Mạn tính (Chronic condition) trong y học và khoa học sức khỏe là khái niệm chỉ các bệnh lý hoặc tình trạng suy giảm chức năng sinh lý kéo dài dai dẳng (thường được định nghĩa là từ ba tháng trở lên theo tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới), không có xu hướng tự thoái lui tự nhiên và hiếm khi có thể chữa khỏi hoàn toàn bằng các can thiệp y tế ngắn hạn.
Đặc điểm bệnh học và dịch tễ học
Khác với các bệnh lý cấp tính khởi phát đột ngột, diễn biến rầm rộ và thường kết thúc sau một đợt điều trị, bệnh mạn tính có thời gian ủ bệnh và tiến triển âm thầm. Các tổn thương mô bệnh học tích tụ dần theo thời gian trước khi biểu hiện thành triệu chứng lâm sàng rõ rệt.
Bệnh mạn tính không lây nhiễm là nguyên nhân hàng đầu gây tàn phế và tử vong trên phạm vi toàn cầu. Bốn nhóm bệnh mạn tính chủ yếu gồm: bệnh tim mạch, ung thư, bệnh hô hấp mạn tính và đái tháo đường.
Các yếu tố nguy cơ hành vi và chuyển hóa
Phần lớn các bệnh mạn tính phát sinh từ sự tương tác phức tạp giữa yếu tố di truyền, quá trình lão hóa sinh học và các hành vi lối sống có thể điều chỉnh được. Bốn yếu tố nguy cơ hành vi then chốt bao gồm: sử dụng thuốc lá, lạm dụng đồ uống có cồn, chế độ ăn uống thiếu lành mạnh và lối sống tĩnh tại ít vận động thể lực.
Các hành vi này dẫn đến các rối loạn chuyển hóa trung gian: tăng huyết áp, thừa cân béo phì, tăng đường huyết và rối loạn lipid máu; từ đó phá hủy dần thành mạch máu và các cơ quan đích theo năm tháng.
Chiến lược quản lý và đa bệnh lý mạn tính
Khi tuổi thọ dân số gia tăng, tình trạng đa bệnh lý mạn tính (sự cùng tồn tại của hai hoặc nhiều bệnh mạn tính trên một người bệnh) trở thành thách thức lớn của y tế hiện đại. Quản lý bệnh mạn tính không hướng tới mục tiêu chữa khỏi hoàn toàn mà tập trung vào: kiểm soát ổn định triệu chứng, ngăn ngừa các biến chứng cấp tính và mạn tính, duy trì khả năng tự chủ sinh hoạt và nâng cao chất lượng cuộc sống.