Hoại tử vô khuẩn chỏm xương đùi (Avascular necrosis of the femoral head / Osteonecrosis of the femoral head) là bệnh lý hoại tử tế bào xương và tủy xương do gián đoạn nguồn cấp máu nuôi dưỡng chỏm xương đùi, dẫn đến xẹp chỏm, mất vững khớp háng và thoái hóa khớp thứ phát tàn phế.
Hoại tử vô khuẩn chỏm xương đùi (AVN) là một tình trạng mất máu cung cấp đủ cho xương đùi, dẫn đến sự chết chỏm của mô xương. AVN có thể xảy ra khi mạch máu cung cấp máu đến xương đùi bị tắc nghẽn hoặc bị phá vỡ, gây ra suy giảm dòng máu và vi khuẩn không thể đi vào để phá hủy mô xương. Tình trạng này có thể gây đau nhức và bất lực khi di chuyển, và có thể dẫn đến sụp đổ và hủy hoại xương đùi nếu không được điều trị. AVN xảy ra khi một phần hoặc toàn bộ dòng máu tới xương đùi bị ngừng hoặc giảm đáng kể. Khi không nhận được đủ máu và dưỡng chất cần thiết, mô xương trong xương đùi bị chết chỏm. Đây là một tình trạng nghiêm trọng và có thể dẫn đến mất chức năng và đau đớn.
AVN có thể gây ra bởi nhiều nguyên nhân, bao gồm: 1. Tăng áp lực trong xương đùi: Một tình trạng tăng áp lực trong xương đùi, như chấn thương hoặc xương khớp chảy máu, có thể làm giảm dòng máu tới các mạch máu nhỏ trong xương, gây ra sự chết chỏm của mô xương. 2. Tắc nghẽn mạch máu: Nghẽn hoặc tắc nghẽn mạch máu có thể xảy ra do các yếu tố như hình thành cặn máu, tụt huyết áp, các khối u hoặc các cơ chế tự miễn dịch. Điều này có thể gây ra mất máu dẫn đến sự suy giảm dòng máu tới xương đùi. 3. Sự tổn thương mạch máu: Mạch máu cung cấp máu tới xương đùi có thể bị tổn thương do các nguyên nhân như chấn thương hoặc phẫu thuật. Sự tổn thương này có thể làm giảm dòng máu tới xương đùi và dẫn đến sự suy giảm nhanh chóng của mô xương. 4. Yếu tố gien: Có một số yếu tố di truyền và các bệnh lý như bệnh gút, bệnh tim mạch và bệnh tiểu đường có thể tăng nguy cơ mắc AVN.
Triệu chứng của AVN có thể bao gồm đau đớn, bất lực khi di chuyển, sưng và yếu đối xương đùi. Nếu không được điều trị, xương đùi có thể sụp đổ hoặc bị hủy hoại, gây ra sự mất chức năng và đau đớn.
Điều trị để khắc phục AVN phụ thuộc vào giai đoạn bệnh, mức độ tổn thương và sự phát triển của nó. Các phương pháp điều trị có thể bao gồm: - Đặt máu tự thân: Một quy trình trong đó máu được lấy từ người bệnh và sau đó tiêm lại vào các mạch máu bị ngừng hoặc giảm dòng máu tới xương đùi. - Phẫu thuật: Đối với trường hợp nghiêm trọng, có thể được thực hiện phẫu thuật để thay thế hoặc tái tạo các khu vực bị tổn thương trong xương đùi. - Hỗ trợ thông qua việc sử dụng các thiết bị hỗ trợ như gậy hoặc ổ cứng để giữ cho xương đùi ổn định và giảm đau.
Tuy nhiên, rất quan trọng để chẩn đoán và điều trị AVN càng sớm càng tốt để ngăn ngừa những tổn thương nghiêm trọng đối với xương đùi.
Đặc Điểm Mạch Máu Cấp Máu và Cơ Chế Bệnh Sinh
Chỏm xương đùi có nguồn cấp máu nuôi dưỡng rất nghèo nàn và dễ bị tổn thương giải phẫu. Nhánh động mạch mũ đùi ngoài và đặc biệt là nhánh mũ đùi trong phân chia thành các động mạch võng trên (retinacular arteries) đi sát bề mặt cổ xương đùi để cấp máu cho phần lớn thể tích chỏm. Bất kỳ tắc mạch vi thể nào (do huyết khối, vi thuyên tắc mỡ, hoặc tăng áp lực nội tủy ép xẹp vi mạch xoang) đều dẫn đến thiếu máu cục bộ tế bào xương (osteocyte) và tế bào tạo xương (osteoblast).
Khi các tế bào xương chết đi, quá trình tự sửa chữa kích hoạt hiện tượng tái hấp thu mô xương chết bởi các hủy cốt bào; tuy nhiên, tốc độ tân tạo xương mới diễn ra chậm chạp khiến bè xương dưới sụn bị yếu cơ học. Dưới tải trọng chịu lực hàng ngày của khớp háng, bè xương suy yếu gãy vi thể, dẫn đến vỡ sụp lớp sụn khớp và xẹp lún chỏm xương đùi.
Chiến Lược Điều Trị Theo Từng Giai Đoạn Bệnh
Ở giai đoạn sớm chưa biến dạng chỏm, mục tiêu là bảo tồn chỏm tự nhiên thông qua khoan giải áp phối hợp ghép xương tự thân có cuống mạch hoặc tiêm tế bào gốc tủy xương (BMAC). Khi chỏm đã xẹp lún (giai đoạn III và IV), phẫu thuật thay khớp háng toàn phần (Total Hip Arthroplasty - THA) là giải pháp triệt để giúp giải phóng hoàn toàn cơn đau, phục hồi vận động và đem lại chất lượng sống tuyệt vời cho người bệnh.