Hạ du hồ Kẻ Gỗ là gì? Đặc trưng thủy văn và thoát lũ

Hạ du hồ Kẻ Gỗ là vùng đồng bằng thấp trũng và hệ thống sông, kênh tiêu nằm phía dưới công trình đầu mối hồ chứa nước Kẻ Gỗ (tỉnh Hà Tĩnh), chịu tác động trực tiếp của dòng chảy xả điều tiết qua tràn Dốc Miếu, xả lũ khẩn cấp hoặc sự cố đập theo lưu vực sông Rào Cái.

Kỹ thuật và công nghệ Cập nhật 19/11/2026

Hạ du hồ Kẻ Gỗ là vùng đồng bằng thấp trũng và hệ thống sông, kênh tiêu nằm phía dưới công trình đầu mối hồ chứa nước Kẻ Gỗ (tỉnh Hà Tĩnh), chịu tác động trực tiếp của dòng chảy xả điều tiết qua tràn Dốc Miếu, xả lũ khẩn cấp hoặc sự cố đập theo lưu vực sông Rào Cái. Không gian này bao gồm các khu vực dễ ngập thuộc địa bàn Cẩm Xuyên (cũ), Thạch Hà (cũ) và thành phố Hà Tĩnh (cũ) của tỉnh Hà Tĩnh, trong đó có các đơn vị hành chính cấp xã như xã Cẩm Duệ, xã Cẩm Bình, xã Thạch Lạc, phường Thành Sen và phường Hà Huy Tập. Bài viết trình bày khái niệm pháp lý về vùng hạ du đập tại Việt Nam, đặc trưng thủy văn và công trình của hệ thống Kẻ Gỗ, cơ chế cộng hưởng gây ngập lụt lịch sử, nền tảng toán thủy lực mô phỏng ngập lụt cùng các giải pháp công trình và hạn chế khoa học hiện có.

Khái niệm pháp lý và phân cấp an toàn hạ du đập

Trong hệ thống quy chuẩn và pháp luật quản lý an toàn công trình thủy lợi Việt Nam, ranh giới vùng hạ du không chỉ được xác định theo địa hình tự nhiên mà gắn với các kịch bản vận hành và sự cố của hồ chứa. Theo Khoản 9 Điều 2 Nghị định số 114/2018/NĐ-CP của Chính phủ ban hành ngày 04/09/2018, vùng hạ du đập được định nghĩa là vùng bị ngập lụt khi hồ xả nước theo quy trình, xả lũ trong tình huống khẩn cấp hoặc vỡ đập. Nghị định này đặt phạm vi điều chỉnh đối với các đập có chiều cao từ 5 m trở lên hoặc hồ chứa nước có dung tích toàn bộ từ 50.000 m³ trở lên, coi an toàn vùng hạ du là một phần trực tiếp của quản lý an toàn đập.

Về phân loại quy mô công trình, Điều 3 Nghị định số 114/2018/NĐ-CP quy định đập có chiều cao từ 15 m đến dưới 100 m hoặc hồ chứa nước có dung tích toàn bộ từ 3.000.000 m³ đến dưới 1.000.000.000 m³ thuộc nhóm đập, hồ chứa nước lớn (trừ trường hợp đặc thù xếp vào công trình quan trọng đặc biệt). Với dung tích thiết kế khoảng 345 triệu m³ (Báo Hà Tĩnh, 2026), hồ chứa nước Kẻ Gỗ vượt xa ngưỡng phân loại tối thiểu của nhóm hồ chứa lớn và đòi hỏi chế độ kiểm định an toàn, quy trình vận hành cùng phương án ứng phó tình huống khẩn cấp nghiêm ngặt cho vùng hạ lưu.

Để lượng hóa phạm vi tác động lên dân cư và hạ tầng, Điều 27 Nghị định số 114/2018/NĐ-CP quy định bản đồ ngập lụt vùng hạ du đập phải thể hiện đồng thời phạm vi và mức độ ngập trong ba nhóm kịch bản thủy lực khác nhau. Ngày 06/11/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 402/2026/NĐ-CP (có hiệu lực thi hành từ ngày 20/12/2026) sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 114/2018/NĐ-CP; tại Điều 10 (sửa đổi Điều 25) đối với đập, hồ chứa thủy lợi, văn bản quy định ở những khu vực chưa được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt và công bố bản đồ ngập lụt vùng hạ du đập, chủ đầu tư hoặc tổ chức, cá nhân khai thác đập, hồ chứa thủy lợi có trách nhiệm tự tổ chức khảo sát, tính toán phạm vi và mức độ ngập lụt để làm cơ sở lập phương án ứng phó với tình huống khẩn cấp.

Kịch bản vận hành / sự cố Bản chất thủy lực tại đầu mối Vai trò trong quản lý hạ du theo Nghị định 114/2018/NĐ-CP (2018) và 402/2026/NĐ-CP (2026, hiệu lực từ 20/12/2026)
Xả nước theo quy trình Điều tiết lưu lượng qua cống lấy nước và tràn xả lũ trong giới hạn mực nước cho phép Xác định hành lang thoát lũ thường xuyên và phạm vi ảnh hưởng trong mùa mưa lũ bình thường
Xả lũ trong tình huống khẩn cấp Tăng lưu lượng xả tràn nhanh khi lũ đến hồ vượt ngưỡng thiết kế hoặc đe dọa an toàn thân đập Căn cứ phát lệnh cảnh báo sớm, di dời dân cư vùng trũng thấp và bảo vệ hạ tầng thiết yếu
Vỡ đập giả định Hình thành sóng lũ gián đoạn có lưu lượng đỉnh và vận tốc dòng chảy phá hoại rất lớn Khoanh vùng nguy hiểm cực đoan trong bản đồ ngập lụt và phương án ứng phó tình huống khẩn cấp

Đặc trưng công trình hồ Kẻ Gỗ và phạm vi địa lý hạ du

Công trình đại thủy nông hồ Kẻ Gỗ được khởi công xây dựng vào ngày 26/3/1976 với lực lượng thường xuyên hơn 10.200 người lao động trên công trường và hoàn thành toàn bộ hệ thống công trình vào năm 1983 (Báo Hà Tĩnh, 2026), trong đó giai đoạn công trình đầu tiên hoàn thành năm 1979 (Báo Nhân Dân, 2025). Công trình chặn dòng ở thượng nguồn để trữ nước, phục vụ mục tiêu kép là cấp nước sản xuất nông nghiệp, dân sinh và tham gia cắt, giảm lũ cho vùng đồng bằng phía dưới.

Về thông số thủy văn cơ bản, hồ chứa nước Kẻ Gỗ có diện tích lưu vực hứng nước ở vùng rừng núi thượng nguồn khoảng 223 km² và dung tích thiết kế khoảng 345 triệu m³ (Báo Hà Tĩnh, 2026). Dòng chảy điều tiết từ hồ được xả qua tràn Dốc Miếu đổ vào hệ thống sông Rào Cái (Báo Nhân Dân, 2025), sau đó tiêu thoát qua vùng đồng bằng ven biển thuộc địa bàn tỉnh Hà Tĩnh. Do địa hình hạ du chuyển tiếp nhanh từ vùng đồi núi sang đồng bằng trũng thấp, năng lực chuyển tải của tuyến sông Rào Cái và các trục tiêu nhánh chi phối trực tiếp tốc độ dâng và rút nước ở hạ lưu.

Phạm vi không gian chịu ảnh hưởng trực tiếp của hạ du hồ Kẻ Gỗ trải rộng trên các khu vực dân cư và vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm của tỉnh Hà Tĩnh. Theo ghi nhận thực địa và báo cáo triển khai dự án thủy lợi tại địa phương, các điểm trũng thường xuyên chịu ngập sâu gồm khu vực các xã Cẩm Duệ, Cẩm Bình và phường Hà Huy Tập (Báo Nhân Dân, 2025), cùng vùng đất nông nghiệp và khu dân cư thuộc địa bàn Cẩm Xuyên (cũ), Thạch Hà (cũ) như xã Thạch Lạc, đoạn cầu Đò Hà giáp ranh phường Thành Sen và khu vực thành phố Hà Tĩnh (cũ) (Báo Hà Tĩnh, 2026). Hợp phần tiêu thoát lũ hạ du trên tuyến sông Rào Cái hướng tới bảo vệ khu vực thành phố Hà Tĩnh (cũ) và hỗ trợ tiêu úng cho khoảng 16.500 ha đất nông nghiệp cùng khu dân cư thuộc Thạch Hà (cũ) và Cẩm Xuyên (cũ) (Báo Hà Tĩnh, 2026).

  • Lưu vực thu nước thượng nguồn: diện tích lưu vực khoảng 223 km² (Báo Hà Tĩnh, 2026) tập trung lượng mưa từ vùng đồi núi phía trên công trình đầu mối, tạo phản ứng thủy văn nhanh khi xuất hiện bão hoặc áp thấp nhiệt đới.
  • Công trình điều tiết chính: hồ dung tích thiết kế khoảng 345 triệu m³ xả điều tiết qua tràn Dốc Miếu xuống sông Rào Cái (Báo Nhân Dân, 2025; Báo Hà Tĩnh, 2026).
  • Trục tiêu thoát lũ chủ đạo: tuyến sông Rào Cái và các kênh tiêu liên kết dẫn dòng chảy qua vùng trũng thuộc Cẩm Xuyên (cũ), Thạch Hà (cũ) và khu vực thành phố Hà Tĩnh (cũ) (Báo Hà Tĩnh, 2026).
  • Đối tượng chịu phơi lộ: khoảng 16.500 ha đất nông nghiệp cùng hạ tầng và các khu dân cư vùng thấp trũng (Báo Hà Tĩnh, 2026).

Cơ chế hình thành ngập lụt và diễn biến lũ lịch sử

Ngập lụt tại hạ du hồ Kẻ Gỗ là hiện tượng thủy văn phức hợp, hiếm khi xuất phát từ một nguyên nhân đơn lẻ. Trong các lưu vực ven biển miền Trung Việt Nam, mức độ ngập sâu và thời gian duy trì ngập ở hạ du là kết quả tương tác đồng thời của ba yếu tố vật lý: cường suất mưa lớn nội vùng, lưu lượng xả điều tiết từ hồ chứa thượng nguồn và điều kiện biên mực nước triều tại cửa sông.

  1. Mưa cực đoan tại chỗ (mưa nội đồng): khi các trận mưa kéo dài nhiều ngày rơi trực tiếp xuống đồng bằng hạ du, mặt đệm nhanh chóng bão hòa và dòng chảy mặt đổ dồn vào các vùng trũng trước khi nước từ thượng nguồn kịp truyền về.
  2. Xả tràn điều tiết từ hồ chứa: khi mực nước thượng lưu hồ tiến sát ngưỡng giới hạn an toàn, đơn vị quản lý buộc phải mở cửa tràn Dốc Miếu để bảo vệ thân đập, làm gia tăng đột ngột lưu lượng trên trục sông Rào Cái đúng lúc hạ du đang ứ nước.
  3. Tác động nước dâng do thủy triều và thu hẹp lòng dẫn: mực nước triều cao ngoài cửa biển làm giảm độ dốc mặt nước dọc sông, trong khi các đoạn lòng dẫn bị bồi lắng hoặc công trình vượt sông có khẩu độ hạn chế tạo thành nút thắt thủy lực kéo dài thời gian tiêu thoát.

Đợt mưa lũ lịch sử từ ngày 15 đến ngày 21 tháng 10 năm 2020 tại Hà Tĩnh minh họa rõ tính chất cực đoan của tổ hợp tác động này. Theo số liệu tổng hợp của Báo Hà Tĩnh (2020), trong khoảng thời gian từ ngày 15 đến ngày 21 tháng 10 năm 2020, tổng lượng mưa đo được tại trạm hồ Kẻ Gỗ đạt 1.260 mm (cao hơn mức 1.107 mm đo tại trạm Sông Rác), còn tại thành phố Hà Tĩnh đạt 1.383,6 mm. Riêng trong 24 giờ từ ngày 18 sang ngày 19 tháng 10 năm 2020, lượng mưa tại thành phố Hà Tĩnh đạt 884 mm; tại trạm đo mưa tự động xã Kỳ Thượng từ ngày 15 đến ngày 20 tháng 10 năm 2020 tổng lượng mưa đạt 1.956 mm, trong đó riêng một ngày từ 18 sang 19 tháng 10 đạt 809 mm.

Cường suất mưa kỷ lục đồng thời ở cả vùng núi thượng nguồn lẫn đồng bằng ven biển khiến hệ thống tiêu thoát rơi vào trạng thái quá tải trên diện rộng. Theo thống kê thiệt hại của tỉnh Hà Tĩnh trong đợt thiên tai tháng 10 năm 2020 (Báo Hà Tĩnh, 2020), toàn tỉnh ghi nhận 118 xã, phường, thị trấn thuộc 11 huyện, thành phố bị ngập lụt cùng 6 người tử vong, trong đó các vùng trũng hạ du hồ Kẻ Gỗ chịu áp lực ngập sâu kéo dài nhiều ngày.

Trạm đo / Phạm vi ghi nhận Khoảng thời gian (tháng 10 năm 2020) Giá trị quan trắc theo Báo Hà Tĩnh (2020)
Trạm hồ Kẻ Gỗ Từ ngày 15 đến ngày 21 tháng 10 Tổng lượng mưa tích lũy đạt 1.260 mm
Trạm Sông Rác Từ ngày 15 đến ngày 21 tháng 10 Tổng lượng mưa tích lũy đạt 1.107 mm
Thành phố Hà Tĩnh (tích lũy) Từ ngày 15 đến ngày 21 tháng 10 Tổng lượng mưa tích lũy đạt 1.383,6 mm
Thành phố Hà Tĩnh (24 giờ cực đại) Từ ngày 18 đến ngày 19 tháng 10 Lượng mưa 24 giờ đạt 884 mm
Trạm tự động xã Kỳ Thượng Từ ngày 15 đến ngày 20 tháng 10 Tổng lượng mưa đạt 1.956 mm, riêng một ngày đạt 809 mm
Toàn tỉnh Hà Tĩnh Đợt lũ tháng 10 năm 2020 118 xã, phường, thị trấn thuộc 11 huyện, thành phố bị ngập; 6 người tử vong

Cơ sở toán thủy lực và mô phỏng ngập lụt hạ du hồ chứa

Để xây dựng bản đồ ngập lụt vùng hạ du đáp ứng yêu cầu của Nghị định số 114/2018/NĐ-CP và Nghị định số 402/2026/NĐ-CP, kỹ thuật thủy lợi hiện đại sử dụng chuỗi mô hình mưa–dòng chảy kết hợp mô hình thủy động lực học một chiều và hai chiều (1D–2D). Trong cách tiếp cận ghép nối động như hệ thống MIKE FLOOD (liên kết MIKE 11 và MIKE 21) được áp dụng phổ biến tại các lưu vực sông miền Trung Việt Nam (Thai và cs., 2023; Nguyễn Bách Tùng và cs., 2022), dòng chảy không ổn định trong mạng lưới sông kênh chính được mô tả bằng hệ phương trình Saint-Venant một chiều gồm phương trình liên tục bảo toàn khối lượng và phương trình bảo toàn động lượng:

∂A∂t+∂Q∂x=q\frac{\partial A}{\partial t} + \frac{\partial Q}{\partial x} = q

∂Q∂t+∂∂x(αQ2A)+gA∂h∂x+gQ∣Q∣C2AR=0\frac{\partial Q}{\partial t} + \frac{\partial}{\partial x}\left(\alpha \frac{Q^2}{A}\right) + gA\frac{\partial h}{\partial x} + \frac{gQ|Q|}{C^2 A R} = 0

Trong hai phương trình vi phân riêng phần trên (Thai và cs., 2023), các đại lượng vật lý được xác định như sau:

  • AA: diện tích mặt cắt ướt của dòng chảy tại vị trí lòng dẫn đang xét.
  • QQ: lưu lượng dòng chảy qua mặt cắt ngang của sông hoặc kênh tiêu.
  • tt: biến thời gian trong quá trình diễn toán sóng lũ không ổn định.
  • xx: tọa độ khoảng cách dọc theo trục dòng chảy chính.
  • qq: lưu lượng nhập lưu hoặc thoát nước bên trên một đơn vị chiều dài lòng dẫn.
  • α\alpha: hệ số hiệu chỉnh phân bố vận tốc theo động lượng trên mặt cắt ngang.
  • gg: gia tốc trọng trường.
  • hh: cao trình mực nước so với mặt chuẩn ngang.
  • CC: hệ số nhám kháng lực Chézy của lòng dẫn.
  • RR: bán kính thủy lực của mặt cắt dòng chảy.

Khi mực nước trong lòng dẫn 1D dâng vượt cao trình bờ sông hoặc đê bao, phần mềm ghép nối trao đổi khối lượng và động lượng sang miền tính toán hai chiều giải hệ phương trình nước nông (2D shallow water equations) để mô phỏng sự lan truyền tự do của dòng tràn bãi theo hai phương ngang, cho phép trích xuất bản đồ chiều sâu ngập, vận tốc dòng chảy và thời gian truyền sóng lũ trên từng ô lưới địa hình (Thai và cs., 2023).

Độ tin cậy của các mô phỏng hạ du phụ thuộc chặt chẽ vào quá trình hiệu chỉnh và kiểm định theo số liệu thực đo đa sự kiện. Trong nghiên cứu mô phỏng ngập lụt hạ lưu lưu vực Vu Gia–Thu Bồn do bão Noru, Thai và cs. (2023) ghi nhận hệ số hiệu quả Nash–Sutcliffe (Nash-Sutcliffe efficiency, NSE) đạt từ 0,84 đến 0,96 và sai số phần trăm thiên lệch (percent bias, PBIAS) nằm trong khoảng từ -0,9% đến 7,5% đối với các mô hình thủy lực 1D, lan truyền sóng 2D và thủy động lực 2D. Tương tự, trên một lưu vực đối chứng có hồ chứa lớn ở miền Trung là hồ Nước Trong (lưu vực sông Trà Khúc), Nguyễn Bách Tùng và cs. (2022) hiệu chỉnh và kiểm định mô hình MIKE FLOOD theo ba trận lũ lịch sử vào các năm 2013, 2017 và 2020, đạt chỉ số Nash–Sutcliffe từ 80,2% đến 85,2% khi hiệu chỉnh hệ số nhám Manning riêng cho vùng núi thượng lưu và vùng đồng bằng hạ lưu.

Mặc dù số liệu mô phỏng vỡ đập chi tiết riêng cho hồ Kẻ Gỗ chưa được công bố dưới dạng dữ liệu mở đầy đủ để đối chiếu trực tiếp, kết quả định lượng trên hồ chứa đối chứng Nước Trong (Nguyễn Bách Tùng và cs., 2022) cho thấy quy luật gia tăng phi tuyến đặc trưng của diện tích ngập hạ du theo mức độ khẩn cấp ở các hồ chứa miền Trung. Bảng dưới đây tổng hợp các kịch bản đối chứng này để minh họa sự mở rộng phạm vi ngập từ lũ thường xuyên sang kịch bản sự cố cực đoan.

Kịch bản mô phỏng trên lưu vực đối chứng sông Trà Khúc Tần suất / Điều kiện đầu vào Diện tích ngập hạ du theo Nguyễn Bách Tùng và cs. (2022)
Lũ thường xuyên Tần suất lũ 10% Khoảng 11.619 ha
Xả lũ thiết kế Tần suất lũ thiết kế 0,5% Khoảng 21.556 ha
Xả lũ vượt thiết kế Tần suất lũ kiểm tra 0,02% Khoảng 25.606 ha
Sự cố vỡ đập tràn đỉnh Vỡ đập tràn đỉnh kết hợp xả lũ thiết kế Khoảng 25.885 ha

Giải pháp công trình, quản lý vận hành và hạn chế còn mở

Nhằm giảm thiểu áp lực ngập lụt cho hạ du hồ Kẻ Gỗ, thực tiễn quản lý tại tỉnh Hà Tĩnh kết hợp đồng thời giải pháp công trình trên trục tiêu và giải pháp phi công trình trong quy trình điều tiết. Về phía công trình, hợp phần hạ du thuộc Dự án tăng cường khả năng thoát lũ hạ du hồ Kẻ Gỗ tập trung nạo vét, cải tạo và mở rộng lòng dẫn trục tiêu chính sông Rào Cái (như đoạn gần cầu Đò Hà giáp ranh phường Thành Sen và xã Thạch Lạc), kết hợp gia cố chân kè bằng rọ đá hộc để hạn chế xói lở bờ sông khi hồ xả tràn điều tiết, hướng tới ngăn lũ cho khu vực thành phố Hà Tĩnh (cũ) và hỗ trợ tiêu úng cho khoảng 16.500 ha đất nông nghiệp cùng khu dân cư thuộc địa bàn Thạch Hà (cũ) và Cẩm Xuyên (cũ) (Báo Hà Tĩnh, 2026).

Về mặt quản lý phi công trình, khung pháp lý theo Nghị định số 114/2018/NĐ-CP và Nghị định số 402/2026/NĐ-CP (có hiệu lực thi hành từ ngày 20/12/2026 đối với đập, hồ chứa thủy lợi) đặt trọng tâm vào việc hoàn thiện bản đồ ngập lụt vùng hạ du đập cho cả ba trạng thái vận hành và gắn kết quả tính toán thủy lực với phương án ứng phó tình huống khẩn cấp ở cấp cơ sở, đồng thời giao chủ đầu tư hoặc đơn vị khai thác thủy lợi chủ động khảo sát, tính toán ở những khu vực chưa có bản đồ công bố.

Tuy nhiên, việc nghiên cứu, dự báo và quản lý ngập lụt tại hạ du hồ Kẻ Gỗ cũng như các vùng hạ du hồ chứa miền Trung vẫn tồn tại nhiều giới hạn khoa học và kỹ thuật cần lưu ý khi trích dẫn hoặc áp dụng vào thực tế:

  • Độ nhạy với dữ liệu địa hình và độ nhám: sai số của mô hình thủy lực 1D–2D phụ thuộc lớn vào độ phân giải mô hình số độ cao (DEM), biến động bồi lắng lòng sông Rào Cái theo từng mùa lũ và việc ước lượng hệ số nhám trên vùng bãi ngập có sử dụng đất thay đổi nhanh.
  • Tính bất định của điều kiện biên khí tượng và hải văn: chuỗi quan trắc lịch sử có thể chưa bao quát hết các tổ hợp cực đoan mới, như hiện tượng mưa 24 giờ đạt 884 mm tại thành phố Hà Tĩnh vào tháng 10 năm 2020 (Báo Hà Tĩnh, 2020) trùng pha với đỉnh triều cường, khiến việc ngoại suy tần suất lũ thiết kế tiềm ẩn sai số.
  • Tính phụ thuộc điều kiện công trình và yêu cầu tái hiệu chỉnh: kết quả mô phỏng ngập lụt vùng hạ du chỉ đại diện cho hiện trạng lòng dẫn và năng lực công trình tại thời điểm thiết lập; mỗi khi trục sông Rào Cái được nạo vét mở rộng hoặc hạng mục đầu mối được nâng cấp, mô hình thủy lực cần được hiệu chỉnh và kiểm định lại bằng số liệu quan trắc mới.
  • Xung đột mục tiêu trong vận hành hồ chứa: việc hạ thấp mực nước hồ trước bão để tăng dung tích đón lũ bảo vệ hạ du luôn phải cân đối với rủi ro thiếu hụt nguồn nước tích trữ cho tưới tiêu và sinh hoạt nếu cơn bão suy yếu hoặc không gây mưa như dự báo.

Câu hỏi thường gặp

Hạ du hồ Kẻ Gỗ gồm những địa bàn nào và thoát lũ qua tuyến sông nào?

Vùng hạ du hồ Kẻ Gỗ nằm trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh, gồm các khu vực trũng thấp thuộc Cẩm Xuyên (cũ), Thạch Hà (cũ) và thành phố Hà Tĩnh (cũ), trong đó có xã Cẩm Duệ, xã Cẩm Bình, xã Thạch Lạc, phường Thành Sen và phường Hà Huy Tập. Nước điều tiết từ hồ qua tràn Dốc Miếu và dòng chảy mặt nội vùng chủ yếu tiêu thoát theo trục sông Rào Cái.

Vì sao vùng hạ du hồ Kẻ Gỗ thường xuyên đối mặt nguy cơ ngập lụt vào mùa mưa bão?

Ngập lụt tại hạ du hồ Kẻ Gỗ xảy ra do sự cộng hưởng giữa mưa lớn cực đoan tại chỗ, lưu lượng xả tràn điều tiết để bảo đảm an toàn hồ chứa dung tích 345 triệu m³ và tác động dâng nước vùng cửa sông do thủy triều. Trong trận lũ lịch sử tháng 10 năm 2020, tổng lượng mưa tại trạm hồ Kẻ Gỗ đạt 1.260 mm và tại thành phố Hà Tĩnh đạt 1.383,6 mm, làm hệ thống tiêu thoát nước bị quá tải.

Pháp luật Việt Nam quy định trách nhiệm lập bản đồ ngập lụt vùng hạ du đập như thế nào?

Theo Nghị định số 114/2018/NĐ-CP của Chính phủ, bản đồ ngập lụt vùng hạ du đập phải thể hiện phạm vi và mức độ ngập trong ba kịch bản: xả nước theo quy trình, xả lũ khẩn cấp và vỡ đập. Theo Nghị định số 402/2026/NĐ-CP (ban hành ngày 06/11/2026, hiệu lực từ ngày 20/12/2026) sửa đổi bổ sung quy định cho đập, hồ chứa thủy lợi, tại khu vực chưa có bản đồ ngập lụt được phê duyệt và công bố, chủ đầu tư hoặc đơn vị khai thác thủy lợi phải tự tổ chức khảo sát, tính toán làm căn cứ lập phương án ứng phó tình huống khẩn cấp.

Mô hình toán thủy lực nào thường được dùng để mô phỏng ngập lụt hạ du hồ chứa tại Việt Nam?

Trong kỹ thuật thủy lợi tại Việt Nam, hệ thống mô hình ghép nối động 1D và 2D như MIKE FLOOD (kết hợp MIKE 11 và MIKE 21) được sử dụng phổ biến để đánh giá ngập lụt hạ du hồ chứa. Mô hình giải hệ phương trình Saint-Venant không ổn định một chiều cho dòng chảy trong lòng sông và hệ phương trình nước nông hai chiều cho dòng tràn bãi, giúp xác định diện tích ngập và lập bản đồ rủi ro.

Tài liệu tham khảo

  1. Chính phủ nước CHXHCN Việt Nam (2018). Nghị định số 114/2018/NĐ-CP ngày 04/09/2018 về quản lý an toàn đập, hồ chứa nước. Nguồn
  2. Chính phủ nước CHXHCN Việt Nam (2026). Nghị định số 402/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 114/2018/NĐ-CP về quản lý an toàn đập, hồ chứa nước. Nguồn
  3. Báo Hà Tĩnh (2026). Hồ Kẻ Gỗ - nửa thế kỷ vẫn âm vang tiếng bạt núi, xẻ đồi. Nguồn
  4. Báo Hà Tĩnh (2026). Khẩn trương thi công các hạng mục tiêu thoát lũ hạ du hồ Kẻ Gỗ. Nguồn
  5. Báo Hà Tĩnh (2020). Tổng quan về trận lũ lịch sử ở Hà Tĩnh. Nguồn
  6. Báo Nhân Dân (2025). Giảm áp lực lũ về hạ du hồ Kẻ Gỗ. Nguồn
  7. Nguyễn Bách Tùng, Đặng Đình Đức, Trần Ngọc Anh, Nguyễn Hồng Thủy, Đặng Thị Hồng Nhung, Phạm Thị Hồng Nhung, & Vũ Minh Cường (2022). Đánh giá ảnh hưởng của hồ chứa Nước Trong đến hạ lưu sông Trà Khúc trong trường hợp khẩn cấp. Tạp chí Khí tượng Thủy văn, (741), 85-97. DOI: 10.36335/VNJHM.2022(741).85-97
  8. Thai, T. H., Tri, D. Q., Anh, N. X., Hoa, V. V., Nguyen, H. V., Nhat, N. V., Tuyet, Q. T. T., Pham, H. T. T., Chung, P. H., Thang, V. V., & Thuc, T. D. (2023). Numerical Simulation of the Flood and Inundation Caused by Typhoon Noru Downstream from the Vu Gia-Thu Bon River Basin. Sustainability, 15(10), 8203. DOI: 10.3390/su15108203