Từ điển học thuật Kỹ thuật và công nghệ

Ùn tắc giao thông là gì? Các công bố khoa học về Ùn tắc giao thông

Tiếng AnhTraffic congestion

Ùn tắc giao thông là tình trạng suy giảm năng lực vận hành của mạng lưới đường bộ khi nhu cầu lưu thông vượt quá công suất thông hành thiết kế của tuyến đường, đặc trưng bởi tốc độ phương tiện giảm sút nghiêm trọng, kéo dài thời gian hành trình và gia tăng hiện tượng xếp hàng dừng xe.

281 lượt xem Cập nhật 13/9/2026

Ùn tắc giao thông (Traffic congestion) là hiện tượng suy giảm hiệu năng vận hành của hệ thống hạ tầng giao thông đô thị khi mật độ phương tiện vượt ngưỡng bão hòa, hình thành các sóng dừng và xung đột dòng phương tiện.

Một tắc giao thông xảy ra khi có sự cản trở hoặc chậm trễ trong lưu thông các phương tiện giao thông tại một điểm cụ thể trên đường. Điều này có thể xảy ra khi có nhiều phương tiện di chuyển cùng một lúc, gây ra sự tắc nghẽn hoặc hạn chế khả năng di chuyển của các phương tiện khác. Tắc giao thông thường gây cản trở giao thông, làm mất thời gian, tăng nguy cơ tai nạn và gây stress cho người lái xe và hành khách. Các nguyên nhân gây tắc giao thông có thể bao gồm đường đang xây dựng, tai nạn giao thông, số lượng phương tiện quá lớn hoặc không đủ sự phối hợp trong điều khiển giao thông. Tắc giao thông có thể xảy ra trong nhiều tình huống khác nhau và có thể có một số nguyên nhân gây ra. Dưới đây là một số ví dụ và chi tiết hơn về tắc giao thông:

1. Sự tắc nghẽn: Khi lưu lượng phương tiện quá lớn vượt quá sức chứa của đường, có thể gây ra sự tắc nghẽn. Điều này thường xảy ra trong các thành phố lớn, đặc biệt là trong giờ cao điểm khi nhiều người cùng di chuyển.

2. Tai nạn giao thông: Tai nạn đường bộ là một nguyên nhân chính gây ra tắc giao thông. Khi xảy ra tai nạn, các làn đường có thể bị chặn hoặc giới hạn và phương tiện phải chờ đợi cho sự giải quyết của các nhân viên cứu hỏa, cảnh sát hoặc công chức quản lý giao thông.

3. Các hạn chế đường đi: Việc phải tu sửa đường, xây dựng cầu, thành lập các khu vực công trình mới có thể làm hạn chế lưu thông và dẫn đến tắc giao thông. Thông thường, các công trình đường sẽ giảm bớt số làn đường sử dụng, làm dịch chuyển giao thông hay tạo điểm tắc nghẽn.

4. Phối hợp giao thông không tốt: Trong một số trường hợp, sự không đồng bộ trong điều khiển giao thông có thể gây ra tắc đường. Ví dụ, thiết bị điều khiển tín hiệu giao thông không hoạt động đúng cách, hoặc không có sự chỉ đạo của nhân viên giao thông, điều này có thể dẫn đến mất thời gian và tắc nghẽn khi các phương tiện cố gắng đi qua.

5. Quá số lượng phương tiện cá nhân: Sự gia tăng về số lượng xe ô tô và phương tiện cá nhân khác cũng có thể dẫn đến tắc giao thông. Khi số lượng xe tăng lên, các con đường có thể không đáp ứng được nhu cầu di chuyển, gây ra sự chậm trễ và tắc nghẽn.

Tắc giao thông có thể gây ra nhiều vấn đề như mất thời gian, ảnh hưởng đến hoạt động kinh tế và gây stress cho người tham gia giao thông. Để giảm thiểu tắc giao thông, cần có sự phối hợp giữa các bên liên quan, việc cải thiện hệ thống giao thông, áp dụng các biện pháp quản lý giao thông và khuyến khích các phương tiện công cộng để giảm áp lực giao thông trên đường.

Câu hỏi thường gặp

Biểu đồ cơ bản của dòng giao thông (Fundamental Diagram) giải thích hiện tượng ùn tắc như thế nào?

Biểu đồ mô tả mối quan hệ phi tuyến tính giữa lưu lượng xe ($q$), vận tốc ($v$) và mật độ phương tiện ($k$). Khi mật độ xe vượt qua giá trị mật độ tới hạn ($k_{crit}$), dòng giao thông chuyển từ trạng thái tự do sang trạng thái tắc nghẽn, dẫn đến lưu lượng thông qua giảm mạnh và vận tốc tiến gần về 0 khi mật độ đạt mức nghẽn hoàn toàn ($k_{jam}$).

Nghịch lý Braess trong quy hoạch giao thông là gì?

Nghịch lý Braess chỉ ra rằng việc bổ sung thêm một tuyến đường mới vào mạng lưới giao thông hiện có đôi khi không làm giảm ùn tắc mà trái lại có thể làm tăng tổng thời gian di chuyển của tất cả người tham gia giao thông do hành vi tự tối ưu hóa lộ trình cá nhân của người lái xe.

Các giải pháp công nghệ giao thông thông minh (ITS) giúp giảm thiểu ùn tắc như thế nào?

Hệ thống ITS ứng dụng cảm biến radar/camera thu thập dữ liệu thời gian thực để điều khiển đèn tín hiệu giao thông thích ứng (như SCOOT, SCATS), cung cấp thông tin lộ trình động qua biển báo VMS và ứng dụng điều hướng, đồng thời áp dụng chính sách thu phí tắc nghẽn điện tử (ERP).

Tài liệu tham khảo

  1. Elizabeth Philip Babitha, K H Jaseela (2016). Traffic Flow Modeling and Study of Traffic Congestion. International Journal of Scientific Engineering and Research. DOI: 10.70729/ijser15667
  2. o‘g‘li Khafizov Dilbek Abdugani (2026). Traffic Congestion Mitigation in Urban Areas: Evidence from Uzbekistan. American Journal of Applied Science and Technology. DOI: 10.37547/ajast/volume06issue04-21
  3. Ghali M.O. (1995). Managing traffic congestion by using traffic control. IEE Colloquium on Urban Congestion Management. DOI: 10.1049/ic:19951300