Từ điển học thuật Khoa học y - dược

Tổn thương gan là gì? Các công bố khoa học về Tổn thương gan

Tiếng AnhLiver injury / Hepatic injury

Tổn thương gan là tình trạng suy giảm cấu trúc hoặc chức năng tế bào gan do nhiễm độc, virus, thiếu máu cục bộ hoặc phản ứng miễn dịch.

350 lượt xem Cập nhật 13/9/2026

Tổn thương gan (Liver injury / Hepatic injury) là tình trạng tổn thương mô học hoặc rối loạn chức năng nhu mô gan gây ra bởi nhiều căn nguyên khác nhau, bao gồm độc chất, chuyển hóa, nhiễm trùng và đáp ứng miễn dịch. Có thể là do sử dụng quá nhiều rượu, nhiễm virus viêm gan, tác động của thuốc lá, tiếp xúc với các chất gây độc, bệnh lý nội tiết, bệnh lý di truyền hoặc liên quan đến lối sống không lành mạnh như ăn nhiều đồ ăn nhanh, ít vận động, thiếu chất xơ và chất dinh dưỡng cần thiết cho gan. Nếu không được điều trị kịp thời, tổn thương gan có thể dẫn đến viêm gan, xơ gan và các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng khác. Tổn thương gan có thể là do nhiều nguyên nhân khác nhau và có mức độ nghiêm trọng khác nhau. Dưới đây là một số nguyên nhân và loại tổn thương gan phổ biến:

1. Rượu và chất gây nghiện: Sử dụng quá nhiều rượu, thuốc lá và chất gây nghiện khác có thể gây tổn thương gan. Việc tiêu thụ rượu nhiều và lâu dài có thể dẫn đến viêm gan, xơ gan và ung thư gan.

2. Virus viêm gan: Các virus viêm gan như virus viêm gan A, B, C, D và E có thể tấn công gan, làm viêm gan và gây tổn thương gan. Nếu không được điều trị kịp thời, nó có thể dẫn đến viêm gan mạn tính, xơ gan và ung thư gan.

3. Thuốc và chất độc: Sử dụng quá liều hoặc sử dụng lâu dài các loại thuốc có thể gây tổn thương gan. Các loại thuốc gây tổn thương gan bao gồm paracetamol, thuốc chống viêm không steroid và các loại thuốc kháng sinh.

4. Tổn thương gan do môi trường: Tiếp xúc với các chất độc hóa học và thuốc trừ sâu, thuốc trừ cỏ và các chất gây ô nhiễm trong môi trường có thể gây tổn thương gan.

5. Bệnh lý nội tiết: Một số bệnh lý nội tiết như bệnh tiểu đường, bệnh tăng huyết áp, béo phì và rối loạn chuyển hóa cũng có thể gây tổn thương gan.

6. Di truyền: Một số tình trạng di truyền như xơ gan gia đình, bệnh Wilson và bệnh Alpha-1 antitrypsin có thể gây tổn thương gan.

Tổn thương gan có thể dẫn đến các triệu chứng như mệt mỏi, đau bụng, sự mất cân bằng dinh dưỡng, sự giảm chức năng gan và các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng như xơ gan, ung thư gan và suy gan. Điều trị tổn thương gan phụ thuộc vào nguyên nhân và mức độ tổn thương. Đôi khi, việc thay đổi lối sống lành mạnh, kiểm soát cân nặng, ngừng sử dụng rượu và thuốc lá, và ăn một chế độ ăn uống lành mạnh có thể giúp phục hồi gan. Trong một số trường hợp nghiêm trọng, có thể cần phải sử dụng các loại thuốc hoặc thực hiện các quá trình điều trị đặc biệt như cấy ghép gan.

Câu hỏi thường gặp

Những nguyên nhân phổ biến nhất gây tổn thương gan cấp tính là gì?

Tổn thương gan cấp tính thường do quá liều thuốc giảm đau (như paracetamol), nhiễm virus viêm gan A, B, E, tổn thương do thuốc kê đơn hoặc thực phẩm chức năng (DILI), ngộ độc nấm và sốc tim dẫn đến thiếu máu cục bộ gan.

Các chỉ số men gan nào phản ánh mức độ hoại tử tế bào gan?

Alanine aminotransferase (ALT) và aspartate aminotransferase (AST) là hai men nội bào chủ yếu. Khi màng tế bào gan bị vỡ hoặc tổn thương, nồng độ ALT và AST trong huyết thanh tăng vọt gấp nhiều lần giới hạn trên bình thường.

Khi nào tổn thương gan tiến triển thành xơ gan?

Khi tổn thương gan tái diễn kéo dài (như viêm gan virus B, C mạn tính hoặc lạm dụng rượu bia), quá trình viêm mạn kích hoạt tế bào sao gan (hepatic stellate cells) tăng tiết collagen quá mức, gây xơ hóa lan tỏa và hình thành nốt tái tạo đặc trưng của xơ gan.

Các nghiên cứu khoa học về “Tổn thương gan”

Công bố nổi bật trên thế giới và tại Việt Nam, kèm tóm tắt theo hướng chủ đề.

Mới nhất

Trích dẫn nhiều nhất

  • Các microRNA lưu hành, dấu ấn sinh học tiềm năng cho tổn thương gan do thuốc

    Dịch bởi AICirculating microRNAs, potential biomarkers for drug-induced liver injury

    Kai Wang và cộng sự2009Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America1.131 trích dẫn

    AI tóm tắt

    Thực nghiệm ngộ độc thuốc trên mô hình chuột nhắt quá liều acetaminophen nhằm sàng lọc các chỉ dấu sinh học phân tử trong huyết tương. Các chuỗi microRNA chuyên biệt như miR-122 và miR-192 tăng cao rõ rệt trong tuần hoàn tỷ lệ thuận với mức độ hoại tử tế bào gan và giúp phát hiện tổn thương gan sớm hơn nhiều so với xét nghiệm transaminase truyền thống. Công trình mở ra triển vọng ứng dụng vi RNA tự do làm công cụ chẩn đoán ngộ độc gan cấp tính.

  • Béo phì làm tăng tính nhạy cảm với tổn thương gan do nội độc tố: ý nghĩa trong cơ chế bệnh sinh của viêm gan nhiễm mỡ

    Dịch bởi AIObesity increases sensitivity to endotoxin liver injury: Implications for the pathogenesis of steatohepatitis

    Shi Qi Yang và cộng sự1997Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America805 trích dẫn

    AI tóm tắt

    Khảo sát thực nghiệm trên chuột béo phì di truyền mang đột biến gen nhằm làm sáng tỏ ảnh hưởng của rối loạn mỡ máu tới tính nhạy cảm nội độc tố. Khi tiếp xúc liều thấp lipopolysaccharide, động vật béo phì biểu hiện tình trạng tổn thương gan và viêm gan thoái hóa mỡ nặng nề hơn chuột đối chứng do suy giảm chức năng đại thực bào Kupffer và mất cân bằng các cytokine viêm. Kết quả cung cấp cơ chế bệnh sinh cốt lõi liên kết giữa chứng béo phì và tổn thương gan tiến triển.

  • Oxy hoạt tính và các cơ chế tổn thương gan do viêm: Các quan niệm hiện nay

    Dịch bởi AIReactive oxygen and mechanisms of inflammatory liver injury: Present concepts

    Hartmut Jaeschke2011Journal of Gastroenterology and Hepatology (Australia)537 trích dẫn

    AI tóm tắt

    Phân tích tổng quan chuyên sâu về vai trò của các gốc oxy hóa phản ứng trong cơ chế viêm hoại tử nhu mô gan vô khuẩn. Sự giải phóng các phân tử DAMP kích hoạt đại thực bào Kupffer và lôi kéo bạch cầu trung tính thâm nhiễm, làm bùng phát stress oxy hóa nội bào dẫn đến hoại tử tế bào gan thay vì chết theo chương trình. Nghiên cứu tổng kết các mắt xích hình thành tổn thương gan do viêm và định hướng các liệu pháp chống oxy hóa trúng đích.

  • Tỷ lệ mắc, yếu tố nguy cơ và quá trình lâm sàng của tổn thương gan do thiopurine gây ra ở bệnh nhân mắc bệnh ruột viêm

    Dịch bởi AIIncidence, risk factors and clinical course of thiopurine‐induced liver injury in patients with inflammatory bowel disease

    Guillermo Bastida và cộng sự2005Alimentary Pharmacology and Therapeutics119 trích dẫn

    AI tóm tắt

    Theo dõi thuần tập tiến cứu trên 161 bệnh nhân mắc bệnh ruột viêm điều trị bằng thiopurine nhằm xác định các yếu tố nguy cơ gan mật. Tỷ lệ xuất hiện tổn thương gan được ghi nhận ở 16 trường hợp (chiếm 10%) sau thời gian trung vị 85 ngày, trong đó việc dùng kèm corticosteroid làm tăng biến cố với tỷ số chênh 4,94. Nồng độ gamma-glutamyltransferase huyết tương lúc khởi phát đóng vai trò chỉ dấu sinh học dự đoán chính xác nhu cầu ngừng điều trị.

  • Tổn thương tế bào nội mô xoang do thiếu máu và tái tưới máu trong ghép gan và tác động của sự kết tụ tiểu cầu ngoài mạch

    Dịch bởi AIIschemia reperfusion-facilitated sinusoidal endothelial cell injury in liver transplantation and the resulting impact of extravasated platelet aggregation

    Tomoharu Miyashita và cộng sự201640 trích dẫn

    AI tóm tắt

    Tổng quan y văn phân tích sâu cơ chế bệnh sinh tại tế bào nội mô xoang gan sau hiện tượng thiếu máu và tái tưới máu trong phẫu thuật ghép gan. Quá trình bong tróc tế bào nội mô kích hoạt sự kết tụ tiểu cầu ngoài mạch tại khoang Disse, giải phóng thromboxane A2 và serotonin thúc đẩy tăng áp lực tĩnh mạch cửa. Hiện tượng này tạo thành chuỗi tổn thương gan tiến triển và gợi ý tiềm năng bảo vệ cơ quan từ các liệu pháp chống kết tập tiểu cầu.

Nổi bật tại Việt Nam

Mới nhất tại Việt Nam

Tài liệu tham khảo

  1. Au, J., Navarro, V., Rossi, S. (2011). Review article: drug-induced liver injury - its pathophysiology and evolving diagnostic tools. Alimentary Pharmacology & Therapeutics. DOI: 10.1111/j.1365-2036.2011.04674.x
  2. McMahon, B. (2015). Faculty Opinions recommendation of Liver injury from herbals and dietary supplements in the U.S. Drug-Induced Liver Injury Network.. Faculty Opinions – Post-Publication Peer Review of the Biomedical Literature. DOI: 10.3410/f.718498957.793504293
  3. Fu, J., Sun, C., Sheng, Y. et al. (2024). IL-37 ameliorates acetaminophen-induced acute liver injury by limiting liver inflammation. Research Square Platform LLC. DOI: 10.21203/rs.3.rs-4170564/v1