Công cụ chính sách (policy instruments) là gì?

Công cụ chính sách là tập hợp các biện pháp, phương tiện, cơ chế và kỹ thuật can thiệp mà nhà nước hoặc các cơ quan công quyền sử dụng để tác động lên hành vi của các cá nhân, tổ chức và cấu trúc xã hội nhằm đạt được các mục tiêu chính sách công đã định trước. Trong chu trình chính sách, công cụ chính sách đóng vai trò là chiếc cầu nối thực tiễn giữa ý định chính trị trừu tượng và kết quả cụ thể trong đời sống kinh tế - xã hội. Bài viết cung cấp phân tích toàn diện về bản chất lý thuyết, các mô hình phân loại kinh điển trên thế giới, tiêu chí lựa chọn và thiết kế gói công cụ, nguyên nhân thất bại của công cụ, cùng thực tiễn áp dụng trong quản lý nhà nước tại Việt Nam.

Bản chất và khái niệm công cụ chính sách

Trong khoa học chính sách và quản lý công, công cụ chính sách (policy instruments) thường được hiểu là những kỹ thuật hành động cụ thể thông qua đó quyền lực nhà nước được chuyển hóa thành sự can thiệp thực tế. Nhà nước không thể thực hiện các mục tiêu như kiểm soát lạm phát, giảm nghèo, chuyển dịch năng lượng hay bảo vệ môi trường nếu chỉ đưa ra những tuyên bố mang tính nguyên tắc. Để các mục tiêu này đi vào đời sống, nhà nước phải lựa chọn và vận hành các công cụ thích hợp nhằm tạo ra động lực thúc đẩy hoặc áp đặt các chế tài ngăn chặn hành vi của đối tượng tác động.

Theo Evert Vedung (2017), công cụ chính sách công là tập hợp các kỹ thuật mà các cơ quan công quyền sử dụng nhằm phát huy quyền lực để tìm kiếm sự ủng hộ, thúc đẩy hoặc ngăn chặn sự thay đổi xã hội. Định nghĩa này nhấn mạnh ba khía cạnh cốt lõi của công cụ chính sách: thứ nhất, chủ thể sử dụng là các cơ quan công quyền nhân danh quyền lực nhà nước; thứ hai, bản chất của công cụ là sự thực thi quyền lực dưới nhiều hình thức khác nhau từ thuyết phục, khuyến khích đến cưỡng chế; và thứ ba, đích đến của công cụ là điều chỉnh hành vi xã hội theo hướng phục vụ lợi ích công cộng.

Nghiên cứu của Capano và Howlett (2020) chỉ ra rằng cần phân biệt rõ ràng giữa hai tầng bậc công cụ chính sách:

• Công cụ chính sách nội dung: Là những phương tiện trực tiếp phân bổ hoặc tái phân bổ các nguồn lực kinh tế và dịch vụ trong xã hội, tác động trực tiếp vào việc sản xuất, phân phối và tiêu dùng hàng hóa, dịch vụ công cộng. Các ví dụ điển hình bao gồm việc thu thuế, cấp trợ cấp tài chính, ban hành quy chuẩn kỹ thuật bắt buộc hoặc nhà nước trực tiếp cung cấp dịch vụ y tế, giáo dục.
• Công cụ chính sách thủ tục: Là những phương tiện gián tiếp nhằm điều chỉnh các mối quan hệ thể chế, cơ cấu lại quy trình ra quyết định và chi phối sự tương tác giữa các tác nhân tham gia vào mạng lưới chính sách. Các công cụ này bao gồm việc thành lập các hội đồng tư vấn chính sách, quy định quy trình tham vấn cộng đồng, yêu cầu bắt buộc về đánh giá tác động của chính sách, hoặc mở rộng quyền tiếp cận thông tin công quyền.

Các mô hình phân loại công cụ chính sách kinh điển

Sự đa dạng của các biện pháp can thiệp nhà nước đã thúc đẩy các học giả phát triển nhiều hệ thống phân loại nhằm nhận diện bản chất, cơ chế hoạt động và phạm vi tác động của từng công cụ. Trong số đó, ba mô hình phân loại dưới đây có ảnh hưởng sâu rộng nhất trong lý thuyết chính sách công hiện đại.

Mô hình nguồn lực NATO của Christopher Hood (1983)

Học giả Christopher Hood (1983) trong công trình kinh điển về các công cụ của chính phủ đã đề xuất khung phân loại NATO, dựa trên bốn nhóm nguồn lực cơ bản mà bất kỳ chính phủ nào cũng sở hữu:

• Nodality (Thông tin và vị trí mạng lưới): Khả năng của chính phủ nằm ở trung tâm của các mạng lưới thông tin xã hội, cho phép nhà nước vừa thu thập thông tin vừa phổ biến kiến thức, đưa ra thông điệp khuyến cáo hoặc định hướng dư luận xã hội mà không cần sử dụng quyền lực cưỡng chế hay tiền bạc.
• Authority (Thẩm quyền pháp lý): Quyền lực công chính thức của nhà nước trong việc ban hành các quy định bắt buộc, mệnh lệnh, lệnh cấm, cấp giấy phép và thiết lập các chuẩn mực mang tính pháp lý mà các chủ thể trong xã hội có nghĩa vụ bắt buộc phải tuân thủ.
• Treasure (Ngân khố và nguồn lực tài chính): Khối lượng tiền tệ và tài sản công mà chính phủ nắm giữ, cho phép nhà nước tạo ra các động lực kinh tế thông qua chi tiêu công, trợ cấp, cho vay ưu đãi hoặc điều tiết thông qua nghĩa vụ thuế và lệ phí.
• Organization (Bộ máy tổ chức và nhân lực): Năng lực hành chính trực tiếp thể hiện qua đội ngũ công chức, đất đai, nhà xưởng, trang thiết bị và các cơ quan hành chính chịu trách nhiệm trực tiếp cung ứng dịch vụ hoặc cưỡng chế thi hành chính sách.

Điểm độc đáo trong mô hình của Hood (1983) là việc kết hợp bốn nguồn lực này với lý thuyết điều khiển học, chia công cụ thành hai nhóm chức năng: các công cụ cảm biến (detectors) dùng để thu thập thông tin, giám sát thực tiễn xã hội; và các công cụ tác động (effectors) dùng để can thiệp làm thay đổi thế giới khách quan.

Mô hình ba nhánh của Evert Vedung (1998/2017)

Học giả Evert Vedung (1998), tái bản năm 2017, đã khái quát hóa các công cụ chính sách thành phép ẩn dụ nổi tiếng về ba nhóm công cụ can thiệp chính quyền lực:

• Cây gậy (Regulations / Sticks): Các quy định pháp lý mang tính mệnh lệnh và kiểm soát, buộc các cá nhân và tổ chức phải hành động hoặc kiềm chế không được thực hiện một hành vi cụ thể dưới sự đe dọa trừng phạt của chế tài pháp luật. Đây là công cụ truyền thống có tính cưỡng bức cao nhất.
• Củ cà rốt (Economic Means / Carrots): Các công cụ kinh tế làm thay đổi chi phí và lợi ích tương đối của các hành động khác nhau. Thay vì bắt buộc, chính phủ sử dụng tiền bạc để khuyến khích các hành vi mong muốn thông qua trợ cấp, miễn giảm thuế, hoặc làm nản lòng các hành vi không mong muốn thông qua việc áp thuế và phí.
• Bài thuyết giáo (Information / Sermons): Các công cụ truyền thông, giáo dục và thuyết phục đạo đức, dựa trên việc truyền bá tri thức, dữ liệu, lập luận và các chuẩn mực giá trị nhằm thay đổi nhận thức của người dân, từ đó dẫn đến sự thay đổi hành vi một cách tự nguyện.

Mô hình mức độ can thiệp của Howlett và Ramesh (1993/1995)

Michael Howlett và M. Ramesh (1993), được phát triển toàn diện trong công trình năm 1995, đã sắp xếp các công cụ chính sách theo một phổ liên tục dựa trên mức độ can thiệp trực tiếp của nhà nước vào quyền tự do lựa chọn của xã hội:

• Công cụ tự nguyện: Vận hành với sự can thiệp tối thiểu của nhà nước, để cho thị trường tự do, gia đình, cộng đồng và các tổ chức từ thiện tự giải quyết các vấn đề xã hội. Ưu điểm nổi bật là chi phí công quyền thấp và tôn trọng tối đa quyền tự do cá nhân, nhưng dễ dẫn đến thất bại thị trường hoặc bất công xã hội.
• Công cụ hỗn hợp: Kết hợp giữa sự can thiệp của nhà nước với sự tự chủ của khu vực tư nhân. Nhà nước định hình môi trường thể chế và tạo lập các tín hiệu khuyến khích hoặc ngăn cản thông qua cung cấp thông tin, thuế, phí, trợ cấp và cơ chế quyền phát thải có thể chuyển nhượng, trong khi quyền quyết định cuối cùng vẫn thuộc về các chủ thể tư nhân.
• Công cụ bắt buộc: Thể hiện sự can thiệp mạnh mẽ nhất của nhà nước, bao gồm quy chuẩn hành chính trực tiếp, doanh nghiệp nhà nước và việc nhà nước trực tiếp cung cấp hàng hóa công cộng. Các công cụ này giới hạn nghiêm ngặt hoặc xóa bỏ hoàn toàn quyền tự do lựa chọn của đối tượng tác động nhằm bảo đảm mục tiêu kiểm soát tuyệt đối.

So sánh các mô hình phân loại công cụ chính sách

Bảng so sánh dưới đây tổng hợp các đặc trưng then chốt của ba mô hình phân loại công cụ chính sách phổ biến nhất trong khoa học chính sách hiện đại:

Tiêu chí so sánh	Mô hình NATO của Hood (1983)	Mô hình ba nhánh của Vedung (1998/2017)	Mô hình mức độ can thiệp của Howlett & Ramesh (1993/1995)
Cơ sở phân loại	Nguồn lực nội tại mà chính phủ sở hữu để hành động	Bản chất quyền lực tác động lên đối tượng chính sách	Mức độ can thiệp và mức độ cưỡng chế của nhà nước
Các nhóm công cụ	Nodality (Thông tin), Authority (Thẩm quyền), Treasure (Ngân khố), Organization (Tổ chức)	Sticks (Cây gậy quy định), Carrots (Củ cà rốt kinh tế), Sermons (Bài thuyết giáo thông tin)	Công cụ tự nguyện, Công cụ hỗn hợp, Công cụ bắt buộc
Cơ chế tác động	Kết hợp điều khiển học giữa cảm biến thông tin và tác động ngoại cảnh	Tác động qua cưỡng bức pháp lý, kích thích lợi ích vật chất, hoặc thuyết phục nhận thức	Chuyển dịch dọc theo phổ từ tự do lựa chọn đến bắt buộc tuân thủ
Ưu điểm phân tích	Bao quát toàn diện các nguồn lực công quyền và phương thức thu thập thông tin	Trực quan, dễ nắm bắt, phân định rõ ràng các kênh tác động tâm lý xã hội	Làm rõ mức độ hiện diện của quyền lực công và vai trò của thị trường
Hạn chế chủ yếu	Ranh giới giữa thông tin mạng lưới và năng lực tổ chức đôi khi có sự chồng lấn	Chưa bao quát đầy đủ năng lực cung ứng dịch vụ trực tiếp của bộ máy nhà nước	Đôi khi khó xác định ranh giới tuyệt đối giữa công cụ hỗn hợp và bắt buộc

Phân tích tổng hợp thực nghiệm của Acciai và Capano (2020) chỉ ra rằng trong nghiên cứu chính sách đương đại, sự phân hóa giữa các khung phân loại dựa trên nguồn lực công quyền và các khung phân loại dựa trên động lực hành vi đối tượng đang đòi hỏi các nhà khoa học phải tích hợp nhiều góc nhìn để nắm bắt bản chất phức hợp của quản trị công hiện đại.

Tiêu chí lựa chọn và thiết kế công cụ chính sách

Lựa chọn công cụ chính sách không phải là một bài toán thuần túy mang tính kỹ thuật nhằm tìm kiếm giải pháp tối ưu một cách cơ học. Trong thực tế, đây là một quá trình đưa ra quyết định phức tạp chịu sự chi phối của nhiều yếu tố chính trị, kinh tế, xã hội và thể chế.

Các tiêu chí đánh giá cốt lõi

Dựa trên các nghiên cứu của Linder và Peters (1989) cũng như công trình tổng hợp của Howlett (2017), quá trình đánh giá và lựa chọn công cụ chính sách cần dựa trên bốn tiêu chí nền tảng sau đây:

1. Tính hiệu lực: Khả năng của công cụ trong việc giải quyết thực chất vấn đề chính sách và đạt được các mục tiêu đã đề ra. Ví dụ, một quy định pháp luật cấm phát thải chỉ đạt tính hiệu lực cao nếu nó thực sự làm giảm nồng độ chất gây ô nhiễm trong môi trường sống.
2. Tính hiệu quả chi phí: Tương quan giữa chi phí bỏ ra và kết quả thu được từ việc áp dụng công cụ. Tiêu chí này đòi hỏi phải tính toán không chỉ ngân sách nhà nước chi ra để vận hành công cụ mà còn cả chi phí tuân thủ mà người dân và doanh nghiệp phải gánh chịu, cùng các chi phí giao dịch phát sinh trong nền kinh tế.
3. Tính công bằng và phân phối: Cách thức công cụ phân bổ lợi ích và gánh nặng chi phí giữa các nhóm dân cư, các vùng miền và các thế hệ. Một công cụ hiệu quả về mặt kinh tế nhưng tạo ra sự bất bình đẳng sâu sắc hoặc dồn gánh nặng lên những nhóm yếu thế sẽ thiếu đi tính chính danh xã hội.
4. Tính khả thi hành chính và quản trị: Mức độ tương thích giữa yêu cầu vận hành của công cụ với năng lực quản lý, nguồn nhân lực, công nghệ và tính liêm chính của bộ máy hành chính công. Một công cụ đòi hỏi kỹ thuật giám sát quá tinh vi sẽ nhanh chóng thất bại nếu bộ máy thực thi thiếu năng lực chuyên môn hoặc dễ bị tha hóa bởi tham nhũng.

Thiết kế gói công cụ chính sách

Trong bối cảnh các vấn đề công ngày càng trở nên đa chiều và phức tạp, một công cụ đơn lẻ hiếm khi có thể mang lại thành công trọn vẹn. Các chính phủ hiện đại thường phải xây dựng các gói công cụ chính sách (policy mixes) để đồng thời xử lý nhiều khía cạnh của một vấn đề.

Công trình của Howlett và Rayner (2007) nhấn mạnh hai nguyên tắc thiết kế then chốt để bảo đảm sự thành công của một gói chính sách:

• Tính gắn kết logic giữa các mục tiêu: Các mục tiêu bộ phận trong chính sách phải tương hỗ và hướng về cùng một định hướng chiến lược dài hạn, tránh tình trạng các cơ quan ban hành theo đuổi các mục tiêu đối kháng nhau.
• Tính nhất quán giữa các công cụ: Các công cụ thành phần trong gói chính sách phải phối hợp nhịp nhàng, tạo ra sức mạnh cộng hưởng thay vì cản trở hoặc triệt tiêu hiệu lực của nhau. Một ví dụ kinh điển về sự thiếu nhất quán là việc nhà nước vừa áp dụng thuế môi trường để hạn chế phát thải, vừa duy trì chính sách trợ giá cho nhiên liệu hóa thạch, dẫn đến việc hai công cụ triệt tiêu tác động của nhau.

Nguyên nhân thất bại và tác động ngoài dự kiến của công cụ

Sự thất bại của chính sách công thường bắt nguồn trực tiếp từ việc lựa chọn sai công cụ hoặc vận hành công cụ không đúng cách. Nghiên cứu chính sách học đã chỉ ra bốn nguyên nhân thất bại điển hình liên quan đến công cụ can thiệp:

Lệch pha công cụ với bản chất vấn đề

Tình trạng lệch pha công cụ xảy ra khi nhà hoạch định áp dụng một loại công cụ không phù hợp với đặc điểm cấu trúc của vấn đề chính sách. Chẳng hạn, khi đối mặt với các vấn đề đòi hỏi sự tin cậy, hợp tác tự nguyện và thay đổi nhận thức lâu dài từ phía cộng đồng, việc lạm dụng công cụ mệnh lệnh cưỡng chế có thể làm gia tăng tâm lý chống đối và làm rạn nứt sự gắn kết xã hội. Ngược lại, đối với các hành vi tiêu cực tạo ra ngoại ứng phá hoại nghiêm trọng và đe dọa an toàn công cộng, việc chỉ sử dụng công cụ tuyên truyền thuyết phục sẽ không đủ sức răn đe, dẫn đến sự bất lực của chính quyền.

Tác động ngoài dự kiến và hiệu ứng phản tác dụng

Mỗi công cụ chính sách khi đi vào vận hành đều làm thay đổi cấu trúc khuyến khích của các chủ thể trong xã hội. Nếu thiết kế công cụ không dự liệu đầy đủ các phản ứng chiến lược của con người, chính sách có thể tạo ra các động cơ ngược dẫn đến những hệ quả tai hại. Một ví dụ lịch sử kinh điển là hiệu ứng rắn hổ mang: khi chính quyền áp dụng công cụ thưởng tiền cho mỗi con rắn độc nộp lại nhằm giảm số lượng rắn, người dân đã tự tổ chức nuôi rắn để nhận tiền thưởng, và khi chính sách bãi bỏ, họ thả toàn bộ số rắn ra tự nhiên khiến số lượng rắn độc bùng phát dữ dội hơn trước.

Thất bại do thiếu hụt năng lực thực thi

Một công cụ dù được thiết kế hoàn hảo trên văn bản vẫn sẽ thất bại nếu thiếu các điều kiện bảo đảm trong khâu triển khai thực tế. Khoảng cách giữa văn bản chính sách và thực tiễn thi hành thường xuất hiện khi cơ quan quản lý không có đủ kinh phí giám sát, lực lượng thanh tra mỏng, trang thiết bị đo đạc lạc hậu, hoặc hệ thống chế tài xử phạt quá thấp so với lợi ích thu được từ hành vi vi phạm. Khi đó, công cụ pháp lý bị vô hiệu hóa và trở thành những quy định mang tính hình thức.

Thực tiễn áp dụng công cụ chính sách tại Việt Nam

Trong hệ thống quản lý nhà nước tại Việt Nam, lý luận và thực tiễn về công cụ chính sách đã có bước phát triển mạnh mẽ, phản ánh quá trình đổi mới mô hình quản trị quốc gia từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung sang kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Hệ thống công cụ quản lý nhà nước theo giáo trình chuyên ngành

Theo Giáo trình Hoạch định và thực thi chính sách công do Nguyễn Hữu Hải chủ biên (2021), hệ thống công cụ quản lý nhà nước tại Việt Nam được phân chia thành bốn nhóm cơ bản:

• Công cụ pháp luật: Giữ vai trò nền tảng và tối cao, xác lập khuôn khổ pháp lý, bảo đảm trật tự kỷ cương xã hội và tạo dựng môi trường hoạt động bình đẳng, minh bạch cho mọi chủ thể.
• Công cụ kinh tế: Khai thác các đòn bẩy thị trường như thuế, phí, tín dụng ưu đãi, quỹ đầu tư phát triển và chi tiêu công nhằm định hướng dòng vốn đầu tư và hành vi kinh doanh của các thành phần kinh tế.
• Công cụ hành chính - tổ chức: Bao gồm thẩm quyền quản lý trực tiếp, bộ máy cơ quan hành chính từ trung ương đến địa phương, quy trình cấp phép, thanh tra, kiểm tra và các quyết định xử lý hành chính.
• Công cụ tuyên truyền, giáo dục: Vận động quần chúng, phổ biến pháp luật, khơi dậy tinh thần yêu nước và trách nhiệm xã hội nhằm tạo ra sự đồng thuận rộng rãi trong nhân dân đối với các chủ trương của Đảng và Nhà nước.

Công cụ pháp lý và quy trình đánh giá tác động chính sách

Tại Việt Nam, văn bản quy phạm pháp luật là hình thức thể chế hóa quan trọng nhất của các công cụ chính sách. Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật số 80/2015/QH13 và Luật sửa đổi bổ sung số 63/2020/QH14 quy định văn bản quy phạm pháp luật là công cụ quản lý nhà nước chứa đựng các quy tắc xử sự chung mang tính cưỡng chế bắt buộc thi hành.

Một bước tiến mang tính bước ngoặt trong quy trình hoạch định chính sách tại Việt Nam là việc luật hóa cơ chế đánh giá tác động của chính sách. Theo quy định tại Điều 35 Luật số 80/2015/QH13 và các văn bản hướng dẫn thi hành, tiêu biểu là Nghị định số 59/2024/NĐ-CP của Chính phủ, việc đánh giá tác động chính sách là yêu cầu bắt buộc trong đề nghị xây dựng văn bản quy phạm pháp luật. Quy trình này đòi hỏi cơ quan chủ trì soạn thảo phải tiến hành phân tích định lượng và định tính đối với năm nhóm tác động trọng yếu:

1. Tác động về kinh tế (phân tích chi phí tuân thủ, tác động đến hoạt động sản xuất, kinh doanh, môi trường đầu tư và ngân sách nhà nước).
2. Tác động về xã hội (phân tích tác động đến an sinh xã hội, việc làm, đời sống người dân, y tế, giáo dục và môi trường).
3. Tác động về giới (bảo đảm bình đẳng giới và cơ hội thụ hưởng chính sách).
4. Tác động của thủ tục hành chính (đánh giá tính cần thiết, tính hợp lý và chi phí tuân thủ thủ tục).
5. Tác động đối với hệ thống pháp luật (đánh giá tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất và đồng bộ).

Việc áp dụng cơ chế này giúp các cơ quan lập pháp và hành pháp sàng lọc, so sánh giữa các phương án công cụ khác nhau trước khi ban hành, hạn chế tình trạng ban hành các chính sách thiếu tính khả thi hoặc gây lãng phí nguồn lực xã hội.

Ứng dụng công cụ kinh tế trong Luật Bảo vệ môi trường số 72/2020/QH14

Minh chứng rõ nét nhất cho xu hướng chuyển dịch và hiện đại hóa công cụ can thiệp tại Việt Nam là việc mở rộng các công cụ kinh tế trong lĩnh vực tài nguyên và môi trường. Luật Bảo vệ môi trường số 72/2020/QH14 đã dành trọn Mục 1 Chương XI để quy định hệ thống các công cụ kinh tế nhằm thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững, bao gồm:

• Thuế và phí bảo vệ môi trường: Đánh vào các sản phẩm và hoạt động xả thải gây ô nhiễm nhằm buộc các chủ thể phải nội hóa chi phí ngoại ứng tiêu cực vào giá thành sản xuất.
• Ký quỹ bảo vệ môi trường: Yêu cầu các doanh nghiệp khai thác khoáng sản hoặc chôn lấp chất thải phải nộp một khoản tiền bảo đảm để khắc phục rủi ro suy thoái môi trường sau khi kết thúc dự án.
• Chi trả dịch vụ hệ sinh thái tự nhiên: Cơ chế kinh tế bắt buộc các bên được hưởng lợi từ nguồn nước, cảnh quan rừng phải chi trả thù lao cho những người tham gia giữ rừng và bảo vệ lưu vực sinh thái.
• Tổ chức và phát triển thị trường các-bon: Xây dựng sàn giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ các-bon, tạo động lực tài chính cho các cơ sở công nghiệp chủ động đầu tư vào công nghệ phát thải thấp.

Ranh giới áp dụng và thách thức đương đại

Mặc dù hệ thống công cụ chính sách ngày càng được hoàn thiện, việc áp dụng chúng trong thực tiễn quản trị hiện đại đang phải đối mặt với nhiều ranh giới và thách thức mới:

• Cân bằng giữa can thiệp nhà nước và quyền tự do thị trường: Sự can thiệp quá sâu thông qua các công cụ bắt buộc có thể bóp nghẹt động lực sáng tạo và gây méo mó tín hiệu giá cả của thị trường. Ngược lại, sự buông lỏng công cụ quản lý lại dẫn đến các cuộc khủng hoảng môi trường và bất bình đẳng xã hội. Nghệ thuật quản trị công đòi hỏi sự điều chỉnh liều lượng công cụ phù hợp với từng giai đoạn phát triển.
• Chuyển đổi số và sự thích ứng của các công cụ chính sách: Sự phát triển của dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo và các nền tảng số đang làm thay đổi căn bản cách thức vận hành công cụ. Nguồn lực thông tin mạng lưới trong mô hình NATO đang chuyển hóa thành năng lực phân tích dữ liệu thuật toán theo thời gian thực, cho phép chính phủ thiết kế các công cụ can thiệp cá nhân hóa nhưng đồng thời đặt ra những thách thức gay gắt về bảo vệ quyền riêng tư và an ninh mạng.
• Quản trị trong bối cảnh bất định và các vấn đề nan giải: Những cuộc khủng hoảng y tế toàn cầu, biến đổi khí hậu cực đoan và gián đoạn chuỗi cung ứng là những bài toán không thể giải quyết bằng các công cụ tuyến tính truyền thống. Các nhà hoạch định chính sách buộc phải xây dựng năng lực quản trị thích ứng, thường xuyên đánh giá lại hiệu quả thực tế của công cụ và sẵn sàng điều chỉnh chiến lược can thiệp một cách linh hoạt.