LẬP BẢN ĐỒ NGHIÊN CỨU TOÀN CẦU VỀ KHUÔN MẪU GIỚI: PHÂN TÍCH TRẮC LƯỢNG THƯ MỤC ĐẾN NĂM 2024 DỰA TRÊN CƠ SỞ DỮ LIỆU SCOPUS

VNU Journal of Foreign Studies - Tập 41 Số 4 - Trang 98-116 - 2025
Ta Nam Nguyen1
1Hanoi Metropolitan University

Tóm tắt

Nghiên cứu này nhằm lập bản đồ và phân tích cấu trúc tri thức cũng như các xu hướng mới nổi trong nghiên cứu toàn cầu về khuôn mẫu giới giai đoạn 2000-2024 thông qua phương pháp phân tích trắc lượng thư mục toàn diện. Mục tiêu là xác định các đặc điểm công bố chủ yếu, các tác giả có ảnh hưởng, sự phát triển theo chủ đề, phân bố địa lý, đồng thời đánh giá quá trình tiến hóa và tính liên ngành của lĩnh vực này. Tìm kiếm được thực hiện có chọn lọc trên cơ sở dữ liệu Scopus với truy vấn TITLE (gender AND stereotypes), kết hợp bộ lọc lĩnh vực và loại tài liệu, thu được tập dữ liệu cuối cùng gồm 168 công trình. Dữ liệu được phân tích bằng phần mềm VOSviewer (để trực quan hóa mạng lưới đồng tác giả, đồng xuất hiện từ khóa và trích dẫn) và Microsoft Excel (để thống kê xu hướng công bố và tần suất). Quá trình phân tích gồm ba giai đoạn: thu thập và làm sạch dữ liệu; lập bản đồ mạng lưới; và phân tích diễn giải. Kết quả cho thấy sản lượng học thuật gia tăng đáng kể sau năm 2020, với sự hình thành ba cụm nghiên cứu chính: (1) Vai trò giới và quá trình xã hội hóa; (2) Thiên kiến ngầm và mối đe dọa khuôn mẫu; (3) Thiên kiến do thuật toán và truyền thông chi phối. Tâm lý học vẫn là ngành chủ đạo, song những đóng góp mới từ đạo đức AI, thần kinh học nhận thức và kinh tế học hành vi đã xuất hiện, dù mức độ tích hợp liên ngành còn hạn chế. Về phân bố địa lý, Hoa Kỳ, Đức và Tây Ban Nha dẫn đầu về số lượng công bố, trong khi Việt Nam, Ấn Độ và Bangladesh đại diện cho các quốc gia đang nổi lên từ khu vực phía Nam toàn cầu. Nghiên cứu này cung cấp bức tranh tổng quan nền tảng tri thức trong lĩnh vực nghiên cứu khuôn mẫu giới. Các phát hiện nhấn mạnh sự cần thiết của việc tăng cường hợp tác liên ngành và đa dạng hóa phương pháp, đặc biệt trong việc kết nối khoa học nhận thức, trí tuệ nhân tạo và nghiên cứu chính sách. Những kết quả này mang lại hàm ý quan trọng cho việc xây dựng các chiến lược dựa trên bằng chứng nhằm giải quyết thiên kiến giới trong giáo dục, việc làm và các nền tảng số.

Từ khóa

#gender stereotypes #bibliometric analysis #Scopus database #research trends

Tài liệu tham khảo

Aria, M., & Cuccurullo, C. (2017). bibliometrix: An R-tool for comprehensive science mapping analysis. Journal of informetrics, 11(4), 959-975. https://doi.org/10.1016/j.joi.2017.08.007

Barnett, M. D., Maciel, I. V., Johnson, D. M., & Ciepluch, I. (2021). Social anxiety and perceived social support: Gender differences and the mediating role of communication styles. Psychological reports, 124(1), 70-87. https://doi.org/10.1177/0033294119900975

Bhatia, N., & Bhatia, S. (2021). Changes in gender stereotypes over time: A computational analysis. Psychology of Women Quarterly, 45(1), 106-125. https://doi.org/10.1177/0361684320977178

Blodgett, S. L., Barocas, S., Daumé III, H., & Wallach, H. (2020). Language (technology) is power: A critical survey of" bias" in nlp. arXiv preprint arXiv:2005.14050. https://doi.org/10.48550/arXiv.2005.14050

Buolamwini, J., & Gebru, T. (2018). Gender shades: Intersectional accuracy disparities in commercial gender classification. In Proceedings of the 1st Conference on Conference on fairness, accountability and transparency, PMLR 81 (pp. 77-91). https://proceedings.mlr.press/v81/buolamwini18a.html

Butler, J. (1990). Gender trouble: Feminism and the subversion of identity. Routledge. https://selforganizedseminar.wordpress.com/wp-content/uploads/2011/07/butler-gender_trouble.pdf

Ceci, S. J., & Williams, W. M. (2010). Sex differences in math-intensive fields. Current directions in psychological science, 19(5), 275-279. https://doi.org/10.1177/0963721410383241

Diekman, B, A., & Eagly, A. H. (2000). Stereotypes as dynamic constructs: Women and men of the past, present, and future. Personality and Social Psychology Bulletin, 26(10), 1171-1188. https://doi.org/10.1177/0146167200262001

Donthu, N., Kumar, S., Mukherjee, D., Pandey, N., & Lim, W. M. (2021). How to conduct a bibliometric analysis: An overview and guidelines. Journal of Business Research, 133, 285-296. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2021.04.070

Eagly, A. H., & Wood, W. (2012). Social role theory. In P. A. M. Van Lange, A. W. Kruglanski, & E. T. Higgins (Eds.), Handbook of theories of social psychology (Vol. 2, pp. 458–476). SAGE Publications Ltd. https://doi.org/10.4135/9781446249222.n49

Ellemers, N. (2018). Gender stereotypes. Annual Review of Psychology, 69(1), 275-298. https://doi.org/10.1146/annurev-psych-122216-011719

Falagas, M. E., Pitsouni, E. I., Malietzis, G. A., & Pappas, G. (2008). Comparison of PubMed, Scopus, web of science, and Google scholar: strengths and weaknesses. The FASEB journal, 22(2), 338-342. https://doi.org/10.1096/fj.07-9492LSF

González-Alcaide, G. (2021). Bibliometric studies outside the information science and library science field: Uncontainable or uncontrollable? Scientometrics, 126(8), 6837–6870. https://doi.org/10.1007/s11192-021-04061-3

Greenwald, G, A., Banaji, & R, M. (1995). Implicit social cognition: attitudes, self-esteem, and stereotypes. Psychological review, 102(1), 4. https://doi.org/10.1037/0033-295X.102.1.4

Gurieva, S. D., Kazantseva, T. V., Mararitsa, L. V., & Gundelakh, O. E. (2022). Social Perceptions of Gender Differences and the Subjective Significance of the Gender Inequality Issue. Psychology in Russia, 15(2). https://doi.org/10.11621/pir.2022.0205

Haines, E. L., Deaux, K., & Lofaro, N. (2016). The times they are a-changing… or are they not? A comparison of gender stereotypes, 1983–2014. Psychology of Women Quarterly, 40(3), 353-363. https://doi.org/10.1177/0361684316634081

Hallinger, P. (2011). Leadership for learning: Lessons from 40 years of empirical research. Journal of educational administration, 49(2), 125-142. https://doi.org/10.1108/09578231111116699

Heilman, M. E. (2012). Gender stereotypes and workplace bias. Research in Organizational Behavior, 32, 113-135. https://doi.org/10.1016/j.riob.2012.11.003

Hentschel, T., Heilman, M. E., & Peus, C. V. (2019). The multiple dimensions of gender stereotypes: A current look at men's and women's characterizations of others and themselves [Article]. Frontiers in Psychology, 10(JAN), Article 11. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2019.00011

Huang, J., Gates, A. J., Sinatra, R., & Barabási, A.-L. (2020). Historical comparison of gender inequality in scientific careers across countries and disciplines. Proceedings of the national academy of sciences, 117(9), 4609-4616. https://doi.org/10.1073/pnas.1914221117

Iaccarino, G., Grassi, G., Borghi, C., Carugo, S., Fallo, F., Ferri, C., Giannattasio, C., Grassi, D., Letizia, C., & Mancusi, C. (2020). Gender differences in predictors of intensive care units admission among COVID-19 patients: The results of the SARS-RAS study of the Italian Society of Hypertension. PLOS ONE, 15(10), e0237297. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0237297

Koenig, A. M. (2018). Comparing prescriptive and descriptive gender stereotypes about children, adults, and the elderly. Frontiers in Psychology, 9, 1086. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2018.01086

Ledford, J. R., & Gast, D. L. (2018). Single case research methodology (3rd ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315150666

Levay, P., & Craven, J. (2019). Conclusion: Where do we go from here? In P. Levay & J. Craven (Eds.), Systematic searching: Practical ideas for improving results (pp. 289–292). Facet Publishing. https://doi.org/10.29085/9781783303755.015

Merigó, J. M., Mas-Tur, A., Roig-Tierno, N., & Ribeiro-Soriano, D. (2015). A bibliometric overview of the Journal of Business Research between 1973 and 2014. Journal of Business Research, 68(12), 2645-2653. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2015.04.006

Moher, D., Liberati, A., Tetzlaff, J., Altman, D. G., & the PRISMA Group. (2009). Preferred reporting items for systematic reviews and meta-analyses: the PRISMA statement. Annals of internal medicine, 151(4), 264-269. https://doi.org/10.7326/0003-4819-151-4-200908180-00135

Mongeon, P., & Paul-Hus, A. (2016). The journal coverage of Web of Science and Scopus: A comparative analysis. Scientometrics, 106(1), 213–228. https://doi.org/10.1007/s11192-015-1765-5

Napp, C. (2023). Gender stereotypes embedded in natural language are stronger in more economically developed and individualistic countries. PNAS nexus, 2(11), pgad355. https://doi.org/10.1093/pnasnexus/pgad355

Priyashantha, K. G., De Alwis, A. C., & Welmilla, I. (2023). Gender stereotypes change outcomes: A systematic literature review. Journal of Humanities and Applied Social Sciences, 5(5), 450–466. https://doi.org/10.1108/JHASS-07-2021-0131

Ridgeway, L, C., & Correll, S. J. (2004). Unpacking the gender system: A theoretical perspective on gender beliefs and social relations. Gender & Society, 18(4), 510-531. https://doi.org/10.1177/0891243204265269

Rudman, A, L., & Glick, P. (2001). Prescriptive gender stereotypes and backlash toward agentic women. Journal of social issues, 57(4), 743-762. https://doi.org/10.1111/0022-4537.00239

Salouw, E., Setiawan, B., Roychansyah, M. S., & Sarwadi, A. (2024). Bibliometric Analysis of Tourism and Community Participation Research: A Comparison of Scopus and Web of Science Databases. Planning, 19(4), 1415-1422. https://doi.org/10.18280/ijsdp.190419

Shrestha, S., & Das, S. (2022). Exploring gender biases in ML and AI academic research through systematic Steele, C. M. (1998). Stereotyping and its threat are real. American Psychologist, 53(6), 680–681. https://doi.org/10.1037/0003-066X.53.6.680

UNESCO. (2024). 2024 Gender Report: Global Education Monitoring Report. UNESCO Publishing. https://www.unesco.org/gem-report/en/publication/2024-gender-report

Van den Besselaar, P., & Sandström, U. (2016). Gender differences in research performance and its impact on careers: a longitudinal case study. Scientometrics, 106(1), 143-162. https://doi.org/10.1007/s11192-015-1775-3

Van Eck, N., & Waltman, L. (2010). Software survey: VOSviewer, a computer program for bibliometric mapping. Scientometrics, 84(2), 523-538. https://doi.org/10.1007/s11192-009-0146-3

Ward, L. M., & Grower, P. (2020). Media and the development of gender role stereotypes. Annual Review of Developmental Psychology, 2(1), 177-199. https://doi.org/10.1146/annurev-devpsych-051120-010630

West, C., & Zimmerman, D. H. (1987). Doing gender. Gender & Society, 1(2), 125–151. https://doi.org/10.1177/0891243287001002002

Zupic, I., & Čater, T. (2015). Bibliometric methods in management and organization. Organizational research methods, 18(3), 429-472. https://doi.org/10.1177/1094428114562629

Thông tin
Thông tin xuất bản

VNU Journal of Foreign Studies

Tập 41 Số 4

98-116

Thông tin tác giả