trích dẫn quốc tế như APA, IEEE, Harvard hay Vancouver.
- Minh bạch quy trình phản biện: Mô tả chi tiết tiêu chuẩn và quy trình đánh giá bản thảo trên website.
- Hệ thống quản lý xuất bản trực tuyến: Ứng dụng nền tảng chuyên nghiệp như Open Journal Systems (OJS) để quản lý bài nộp và phản biện.
- Đồng nhất siêu dữ liệu: Dữ liệu hiển thị trên website trùng khớp hoàn toàn với nội dung tệp PDF toàn văn.
- Lịch sử tiếp nhận bài báo: Hiển thị rõ ngày nhận bản thảo, ngày nhận bản sửa đổi và ngày duyệt đăng trên từng bài báo.
- Chất lượng phản biện kín hai chiều: Bản thảo được đánh giá nghiêm túc bởi các chuyên gia phản biện độc lập bên ngoài.
Bảng tổng hợp bộ tiêu chí đánh giá ACI chi tiết
Dưới đây là bảng đối chiếu tổng hợp giúp ban biên tập rà soát toàn diện các tiêu chí trước khi nộp hồ sơ xét duyệt.
| Nhóm tiêu chí | Nội dung tiêu chuẩn | Yêu cầu kỹ thuật | Hình thức đánh giá |
|---|---|---|---|
| Tiêu chí chính (1) | Xuất bản định kỳ | Không trễ hạn xuất bản các số | Bắt buộc đạt 100% |
| Tiêu chí chính (2) | Mã số ISSN | Đăng ký tại issn.org kèm tên tiếng Anh | Bắt buộc đạt 100% |
| Tiêu chí chính (3) | Website tạp chí | Đầy đủ thông tin, cập nhật thường xuyên | Bắt buộc đạt 100% |
| Tiêu chí chính (4) | Định dạng bài báo | Tiêu đề, tóm tắt, từ khóa tiếng Anh | Bắt buộc đạt 100% |
| Tiêu chí chính (5) | Đạo đức xuất bản | Quy định chống đạo văn, quyền tác giả | Bắt buộc đạt 100% |
| Tiêu chí chính (6) | Minh bạch chi phí | Công khai mức phí APC hoặc miễn phí | Bắt buộc đạt 100% |
| Tiêu chí phụ (1 - 3) | Trích dẫn và đa dạng hóa | Ban biên tập và tác giả ngoài cơ quan > 50% | Chấm điểm chi tiết |
| Tiêu chí phụ (4 - 6) | Chuẩn hóa & hệ thống OJS | Chuẩn trích dẫn, hệ thống xuất bản online | Chấm điểm chi tiết |
| Tiêu chí phụ (7 - 9) | Siêu dữ liệu & phản biện | Lịch sử bài báo, phản biện kín 2 chiều | Chấm điểm chi tiết |
Nếu tạp chí đặt mục tiêu tính điểm trong nước, hãy tham khảo bài viết hướng dẫn tạp chí tham gia vào danh mục Hội đồng Giáo sư nhà nước để tối ưu hóa đồng bộ.
Điều kiện phê duyệt và quy chế thẩm định của hệ thống ACI
Theo quy chế ban hành ngày 26/7/2023 của Ban Thư ký ACI, tạp chí được chính thức công nhận khi đáp ứng một trong hai trường hợp:
- Trường hợp 1 (Đánh giá tiêu chuẩn): Tạp chí đạt đầy đủ 100% 6 tiêu chí chính và đạt từ 16/20 điểm trở lên ở 9 tiêu chí phụ.
- Trường hợp 2 (Đặc cách tự động): Tạp chí đã được chỉ mục trong Scopus hoặc Web of Science được chấp nhận vào ACI mà không cần thẩm định lại. Xem thêm tại bài danh mục Scopus là gì và cách tham gia.
Nếu không vượt qua đợt đánh giá, tạp chí sẽ không được nộp lại đơn đăng ký trong vòng 2 năm để tập trung nâng cấp chất lượng.
Quy trình nộp hồ sơ và xét duyệt tạp chí ACI hàng năm
Quy trình thẩm định hồ sơ của ACI diễn ra theo lịch trình thường niên:
- Tháng 1 đến tháng 2: ACI mở cổng tiếp nhận đăng ký trực tuyến cho các tạp chí mới thuộc các nước ASEAN.
- Tháng 3 đến tháng 5: Ban thẩm định chuyên môn độc lập tiến hành rà soát tiêu chí chính và chấm điểm tiêu chí phụ.
- Tháng 6: ACI họp Hội đồng điều hành và công bố danh sách chính thức các tạp chí đạt chuẩn trên cổng
asean-cites.org.
Để hiểu rõ hơn về chiến lược phát triển đa kênh, ban biên tập nên đọc bài viết tại sao tạp chí khoa học nên tham gia nhiều cơ sở dữ liệu trích dẫn.
Bạn cũng có thể xem thêm bài phân tích CSDL ACI ngừng hoạt động và giải pháp thay thế để cập nhật các hướng đi mới.
Câu hỏi thường gặp
Ngưỡng điểm tối thiểu để tạp chí được phê duyệt vào ACI là bao nhiêu?
Tạp chí cần đạt 100% cả 6 tiêu chí chính và đạt từ 16 điểm trở lên trên tổng số 20 điểm của 9 tiêu chí phụ.
Tạp chí bị từ chối xét duyệt ACI sau bao lâu thì được nộp lại hồ sơ?
Theo quy chế ban hành năm 2023 của ACI, các tạp chí không vượt qua đợt đánh giá sẽ phải chờ tối thiểu 2 năm mới được nộp lại đơn đăng ký mới.
Tạp chí đã nằm trong Scopus có cần thẩm định lại các tiêu chí của ACI không?
Không. ACI áp dụng cơ chế đặc cách tự động cho các tạp chí đã được lập chỉ mục thành công trong Scopus hoặc Web of Science.
Tỷ lệ ban biên tập và tác giả ngoài cơ quan cần đạt bao nhiêu?
Để đạt điểm tối đa ở tiêu chí phụ, tạp chí cần có trên 50% thành viên ban biên tập và trên 50% tác giả bài viết đến từ cơ quan bên ngoài đơn vị chủ quản.
Tài liệu tham khảo
- ASEAN Citation Index Steering Committee (2023). Journal Selection Criteria for the ASEAN Citation Index (ACI). ASEAN Citation Index. https://asean-cites.org
- ASEAN Citation Index (2023). ACI Journal Re-evaluation Results 2023. ACI Secretariat.
- Sombatsompop, N., et al. (2018). The ASEAN Citation Index (ACI): Development, Challenges, and Prospects. Learned Publishing, 31(4), 385-392. doi:10.1002/leap.1198