Thay lại khớp háng (Revision total hip arthroplasty) là phẫu thuật chỉnh hình phức tạp nhằm tháo bỏ một phần hoặc toàn bộ các cấu trúc của khớp háng nhân tạo đã bị lỏng, mòn, nhiễm trùng hoặc gãy vỡ xương quanh chuôi, và thay thế bằng hệ thống khớp nhân tạo đặc biệt kết hợp tái tạo khuyết hổng xương. Đây là kỹ thuật chuyên sâu đòi hỏi trang thiết bị hiện đại và phẫu thuật viên giàu kinh nghiệm.
Chỉ định phẫu thuật thay lại khớp háng
Khớp háng nhân tạo thông thường có tuổi thọ trung bình từ 15 đến 25 năm. Sau khoảng thời gian này, các nguyên nhân chính dẫn đến chỉ định mổ thay lại bao gồm:
- Lỏng khớp vô khuẩn (Aseptic loosening): Là nguyên nhân phổ biến nhất, do các hạt vi mòn từ bề mặt tiếp xúc (polyethylene, kim loại hoặc gốm) kích hoạt đại thực bào gây tiêu xương quanh chuôi khớp (osteolysis), làm mất độ vững của chuôi hoặc chén khớp.
- Nhiễm trùng khớp háng nhân tạo (Periprosthetic joint infection - PJI): Nhiễm trùng sâu tạo màng biofilm vi khuẩn bám chắc trên bề mặt kim loại, cần phẫu thuật thay lại một thì hoặc hai thì (đặt spacer kháng sinh tạm thời trước khi đặt khớp vĩnh viễn).
- Trật khớp háng tái diễn: Do mất cân bằng phần mềm xung quanh hoặc đặt sai góc định hướng của chén/chuôi khớp ban đầu.
- Gãy xương quanh khớp nhân tạo (Periprosthetic fracture): Xảy ra sau chấn thương ngã hoặc do tiêu xương nặng làm suy yếu thành xương đùi xung quanh chuôi khớp.
- Gãy vỡ hoặc hỏng cấu kiện cơ học: Vỡ chén lót gốm sứ hoặc gãy chuôi kim loại nhân tạo.
Kỹ thuật và giải pháp trong mổ thay lại
So với phẫu thuật thay khớp háng nguyên phát, mổ thay lại đối mặt với thách thức lớn về tình trạng mất xương (bone loss) của ổ cối và xương đùi:
- Tháo bỏ khớp cũ an toàn: Sử dụng các dụng cụ chuyên dụng (máy đục siêu âm, dụng cụ rút chuôi mở rộng) để lấy hết xi măng và cấu kiện cũ mà hạn chế tối đa phá hủy thêm xương lành.
- Đánh giá và xử trí khuyết hổng ổ cối: Phân loại theo Paprosky để lựa chọn chén kim loại xốp (trabecular titanium), ghép xương tự thân/đồng loại hoặc sử dụng các miếng đệm tăng cường (augments/cages).
- Tái tạo xương đùi: Sử dụng chuôi khớp thay lại dài (revision stem), chuôi không xi măng phủ bề mặt xốp khóa ngàm xa (distal fixation) hoặc chuôi modul tùy chỉnh.
Chăm sóc hậu phẫu và tiên lượng hồi phục
Bệnh nhân sau phẫu thuật thay lại khớp háng cần kế hoạch phục hồi chức năng cá thể hóa:
- Tập phục hồi chức năng sớm trên giường và hướng dẫn hạn chế tỳ đè trọng lượng một phần trong 6 đến 12 tuần đầu tùy thuộc vào mức độ vững của ghép xương và loại chuôi cố định.
- Dự phòng huyết khối tĩnh mạch sâu (DVT) bằng thuốc chống đông và vớ áp lực y khoa tối thiểu 4 đến 6 tuần sau mổ.
- Theo dõi định kỳ bằng chụp X-quang để kiểm tra sự tích hợp xương và độ ổn định lâu dài của cấu trúc khớp mới.