Ống tiêu hóa (Gastrointestinal tract) là một hệ thống ống cơ liên tục kéo dài từ khoang miệng đến hậu môn, đảm nhiệm các chức năng tiếp nhận, cơ học nghiền nát, phân giải hóa học, hấp thu các chất dinh dưỡng và đào thải các chất cặn bã ra khỏi cơ thể.
Cấu trúc giải phẫu học của các đoạn ống tiêu hóa
Ở người trưởng thành, ống tiêu hóa có tổng chiều dài khoảng 7 đến 9 mét, bao gồm các cơ quan nối tiếp nhau theo thứ tự giải phẫu: khoang miệng, hầu họng, thực quản, dạ dày, ruột non (gồm tá tràng, hỗng tràng, hồi tràng), ruột già (gồm manh tràng và ruột thừa, đại tràng lên, đại tràng ngang, đại tràng xuống, đại tràng sigma, trực tràng) và kết thúc tại ống hậu môn.
Mỗi phân đoạn đảm nhiệm các chức năng sinh lý chuyên biệt: thực quản vận chuyển thức ăn bằng nhu động cơ trơn; dạ dày lưu trữ, nhào trộn và tiêu hóa sơ bộ protein nhờ acid clohydric và pepsin; ruột non là nơi diễn ra đại bộ phận quá trình tiêu hóa hóa học và hấp thu chất dinh dưỡng vào tuần hoàn; ruột già tái hấp thu nước, chất điện giải và tạo khuôn phân dưới sự lên men của hệ vi sinh vật đường ruột.
Cấu trúc mô học bốn tầng của thành ống tiêu hóa
Dọc theo chiều dài của ống tiêu hóa, thành ống có cấu trúc vi thể chung gồm bốn tầng mô học đồng tâm từ trong ra ngoài:
1. Tầng niêm mạc: gồm lớp biểu mô bề mặt tiếp xúc trực tiếp với lòng ống, lớp đệm mô liên kết chứa mạng lưới mao mạch và nang bạch huyết, cùng lớp cơ niêm mỏng ngăn cách.
2. Tầng dưới niêm mạc: lớp mô liên kết đặc lỏng lẻo chứa các mạch máu lớn, mạch bạch huyết và đám rối thần kinh Meissner điều hòa sự bài tiết dịch của niêm mạc.
3. Tầng cơ: gồm hai lớp cơ trơn (lớp vòng trong và lớp dọc ngoài, riêng dạ dày có thêm lớp cơ chéo trong cùng). Giữa hai lớp cơ là đám rối thần kinh Auerbach điều hòa nhu động ruột nhịp nhàng.
4. Tầng thanh mạc hoặc vỏ ngoài: lớp màng bụng lá tạng phủ ngoài các tạng trong phúc mạc hoặc lớp mô liên kết bám dính ở các đoạn cố định sau phúc mạc.
Hệ thần kinh ruột và điều hòa thần kinh - thể dịch
Ống tiêu hóa sở hữu một mạng lưới thần kinh tự chủ đồ sộ với hơn 500 triệu tế bào thần kinh, được gọi là hệ thần kinh ruột, có khả năng tự chỉ huy các phản xạ nhu động và bài tiết độc lập mà không cần mệnh lệnh từ hệ thần kinh trung ương. Đồng thời, trục não - ruột và hệ thống hormone đường tiêu hóa phối hợp tinh vi để điều chỉnh cảm giác ngon miệng, cân bằng năng lượng và đáp ứng miễn dịch của cơ thể.