Từ điển học thuật Khoa học xã hội

Bảo hiểm xã hội là gì? Các công bố khoa học về Bảo hiểm xã hội

Tiếng AnhSocial security / Social insurance

Bảo hiểm xã hội là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hết tuổi lao động hoặc qua đời, trên cơ sở đóng vào quỹ bảo hiểm xã hội.

221 lượt xem Cập nhật 7/9/2026

Bảo hiểm xã hội (Social security / Social insurance) là chính sách an sinh xã hội cốt lõi nhằm bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập cho người lao động khi gặp các rủi ro xã hội làm giảm hoặc mất khả năng lao động như ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hưu trí hoặc tử tuất. Bảo hiểm xã hội là một hình thức bảo hiểm mà người lao động và nhà tuyển dụng đóng tiền vào để bảo đảm an sinh xã hội cho người lao động và gia đình trong trường hợp có rủi ro như mất việc làm, tai nạn lao động, bệnh tật, hư mất thể chất, tuổi già, sinh đẻ, giáo dục con cái và sự chăm sóc bảo trợ xã hội khác. Bảo hiểm xã hội được quản lý và tổ chức bởi các cơ quan chức năng của nhà nước, nhằm đảm bảo quyền lợi và tiện lợi cho cả người lao động và nhà tuyển dụng. Bảo hiểm xã hội là một hệ thống bảo hiểm mà người lao động và nhà tuyển dụng đóng tiền vào để đảm bảo rằng người lao động có sự hỗ trợ tài chính trong các tình huống khó khăn như mất việc làm, bị tai nạn lao động, bị bệnh tật, mất khả năng lao động hoặc khi vào giai đoạn tuổi già.

Bảo hiểm xã hội bao gồm các khoản tiền đóng từ người lao động và nhà tuyển dụng, tổng hợp vào một quỹ chung. Khi người lao động gặp sự cố như mất việc làm do sự gián đoạn công việc, tai nạn lao động, bệnh tật hay hư mất thể chất, họ có thể yêu cầu được hỗ trợ tài chính từ quỹ này.

Bảo hiểm xã hội có thể bao gồm các phần sau: 1. Bảo hiểm xã hội hưu trí: Người lao động được hưởng trợ cấp hàng tháng khi họ về hưu. 2. Bảo hiểm xã hội bệnh tật: Người lao động được hỗ trợ tài chính khi họ bị bệnh, tàn tật hoặc mất khả năng lao động. 3. Bảo hiểm xã hội tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp: Người lao động được bồi thường tài chính khi họ gặp tai nạn lao động hoặc bị mắc các bệnh do làm việc. 4. Bảo hiểm xã hội thai sản và chăm sóc trẻ nhỏ: Người lao động có quyền hưởng trợ cấp khi có thai, sinh con và đưa trẻ vào chăm sóc nhà trẻ. 5. Bảo hiểm xã hội chăm sóc sức khỏe: Người lao động được hỗ trợ chi phí điều trị khi mắc bệnh hoặc cần chăm sóc sức khỏe. 6. Bảo hiểm xã hội thất nghiệp: Người lao động được hưởng trợ cấp khi mất việc làm.

Hình thức và mức đóng tiền bảo hiểm xã hội có thể khác nhau theo quy định của từng quốc gia. Trung tâm bảo hiểm xã hội hoặc cơ quan tương đương sẽ quản lý và quyết định việc chi trả tiền bảo hiểm cho người lao động tùy theo trường hợp và yêu cầu của họ.

Câu hỏi thường gặp

Bảo hiểm xã hội bắt buộc và bảo hiểm xã hội tự nguyện khác nhau ở những điểm nào?

Bảo hiểm bắt buộc áp dụng cho người có giao kết hợp đồng lao động với sự cùng tham gia đóng góp của chủ sử dụng lao động hưởng đầy đủ các chế độ, trong khi bảo hiểm tự nguyện do cá nhân tự do đóng chủ yếu hưởng hưu trí và tử tuất.

Nguyên tắc chia sẻ rủi ro được vận hành như thế nào trong quỹ bảo hiểm xã hội?

Quỹ hình thành từ sự đóng góp của số đông người tham gia để chi trả quyền lợi hỗ trợ cho số ít người gặp rủi ro trong chu kỳ làm việc, tạo mạng lưới tương trợ xã hội bền vững.

Áp lực già hóa dân số tác động như thế nào đến tính ổn định tài chính của quỹ bảo hiểm xã hội?

Tỷ lệ người nhận lương hưu gia tăng trong khi tỷ lệ người trẻ tuổi tham gia đóng góp suy giảm làm mất cân đối thu chi dài hạn, đòi hỏi các chính sách điều chỉnh tuổi hưu và quản trị đầu tư quỹ.

Tài liệu tham khảo

  1. Klosko, Klosko (2017). Social Insurance and Welfare. Oxford Scholarship Online. DOI: 10.1093/acprof:oso/9780199973415.003.0007
  2. Rea, Rea (1992). Insurance Classifications and Social Welfare. Huebner International Series on Risk, Insurance and Economic Security. DOI: 10.1007/978-94-017-1168-5_15
  3. Slavick, Slavick (1966). Book Review: Social Insurance and Employee Welfare: The Formative Years of Social Security: A Chronicle of Social Security Legislation and Administration, 1934–1954. ILR Review. DOI: 10.1177/001979396602000134