[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"_public_topic_publications_v%E1%BA%ADt%20th%E1%BB%83%20l%E1%BA%A1{\"limit\":5}":3,"_public_topic_byId_vật thể lạ":11},{"code":4,"data":5,"meta":10},"SUCCESS",{"latest":6,"mostCited":7,"vietnamFeatured":8,"vietnamLatest":9},[],[],[],[],null,{"code":4,"data":12,"meta":10},{"id":13,"title":14,"description":15,"content":16,"term":13,"englishTitle":17,"synonyms":10,"definition":18,"discipline":19,"references":20,"faqs":40,"createUser":50,"publishUser":54,"keywords":58,"keywordCount":10,"enrichTopicLink":59,"status":60,"createTime":61,"updateTime":62,"publishTime":63,"linkEnrichedTime":10,"publicationScanTime":64,"contentErrorMessage":10,"viewCount":65,"relateTopics":66},"vật thể lạ","Vật thể lạ (UFO\u002FUAP) là gì? Lịch sử và nghiên cứu khoa học","Vật thể lạ (UAP\u002FUFO) là các hiện tượng dị thường trên không chưa thể giải thích, được nghiên cứu khoa học bằng dữ liệu đa cảm biến và vật lý khí quyển.","\u003Cp>Vật thể lạ, thường được gọi là Unidentified Aerial Phenomena (UAP) hoặc Unidentified Flying Object (UFO), là những vật thể hoặc hiện tượng bay mà người quan sát không thể xác định ngay được bản chất hoặc nguồn gốc dựa trên dữ liệu và quan sát hiện tại. Thuật ngữ này bao gồm các hiện tượng chưa được giải thích rõ ràng và có thể xuất hiện dưới nhiều dạng khác nhau, từ các vật thể cố định đến những vật thể di chuyển với tốc độ hoặc hành vi không phổ biến trong các phương tiện bay thông thường.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Khái niệm vật thể lạ được sử dụng rộng rãi trong lĩnh vực nghiên cứu khí quyển, hàng không và cả các nghiên cứu về hiện tượng không gian. Việc xác định một vật thể là \"lạ\" không ngụ ý rằng nó có nguồn gốc ngoài Trái Đất mà chỉ phản ánh sự chưa rõ ràng và cần phải điều tra thêm. Do đó, vật thể lạ là một khái niệm mở, bao hàm các khả năng khác nhau từ vật thể nhân tạo đến các hiện tượng thiên nhiên chưa được hiểu biết đầy đủ.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Việc phân biệt vật thể lạ với các hiện tượng bay thông thường phụ thuộc nhiều vào khả năng thu thập và phân tích dữ liệu chính xác từ các công cụ quan sát như radar, camera hồng ngoại, và các thiết bị cảm biến khác. Do đó, vật thể lạ không nhất thiết là một hiện tượng siêu nhiên hay phi vật lý mà thường là những điều chưa được giải thích trong giới hạn hiểu biết hiện tại.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Phân loại vật thể lạ\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Phân loại vật thể lạ là bước quan trọng giúp các nhà nghiên cứu xác định hướng điều tra và phân tích phù hợp. Một số phân loại cơ bản được sử dụng dựa trên mức độ nhận dạng và đặc điểm vật lý của vật thể.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Có thể phân loại vật thể lạ thành ba nhóm chính:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Vật thể có thể giải thích được:\u003C\u002Fstrong> Bao gồm các hiện tượng thiên nhiên như đám mây lạ, hiện tượng khí tượng, chim bay, hoặc các thiết bị bay nhân tạo đã biết như máy bay, drone, khí cầu.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Vật thể chưa xác định:\u003C\u002Fstrong> Những vật thể mà dữ liệu thu thập không đủ để xác định bản chất, bao gồm cả các hiện tượng quang học hoặc cảm biến có thể bị nhiễu.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Vật thể có đặc điểm công nghệ cao:\u003C\u002Fstrong> Những vật thể có đặc điểm bay và hành vi vượt trội so với công nghệ hiện tại, như tốc độ di chuyển đột ngột, khả năng thay đổi hướng tức thời mà không bị ảnh hưởng bởi lực quán tính thông thường.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>Sự phân loại này giúp tách biệt các vật thể cần điều tra kỹ hơn, đồng thời tránh nhầm lẫn với các hiện tượng thông thường có thể giải thích được bằng khoa học.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Nguồn gốc và giả thuyết về vật thể lạ\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Vật thể lạ đã từng gây ra nhiều giả thuyết khác nhau về nguồn gốc của chúng. Một số giả thuyết phổ biến liên quan đến các hiện tượng thiên nhiên chưa được khám phá hoàn toàn, như các hiện tượng plasma, sóng điện từ, hoặc hiện tượng khí quyển đặc biệt.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Giả thuyết khác cho rằng vật thể lạ có thể là các thiết bị bay quân sự hoặc công nghệ bí mật của các quốc gia, được thử nghiệm trong môi trường hạn chế thông tin. Điều này lý giải một số trường hợp vật thể lạ có tính năng bay vượt trội mà các thiết bị dân dụng không có.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Một trong những giả thuyết được quan tâm nhiều nhất là vật thể lạ có thể có nguồn gốc ngoài Trái Đất, thuộc về các nền văn minh khác hoặc hiện tượng vũ trụ chưa được con người hiểu rõ. Mặc dù chưa có bằng chứng khoa học chắc chắn, giả thuyết này vẫn là chủ đề nghiên cứu và tranh luận rộng rãi trong cộng đồng khoa học và xã hội.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Việc nghiên cứu vật thể lạ không chỉ nằm trong lĩnh vực khoa học vật lý mà còn liên quan đến các ngành khoa học xã hội, tâm lý học và triết học nhằm hiểu rõ hơn về cách con người nhận thức và phản ứng với các hiện tượng chưa rõ nguồn gốc.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Phương pháp quan sát và thu thập dữ liệu\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Việc quan sát và thu thập dữ liệu vật thể lạ yêu cầu sự phối hợp của nhiều công nghệ hiện đại nhằm tăng tính chính xác và khách quan. Các thiết bị phổ biến bao gồm radar, camera hồng ngoại, cảm biến điện từ và vệ tinh quan sát Trái Đất.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Radar có thể phát hiện vật thể trong không gian ba chiều và cung cấp thông tin về vị trí, tốc độ và hướng di chuyển. Camera hồng ngoại ghi lại nhiệt độ và hình ảnh của vật thể trong các điều kiện ánh sáng yếu hoặc đêm tối. Các vệ tinh có khả năng giám sát toàn cầu cũng góp phần phát hiện và ghi lại các hiện tượng bất thường trên bầu trời.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Quá trình thu thập dữ liệu cần được thực hiện đồng thời từ nhiều nguồn để đảm bảo tính đa chiều và giảm thiểu sai lệch do nhiễu sóng hoặc lỗi kỹ thuật. Dữ liệu thu thập được sẽ được phân tích bằng các phần mềm xử lý hình ảnh và tín hiệu hiện đại, kết hợp với các mô hình vật lý để xác định đặc điểm và bản chất của vật thể.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dưới đây là bảng tổng quan các công cụ quan sát và ưu điểm chính:\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable border=\"1\" cellpadding=\"5\" cellspacing=\"0\">\n  \u003Cthead>\n    \u003Ctr>\n      \u003Cth>Công cụ quan sát\u003C\u002Fth>\n      \u003Cth>Mô tả\u003C\u002Fth>\n      \u003Cth>Ưu điểm chính\u003C\u002Fth>\n    \u003C\u002Ftr>\n  \u003C\u002Fthead>\n  \u003Ctbody>\n    \u003Ctr>\n      \u003Ctd>Radar\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Phát hiện vật thể bằng sóng radio\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Đo khoảng cách, tốc độ và hướng chính xác\u003C\u002Ftd>\n    \u003C\u002Ftr>\n    \u003Ctr>\n      \u003Ctd>Camera hồng ngoại\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Ghi nhận nhiệt độ và hình ảnh trong điều kiện thiếu sáng\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Quan sát được ban đêm hoặc môi trường khắc nghiệt\u003C\u002Ftd>\n    \u003C\u002Ftr>\n    \u003Ctr>\n      \u003Ctd>Vệ tinh giám sát\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Giám sát diện rộng từ không gian\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Phát hiện vật thể ở phạm vi toàn cầu, đa phổ\u003C\u002Ftd>\n    \u003C\u002Ftr>\n    \u003Ctr>\n      \u003Ctd>Cảm biến điện từ\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Ghi nhận tín hiệu điện từ liên quan đến vật thể\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Hỗ trợ phân tích tính chất vật lý\u003C\u002Ftd>\n    \u003C\u002Ftr>\n  \u003C\u002Ftbody>\n\u003C\u002Ftable>\n\u003Ch2>Ảnh hưởng của vật thể lạ đến khoa học và công nghệ\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Việc nghiên cứu vật thể lạ thúc đẩy nhiều bước tiến trong khoa học và công nghệ, đặc biệt trong lĩnh vực phát triển các cảm biến và thiết bị quan sát hiện đại. Các công nghệ radar, camera hồng ngoại, và cảm biến điện từ ngày càng được nâng cao để phục vụ việc phát hiện và phân tích các hiện tượng bay chưa rõ nguồn gốc.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ngoài ra, vật thể lạ cũng đặt ra những thách thức mới cho vật lý khí quyển và vật lý vũ trụ, khi nhiều hiện tượng không giải thích được xuất hiện trong điều kiện tự nhiên và nhân tạo. Việc hiểu rõ bản chất vật thể lạ có thể dẫn đến những khám phá mới về các hiện tượng vật lý chưa được nghiên cứu đầy đủ.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Trong ngành công nghệ hàng không, nghiên cứu vật thể lạ giúp nâng cao an toàn bay và phát triển công nghệ chống lại các nguy cơ tiềm tàng từ các vật thể bay không xác định. Việc phát hiện và phân tích chính xác vật thể lạ còn có thể mở ra hướng đi mới trong phát triển công nghệ di chuyển và điều khiển máy bay không người lái.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Quan điểm khoa học về vật thể lạ\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Đa số cộng đồng khoa học tiếp cận vật thể lạ một cách thận trọng và khách quan, dựa trên các dữ liệu thực nghiệm và nghiên cứu có hệ thống. Việc xác minh và phân tích phải tuân theo phương pháp khoa học, tránh việc kết luận vội vàng hoặc dựa trên các giả thuyết chưa được chứng minh.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Cho đến nay, chưa có bằng chứng khoa học đủ mạnh để xác nhận vật thể lạ là công nghệ ngoài Trái Đất hoặc hiện tượng siêu nhiên. Tuy nhiên, vật thể lạ mở ra nhiều câu hỏi nghiên cứu mới, đặc biệt trong lĩnh vực vật lý, khí quyển, và công nghệ cảm biến.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Các nghiên cứu thường tập trung vào việc thu thập dữ liệu đa dạng, phân tích các đặc điểm bay và tính chất vật lý của vật thể, từ đó đưa ra các giả thuyết dựa trên nền tảng khoa học chắc chắn. Sự thận trọng này giúp duy trì tính nghiêm ngặt trong nghiên cứu và tránh sự lan truyền các thông tin không kiểm chứng.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Ảnh hưởng xã hội và văn hóa của vật thể lạ\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Vật thể lạ từ lâu đã trở thành chủ đề thu hút sự quan tâm và tò mò trong xã hội, góp phần hình thành các câu chuyện, truyền thuyết, và phim ảnh khoa học viễn tưởng. Chủ đề này kích thích trí tưởng tượng và sự tò mò về vũ trụ, con người và khả năng tồn tại của các nền văn minh ngoài Trái Đất.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Tuy nhiên, vật thể lạ cũng có thể tạo ra sự lo lắng, hoang mang trong cộng đồng, đặc biệt khi các thông tin không chính xác hoặc thiếu kiểm chứng được lan truyền rộng rãi. Điều này đặt ra thách thức lớn về truyền thông khoa học và giáo dục để đảm bảo sự hiểu biết đúng đắn và khách quan.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Các hiện tượng vật thể lạ cũng thúc đẩy sự hợp tác quốc tế trong nghiên cứu khoa học và an ninh không gian, góp phần xây dựng cầu nối giữa khoa học và xã hội trong việc giải quyết các vấn đề liên quan đến hiện tượng chưa rõ nguồn gốc.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Chính sách và điều tra chính thức về vật thể lạ\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Nhiều chính phủ trên thế giới đã thiết lập các chương trình điều tra và nghiên cứu vật thể lạ nhằm đảm bảo an ninh quốc gia và khoa học. Các chương trình này thường phối hợp giữa các cơ quan quân sự, khoa học và an ninh để thu thập và phân tích dữ liệu.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mỹ là quốc gia đi đầu trong việc thành lập các dự án điều tra vật thể lạ như AATIP (Advanced Aerospace Threat Identification Program) và UAP Task Force, nhằm đánh giá các nguy cơ tiềm tàng cũng như xác minh các hiện tượng chưa được giải thích.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Các chính sách và báo cáo công khai gần đây cho thấy xu hướng minh bạch và quan tâm nhiều hơn đến việc nghiên cứu vật thể lạ một cách khoa học và có hệ thống. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà khoa học và tổ chức nghiên cứu phát triển các dự án liên ngành nhằm mở rộng hiểu biết về hiện tượng này.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Thách thức trong nghiên cứu vật thể lạ\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Nghiên cứu vật thể lạ đối mặt với nhiều thách thức kỹ thuật và khoa học. Một trong những khó khăn lớn nhất là sự thiếu hụt dữ liệu chất lượng cao và tính không lặp lại của các hiện tượng, khiến việc phân tích và xác minh trở nên phức tạp.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Hiện tượng vật thể lạ thường xảy ra trong điều kiện không ổn định hoặc khó tiếp cận, dẫn đến việc thu thập dữ liệu không đầy đủ hoặc có thể bị nhiễu. Ngoài ra, sự đa dạng và biến đổi của các vật thể cũng gây khó khăn cho việc xây dựng các mô hình lý thuyết và phân loại chính xác.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Thách thức còn đến từ việc phối hợp giữa các lĩnh vực khoa học, công nghệ và an ninh quốc phòng để xử lý và phân tích dữ liệu một cách hiệu quả. Việc hợp tác liên ngành và chia sẻ thông tin là yếu tố then chốt để nâng cao chất lượng nghiên cứu và đạt được các kết quả khả quan.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Danh sách tài liệu tham khảo\u003C\u002Fh2>\n\u003Cul>\n  \u003Cli>NASA - Unidentified Aerial Phenomena\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>US Department of Defense - UAP Task Force\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>Scientific American - What Are UFOs?\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>Nature - The scientific search for UFOs\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>Encyclopedia Britannica - UFO\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>","Unidentified Flying Object","Vật thể lạ (hiện tượng dị thường chưa xác định - Unidentified Anomalous Phenomena \u002F Unidentified Flying Object - UAP\u002FUFO) là các vật thể bay hoặc hiện tượng quang học khí quyển không thể nhận diện ngay bản chất nguồn gốc sau khi đã đối chiếu và phân tích bằng các công cụ khoa học tiêu chuẩn.","INTERDISCIPLINARY",[21,28,33],{"citationText":22,"title":23,"authors":24,"source":25,"year":26,"doi":27,"url":10},"McDonald, J. E. (1969). The Condon report, scientific study of Unidentified Flying Objects. Icarus, 11(3), 443–447.","The Condon report, scientific study of Unidentified Flying Objects","McDonald","Icarus",1969,"10.1016\u002F0019-1035(69)90083-9",{"citationText":29,"title":30,"authors":31,"source":25,"year":26,"doi":32,"url":10},"Hong-Yee Chiu. (1969). The Condon report, scientific study of unidentified flying objects. Icarus, 11(3), 447–450.","The Condon report, scientific study of unidentified flying objects","Hong-Yee Chiu","10.1016\u002F0019-1035(69)90084-0",{"citationText":34,"title":35,"authors":36,"source":37,"year":38,"doi":39,"url":10},"Svozil, K. (2023). UFOs: Physical and Methodological Considerations. Springer Nature.","UFOs","Svozil","Springer Nature",2023,"10.1007\u002F978-3-031-34398-8",[41,44,47],{"question":42,"answer":43},"Vì sao các cơ quan khoa học chuyển sang dùng thuật ngữ UAP thay cho UFO?","Thuật ngữ Hiện tượng Dị thường Chưa xác định (Unidentified Anomalous Phenomena - UAP) mở rộng phạm vi bao gồm các hiện tượng quang học khí quyển, không gian vũ trụ và môi trường dưới nước, đồng thời loại bỏ định kiến mang tính giật gân gắn liền với văn hóa đại chúng.",{"question":45,"answer":46},"Các nguyên nhân tự nhiên và nhân tạo phổ biến nhất giải thích cho các báo cáo UAP là gì?","Hầu hết các trường hợp sau khi phân tích kỹ lưỡng đều được xác định là khinh khí cầu thời tiết, máy bay không người lái (drone), rác vũ trụ tái nhập khí quyển, hiện tượng quang học khúc xạ khí quyển, tinh vân phát quang hoặc các hành tinh sáng như Sao Kim.",{"question":48,"answer":49},"NASA và cộng đồng khoa học tiếp cận nghiên cứu UAP như thế nào hiện nay?","Khoa học hiện đại tiếp cận UAP dựa trên việc thu thập dữ liệu thô chuẩn hóa từ hệ thống đa cảm biến (radar, camera quang học và hồng ngoại độ phân giải cao), áp dụng thuật toán trí tuệ nhân tạo để phân loại và công khai minh bạch dữ liệu phục vụ nghiên cứu bình duyệt.",{"id":51,"researcherId":10,"name":52,"imageUrl":53},1,"Nguyễn Ngọc Sơn","https:\u002F\u002Flh3.googleusercontent.com\u002Fa\u002FACg8ocLGfGsF1nYQqYK5BasTLhNu1dBrBXg2fcEgBNPXJ0p2gqLQnO7i=s96-c",{"id":55,"researcherId":10,"name":56,"imageUrl":57},2889,"Lê Xuân Niên","https:\u002F\u002Flh3.googleusercontent.com\u002Fa\u002FACg8ocLuyWIkhyP2W5E59cKwN7ciI2nbjMGUpXO9rVQquC826ujzkqhU=s96-c",[13],false,"PUBLISHED","2025-05-09T13:46:06.306+00:00","2026-09-01T04:22:08.396+00:00","2025-08-08T15:50:08.617+00:00","2026-09-01T04:22:08.395+00:00",773,[67,78,87,92,97,102,107,113,118,123],{"id":68,"title":69,"term":70,"englishTitle":71,"definition":72,"discipline":73,"disciplineCode":74,"disciplineLabel":75,"disciplineColor":76,"disciplineIcon":77},"phẫu thuật nội soi cắt thực quản","Phẫu thuật nội soi cắt thực quản là gì? Các công bố khoa học về Phẫu thuật nội soi cắt thực quản","Phẫu thuật nội soi cắt thực quản","Minimally invasive esophagectomy (MIE)","Phẫu thuật nội soi cắt thực quản là kỹ thuật ngoại khoa xâm lấn tối thiểu điều trị ung thư thực quản, sử dụng nội soi lồng ngực và nội soi ổ bụng để phẫu tích, cắt bỏ thực quản kèm nạo vét hạch lympho và tạo hình tái lập lưu thông tiêu hóa.","MEDICAL_HEALTH_SCIENCES","medical-health-sciences","Khoa học y - dược","#D6336C","stethoscope",{"id":79,"title":80,"term":79,"englishTitle":81,"definition":82,"discipline":19,"disciplineCode":83,"disciplineLabel":84,"disciplineColor":85,"disciplineIcon":86},"nghiên cứu thí nghiệm","Nghiên cứu thí nghiệm là gì? Các nghiên cứu khoa học về Nghiên cứu thí nghiệm","experimental research","Nghiên cứu thí nghiệm (experimental research) là phương pháp nghiên cứu khoa học thực nghiệm trong đó nhà nghiên cứu chủ động tác động và kiểm soát một hoặc nhiều biến độc lập nhằm quan sát và đo lường chính xác mối quan hệ nhân quả đối với các biến phụ thuộc.","interdisciplinary","Liên ngành","#0284C7","shapes",{"id":88,"title":89,"term":88,"englishTitle":90,"definition":91,"discipline":19,"disciplineCode":83,"disciplineLabel":84,"disciplineColor":85,"disciplineIcon":86},"mô hình hóa","Mô hình hóa là gì? Bản chất, phương pháp và ứng dụng","modeling","Mô hình hóa là phương pháp khoa học nhằm xây dựng các biểu diễn trừu tượng, toán học hoặc vật lý để mô tả, giải thích và dự báo hành vi của các hệ thống và hiện tượng trong thế giới thực.",{"id":93,"title":94,"term":93,"englishTitle":95,"definition":96,"discipline":19,"disciplineCode":83,"disciplineLabel":84,"disciplineColor":85,"disciplineIcon":86},"sai số đo lường","Sai số đo lường là gì? Nghiên cứu về Sai số đo lường","measurement error","Sai số đo lường là độ chênh lệch giữa giá trị đo được của một đại lượng vật lý hoặc biến số nghiên cứu so với giá trị thực của đại lượng đó.",{"id":98,"title":99,"term":98,"englishTitle":100,"definition":101,"discipline":19,"disciplineCode":83,"disciplineLabel":84,"disciplineColor":85,"disciplineIcon":86},"nghiên cứu sơ bộ","Nghiên cứu sơ bộ là gì? Các nghiên cứu khoa học liên quan","preliminary study","Nghiên cứu sơ bộ (Pilot Study \u002F Preliminary Study) là nghiên cứu quy mô nhỏ được tiến hành trước nghiên cứu chính thức nhằm kiểm tra tính khả thi, hoàn thiện quy trình phương pháp, ước tính cỡ mẫu và phát hiện các sai sót tiềm ẩn trong thiết kế nghiên cứu.",{"id":103,"title":104,"term":103,"englishTitle":105,"definition":106,"discipline":19,"disciplineCode":83,"disciplineLabel":84,"disciplineColor":85,"disciplineIcon":86},"khả năng chống chịu","Khả năng chống chịu là gì? Các nghiên cứu khoa học về Khả năng chống chịu","resilience","Khả năng chống chịu là năng lực của một hệ sinh thái, tổ chức kinh tế - xã hội hoặc cá nhân trong việc hấp thụ các cú sốc, tự thích ứng với biến cố và duy trì các chức năng cốt lõi.",{"id":108,"title":109,"term":110,"englishTitle":111,"definition":112,"discipline":19,"disciplineCode":83,"disciplineLabel":84,"disciplineColor":85,"disciplineIcon":86},"sự khác biệt giới tính","Sự khác biệt giới tính là gì? Cơ sở sinh học, tâm lý và xã hội","Sự khác biệt giới tính","sex differences","Sự khác biệt giới tính (sex differences, hay dị biệt giới tính) là tập hợp các điểm khác biệt mang tính sinh học, di truyền học, giải phẫu sinh lý học, nhận thức tâm lý và hành vi xã hội giữa cá thể mang giới tính nam và giới tính nữ trong cùng một loài sinh vật.",{"id":114,"title":115,"term":114,"englishTitle":116,"definition":117,"discipline":19,"disciplineCode":83,"disciplineLabel":84,"disciplineColor":85,"disciplineIcon":86},"phân tích đa tiêu chí","Phân tích đa tiêu chí là gì? Nghiên cứu khoa học liên quan","multi-criteria decision analysis","Phân tích đa tiêu chí (Multi-Criteria Decision Analysis - MCDA \u002F MCDM) là một phân ngành của vận trù học và khoa học quản lý cung cấp các khung phương pháp toán học và công cụ hỗ trợ người ra quyết định đánh giá, so sánh, xếp hạng và lựa chọn phương án tối ưu trong các bài toán phức tạp có nhiều tiêu chí mâu thuẫn lẫn nhau.",{"id":119,"title":120,"term":119,"englishTitle":121,"definition":122,"discipline":19,"disciplineCode":83,"disciplineLabel":84,"disciplineColor":85,"disciplineIcon":86},"nghiên cứu thực địa","Nghiên cứu thực địa là gì? Phương pháp và ứng dụng","field research","Nghiên cứu thực địa (field research) là phương pháp thu thập dữ liệu bằng quan sát, phỏng vấn hoặc đo đạc trực tiếp tại nơi hiện tượng nghiên cứu diễn ra, thay vì trong phòng thí nghiệm hay qua khảo sát từ xa. Phương pháp này ghi nhận hành vi và điều kiện thực tế trong bối cảnh tự nhiên, nguyên vẹn của đối tượng nghiên cứu.",{"id":124,"title":125,"term":126,"englishTitle":105,"definition":127,"discipline":19,"disciplineCode":83,"disciplineLabel":84,"disciplineColor":85,"disciplineIcon":86},"khả năng phục hồi","Khả năng phục hồi là gì? Lý thuyết sinh thái, tâm lý và hệ thống","Khả năng phục hồi","Khả năng phục hồi là năng lực của một cá nhân, cộng đồng hoặc hệ thống trong việc hấp thụ xáo trộn, phục hồi chức năng và thích ứng linh hoạt trước những biến cố hoặc nghịch cảnh kéo dài."]