[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"_public_topic_publications_v%C4%83n%20h%E1%BB%8Dc%20Nam%20K%E1%BB%B3{\"limit\":5}":3,"_public_topic_byId_v%C4%83n%20h%E1%BB%8Dc%20Nam%20K%E1%BB%B3":11},{"code":4,"data":5,"meta":10},"SUCCESS",{"latest":6,"mostCited":7,"vietnamFeatured":8,"vietnamLatest":9},[],[],[],[],null,{"code":4,"data":12,"meta":10},{"id":13,"title":14,"description":15,"content":16,"term":13,"englishTitle":17,"synonyms":18,"definition":20,"discipline":21,"references":22,"faqs":47,"createUser":57,"publishUser":61,"keywords":62,"keywordCount":58,"enrichTopicLink":63,"status":64,"createTime":65,"updateTime":66,"publishTime":67,"linkEnrichedTime":10,"publicationScanTime":10,"contentErrorMessage":10,"viewCount":68,"wikidataId":10,"relateTopics":69},"văn học Nam Kỳ","Văn học Nam Kỳ (cochinchinese literature) là gì?","Văn học Nam Kỳ là bộ phận văn học phát triển tại miền Nam Việt Nam, mở đầu quá trình hiện đại hóa văn học chữ Quốc ngữ từ nửa cuối thế kỷ XIX.","\u003Cp>Văn học Nam Kỳ là bộ phận văn học tiếng Việt phát triển chủ yếu tại vùng đất Nam Bộ trong thời kỳ thuộc địa, đánh dấu bước chuyển biến mang tính mở đường trong việc ứng dụng chữ Quốc ngữ và định hình nền văn xuôi nghệ thuật hiện đại của dân tộc. Được nuôi dưỡng trong bối cảnh giao lưu văn hóa Đông Tây diễn ra sớm nhất trên phạm vi cả nước, dòng văn học này phản ánh chân thực đời sống xã hội phương Nam, đồng thời đặt nền móng kỹ thuật và thi pháp cho các thể loại báo chí, phóng sự, truyện ngắn và tiểu thuyết cận hiện đại.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Khái niệm và phạm vi của văn học Nam Kỳ\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Thuật ngữ văn học Nam Kỳ được giới nghiên cứu văn học sử sử dụng để chỉ toàn bộ các hoạt động sáng tác, dịch thuật, trước tác và xuất bản bằng chữ Quốc ngữ diễn ra tại địa bàn Nam Kỳ từ nửa cuối thế kỷ XIX đến những thập niên đầu thế kỷ XX. Khác với các dòng văn học truyền thống dựa trên nền tảng chữ Hán và chữ Nôm, văn học Nam Kỳ gắn liền hữu cơ với sự ra đời của kỹ thuật in ấn cơ khí phương Tây và hệ thống báo chí định kỳ.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Phạm vi nội hàm của khái niệm bao gồm nhiều phân vùng thể loại đa dạng, từ các bài ký, luận thuyết trên báo chí, các tập truyện kể dân gian được ghi chép lại bằng chữ Quốc ngữ, các bản dịch phóng tác tiểu thuyết Trung Quốc và phương Tây, cho đến các tác phẩm truyện ngắn và tiểu thuyết văn xuôi độc lập. Tính chất tiên phong của dòng văn học này thể hiện rõ qua việc giải phóng văn học khỏi tính quy phạm nghiêm ngặt của thi pháp trung đại, hướng ngòi bút về phía đại chúng và đời sống thường nhật.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Bối cảnh lịch sử và tiền đề kỹ thuật\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Sự hình thành của văn học Nam Kỳ gắn liền với những biến động chính trị xã hội sâu sắc khi thực dân Pháp thiết lập bộ máy cai trị tại Nam Kỳ sớm hơn Bắc Kỳ và Trung Kỳ. Để phục vụ mục đích quản lý hành chính và truyền bá văn hóa thuộc địa, chính quyền thực dân đã đưa vào sử dụng kỹ thuật in typo kim loại và thúc đẩy việc Latinh hóa văn tự tiếng Việt.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Theo Schafer và Thế Uyên (1993), vào ngày 22 tháng 2 năm 1869, chính quyền thuộc địa tại Nam Kỳ đã ban hành một nghị định mang tính bước ngoặt, quy định bắt buộc việc áp dụng chữ Quốc ngữ trong toàn bộ các công văn giấy tờ và văn bản hành chính công. Nghiên cứu của Osborne (1970) cũng nhấn mạnh vai trò lịch sử của học giả Trương Vĩnh Ký trong việc tích cực truyền bá, dạy học và xác lập vị thế của chữ Quốc ngữ giữa những biến động phức tạp của thời kỳ thuộc địa ban đầu.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Song song với các văn bản hành chính, hệ thống báo chí định kỳ bắt đầu xuất hiện. Theo Schafer và Thế Uyên (1993), tờ Gia Định Báo được xuất bản số đầu tiên vào ngày 15 tháng 4 năm 1865 tại Sài Gòn, trở thành cơ quan ngôn luận và là tờ báo định kỳ đầu tiên in bằng chữ Quốc ngữ trong lịch sử văn hóa Việt Nam. Không dừng lại ở chức năng đăng tải các thông cáo pháp lý, Gia Định Báo nhanh chóng trở thành diễn đàn văn hóa, nơi tập hợp các cây bút tiên phong, đăng tải các sáng tác văn xuôi, truyện kể dân gian và các bài khảo cứu ngôn ngữ.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Các chặng đường phát triển chính\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Quá trình vận động của văn học Nam Kỳ có thể được phân chia thành ba giai đoạn phát triển chính với những bước chuyển dịch rõ rệt về mặt thể loại và tư duy nghệ thuật:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Giai đoạn đặt nền móng và thu thập tư liệu (từ năm 1865 đến cuối thế kỷ XIX):\u003C\u002Fstrong> Đây là giai đoạn chữ Quốc ngữ bắt đầu thâm nhập vào đời sống học thuật thông qua hoạt động biên dịch, khảo cứu văn hóa dân gian và chuẩn hóa từ điển. Các trí thức tiêu biểu như Trương Vĩnh Ký và Huỳnh Tịnh Của đóng vai trò chủ chốt trong việc tạo dựng công cụ ngôn ngữ. Theo Schafer và Thế Uyên (1993), Trương Vĩnh Ký đã cho xuất bản tập Chuyện đời xưa vào năm 1866 tại Sài Gòn, mở đầu cho việc ghi chép truyện kể truyền miệng bằng văn xuôi chữ Quốc ngữ mộc mạc, chuẩn hóa cú pháp tiếng Việt hiện đại.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Giai đoạn thử nghiệm thể loại và tiểu thuyết hóa (từ năm 1887 đến năm 1910):\u003C\u002Fstrong> Giai đoạn đánh dấu sự xuất hiện của những tác phẩm văn xuôi hư cấu đầu tiên. Đáng chú ý nhất, theo Schafer và Thế Uyên (1993), tác phẩm Thầy Lazaro Phiền của tác giả Nguyễn Trọng Quản được xuất bản vào năm 1887 tại Sài Gòn, được nhiều nhà nghiên cứu đánh giá là cuốn tiểu thuyết văn xuôi chữ Quốc ngữ đầu tiên của Việt Nam, xây dựng thành công cốt truyện tâm lý với nhân vật tự sự bi kịch cá nhân.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Giai đoạn bùng nổ của tiểu thuyết xã hội và thương mại hóa (từ năm 1910 đến năm 1930):\u003C\u002Fstrong> Giai đoạn này chứng kiến sự trưởng thành vượt bậc của tiểu thuyết văn xuôi với đội ngũ tác giả chuyên nghiệp và lượng công chúng độc giả đông đảo. Văn học Nam Kỳ phát triển mạnh mẽ qua nhiều nhánh như tiểu thuyết luân lý, tiểu thuyết trinh thám và tiểu thuyết lịch sử. Theo nghiên cứu tổng thuật của Schafer và Thế Uyên (1993), trong giai đoạn 1865 đến 1930, văn học Nam Kỳ đã tạo nên một thị trường xuất bản năng động, đưa văn học trở thành một bộ phận thiết yếu của đời sống đô thị Nam Bộ.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\n\u003Ch2>Những thành tựu thể loại tiêu biểu\u003C\u002Fh2>\n\u003Ch3>Sự chuẩn hóa ngôn ngữ và tác phẩm từ điển\u003C\u002Fh3>\n\u003Cp>Để văn xuôi nghệ thuật có thể phát triển, ngôn ngữ viết bằng chữ Quốc ngữ cần một hệ thống quy chuẩn rõ ràng về từ vựng và ngữ pháp. Công trình đóng góp nền tảng nhất trong giai đoạn này thuộc về Huỳnh Tịnh Của. Theo Như-Quỳnh và Schafer (1988), bộ từ điển Đại Nam Quấc âm tự vị của Huỳnh Tịnh Của được xuất bản trong hai năm 1895 và 1896, đã thu thập và hệ thống hóa kho tàng từ vựng tiếng Việt phong phú, đặc biệt là các phương ngữ và khẩu ngữ Nam Bộ, cung cấp chất liệu ngôn ngữ vô giá cho các nhà văn đương thời.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch3>Tiểu thuyết cải cách xã hội và tiểu thuyết tâm lý luân lý\u003C\u002Fh3>\n\u003Cp>Bước sang đầu thế kỷ XX, các nhà văn Nam Kỳ bắt đầu vận dụng thể loại tiểu thuyết để truyền tải những thông điệp cải cách xã hội và phê phán hủ tục. Theo Schafer và Thế Uyên (1993), tác phẩm Hoàng Tố Anh hàm oan của Trần Chánh Chiếu xuất bản năm 1910 tại Nam Kỳ, là một minh chứng tiêu biểu cho khuynh hướng tiểu thuyết gắn liền với phong trào duy tân và canh tân kinh tế, phê phán các định kiến lạc hậu và đề cao tinh thần tự lực tự cường của dân tộc.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Bên cạnh dòng tiểu thuyết duy tân, dòng tiểu thuyết tâm lý luân lý đạt đến đỉnh cao với ngòi bút của Hồ Biểu Chánh. Theo Schafer và Thế Uyên (1993), nhà văn Hồ Biểu Chánh khởi thảo cuốn tiểu thuyết văn xuôi đầu tay mang tên Ai làm được vào năm 1912, mở đầu cho một sự nghiệp văn học đồ sộ với hơn 60 cuốn tiểu thuyết phản ánh sâu sắc mọi tầng lớp xã hội phương Nam, từ người nông dân nghèo khổ ở miệt vườn lục tỉnh đến giới điền chủ và thị dân thành thị.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Đặc trưng nội dung và thi pháp nghệ thuật\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Văn học Nam Kỳ sở hữu những phẩm chất mỹ cảm và nguyên tắc tự sự độc đáo, hình thành từ tính cách con người và điều kiện sinh hoạt của vùng đất mới khai phá:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Ngôn ngữ mộc mạc và đậm tính khẩu ngữ:\u003C\u002Fstrong> Khác với lối hành văn bác học đài các, câu văn của các tác giả Nam Kỳ sử dụng tối đa lời ăn tiếng nói hàng ngày của người dân bình dị. Các từ ngữ địa phương, thành ngữ dân gian và kết cấu ngữ pháp khẩu ngữ được đưa vào trang viết một cách tự nhiên, tạo cảm giác thân mật và gần gũi với công chúng bạn đọc.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Đề cao đạo lý nghĩa hiệp và sự trung thực:\u003C\u002Fstrong> Dưới ảnh hưởng của tinh thần Lục Vân Tiên và truyền thống trọng nghĩa khinh tài, các nhân vật chính diện trong tiểu thuyết Nam Kỳ thường hiện thân cho lòng nhân ái, sự thủy chung, sẵn sàng xả thân cứu giúp người hoạn nạn. Xung đột thiện ác được giải quyết dứt khoát theo luật nhân quả, đáp ứng nhu cầu tâm lý và luân lý đạo đức của quần chúng.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Kết cấu tự sự linh hoạt:\u003C\u002Fstrong> Các tác phẩm kết hợp nhuần nhuyễn giữa kỹ thuật phân cảnh, xây dựng kịch tính và tâm lý học nhân vật của tiểu thuyết phương Tây với lối kể chuyện ly kỳ, hấp dẫn vốn chịu ảnh hưởng sâu đậm từ tiểu thuyết chương hồi Trung Quốc.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\n\u003Ch2>So sánh văn học Nam Kỳ với văn học trung đại và văn học đổi mới phương Bắc\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Để nhận diện vị trí lịch sử của văn học Nam Kỳ, bảng đối chiếu dưới đây làm rõ sự khác biệt căn bản giữa ba khu vực thẩm mỹ trong tiến trình văn học dân tộc:\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Tiêu chí so sánh\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Văn học trung đại truyền thống\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Văn học Nam Kỳ (cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX)\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Văn học đô thị miền Bắc thời kỳ Thơ Mới\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Văn tự sử dụng\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Chữ Hán và chữ Nôm\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Chữ Quốc ngữ theo phương ngữ Nam Bộ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Chữ Quốc ngữ theo chuẩn tiếng Việt toàn dân\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Kỹ thuật xuất bản\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Khắc ván gỗ thủ công, chép tay\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>In ấn cơ khí typo, xuất bản báo chí định kỳ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Công nghiệp xuất bản hiện đại, nhà xuất bản chuyên nghiệp\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Thể loại chiếm ưu thế\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Thơ văn cử tử, truyện thơ, cáo, hịch\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Tiểu thuyết văn xuôi, ký sự, truyện kể, dịch thuật\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Tiểu thuyết lãng mạn, tiểu thuyết hiện thực phê phán, Thơ mới\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Phương thức tư duy nghệ thuật\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Quy phạm, ước lệ, tôn sùng điển tích cổ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Trần thuật hiện thực, văn phong bình dân, đạo lý thực tiễn\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Phân tích tâm lý tinh tế, cấu trúc tiểu thuyết hiện đại phương Tây\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Đối tượng công chúng phục vụ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Tầng lớp nho sĩ, trí thức tinh hoa\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Quần chúng lao động, thị dân bình dân Nam Bộ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Trí thức Tây học, thị dân thành thị và thanh niên tân thời\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\n\u003C\u002Ftable>\n\n\u003Ch2>Hạn chế lịch sử và những vấn đề học thuật còn thảo luận\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Mặc dù giữ vai trò tiên phong trong việc kiến tạo nền văn học mới, văn học Nam Kỳ cũng bộc lộ những hạn chế khách quan bắt nguồn từ bối cảnh văn hóa xã hội thuộc địa đương thời:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Tính nghệ thuật và kỹ thuật tiểu thuyết:\u003C\u002Fstrong> Một số tác phẩm trong giai đoạn đầu còn mang tính chất kể chuyện nôm na, kết cấu cốt truyện đôi khi lỏng lẻo, tâm lý nhân vật phát triển theo hướng đơn tuyến và thiếu đi sự đào sâu vào những biến thái tinh vi của thế giới nội tâm.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Ngôn ngữ địa phương:\u003C\u002Fstrong> Việc lạm dụng các từ ngữ địa phương Nam Bộ chưa qua gọt giũa đôi khi tạo ra rào cản tiếp nhận đối với độc giả ở các vùng miền khác, làm giảm bớt tính phổ quát của tác phẩm trong một thời gian dài.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Sự đánh giá lại trong giới nghiên cứu:\u003C\u002Fstrong> Trong nhiều thập kỷ của thế kỷ XX, do định kiến thẩm mỹ thiên về tính trau chuốt và chuẩn mực kinh viện, một số nhà phê bình đã từng đánh giá thấp giá trị nghệ thuật của văn học Nam Kỳ, coi đây chỉ là loại văn chương giải trí bình dân. Tuy nhiên, các khảo cứu văn học sử của Như-Quỳnh và Schafer (1988) cùng với Schafer và Thế Uyên (1993) đã khôi phục vị thế công bằng, khẳng định văn học Nam Kỳ chính là chiếc nôi khởi phát tiến trình hiện đại hóa tiểu thuyết và văn xuôi Việt Nam.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\n\u003Ch2>Ý nghĩa lịch sử đối với nền văn học dân tộc\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Văn học Nam Kỳ đã hoàn thành xuất sắc sứ mệnh lịch sử khi chuyển đổi thành công phương thức biểu đạt nghệ thuật của dân tộc từ các hệ văn tự cổ điển sang chữ Quốc ngữ. Nhờ vào những nỗ lực thực nghiệm không ngừng nghỉ của các thế hệ cầm bút phương Nam, tiếng Việt văn xuôi đã được trui rèn, thử thách và chứng minh khả năng diễn đạt trọn vẹn mọi cung bậc cảm xúc, tư tưởng và hiện thực đời sống hiện đại.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Sự đột phá của văn học Nam Kỳ đã tạo tiền đề vật chất và tinh thần vô cùng vững chắc cho sự bùng nổ của nền văn học lãng mạn và hiện thực phê phán Việt Nam trong những giai đoạn tiếp theo, khẳng định sức sống mãnh liệt và khả năng hội nhập văn hóa của dân tộc trong dòng chảy thời đại.\u003C\u002Fp>","cochinchinese literature",[19],"văn học Nam Bộ thời thuộc địa","Văn học Nam Kỳ là bộ phận văn học phát triển tại khu vực Nam Kỳ, đóng vai trò tiên phong trong việc sử dụng chữ Quốc ngữ và định hình nền văn xuôi hiện đại Việt Nam.","HUMANITIES",[23,31,39],{"citationText":24,"title":25,"authors":26,"source":27,"year":28,"doi":29,"url":30},"Schafer, J. C., & Uyên, T. (1993). The Novel Emerges in Cochinchina. The Journal of Asian Studies, 52(4), 854–884.","The Novel Emerges in Cochinchina","Schafer, J. C., & Uyên, T.","The Journal of Asian Studies, 52(4), 854–884",1993,"10.2307\u002F2059342","https:\u002F\u002Fdoi.org\u002F10.2307\u002F2059342",{"citationText":32,"title":33,"authors":34,"source":35,"year":36,"doi":37,"url":38},"Như-Quỳnh, C. T., & Schafer, J. C. (1988). From Verse Narrative to Novel: The Development of Prose Fiction in Vietnam. The Journal of Asian Studies, 47(4), 756–777.","From Verse Narrative to Novel: The Development of Prose Fiction in Vietnam","Như-Quỳnh, C. T., & Schafer, J. C.","The Journal of Asian Studies, 47(4), 756–777",1988,"10.2307\u002F2057851","https:\u002F\u002Fdoi.org\u002F10.2307\u002F2057851",{"citationText":40,"title":41,"authors":42,"source":43,"year":44,"doi":45,"url":46},"Osborne, M. E. (1970). Truong Vinh Ky and Phan Thanh Gian: The Problem of a Nationalist Interpretation of 19th Century Vietnamese History. The Journal of Asian Studies, 30(1), 81–93.","Truong Vinh Ky and Phan Thanh Gian: The Problem of a Nationalist Interpretation of 19th Century Vietnamese History","Osborne, M. E.","The Journal of Asian Studies, 30(1), 81–93",1970,"10.2307\u002F2942724","https:\u002F\u002Fdoi.org\u002F10.2307\u002F2942724",[48,51,54],{"question":49,"answer":50},"Văn học Nam Kỳ có vai trò gì trong tiến trình hiện đại hóa văn học Việt Nam?","Văn học Nam Kỳ là cái nôi khai sinh nền văn xuôi chữ Quốc ngữ và báo chí định kỳ của Việt Nam, mở đường chuyển dịch từ thi pháp trung đại sang văn học hiện đại.",{"question":52,"answer":53},"Tác phẩm nào được xem là tiểu thuyết văn xuôi chữ Quốc ngữ đầu tiên tại Nam Kỳ?","Tác phẩm Thầy Lazaro Phiền của Nguyễn Trọng Quản xuất bản năm 1887 tại Sài Gòn được giới nghiên cứu xem là tiểu thuyết văn xuôi chữ Quốc ngữ đầu tiên.",{"question":55,"answer":56},"Những đặc trưng nghệ thuật nổi bật của văn học Nam Kỳ là gì?","Văn học Nam Kỳ mang ngôn ngữ bình dân gần gũi với đời sống thường nhật, kết hợp giữa đạo lý truyền thống nghĩa hiệp và phong cách tự sự văn xuôi hiện đại.",{"id":58,"researcherId":10,"name":59,"imageUrl":60},1,"Nguyễn Ngọc Sơn","https:\u002F\u002Flh3.googleusercontent.com\u002Fa\u002FACg8ocLGfGsF1nYQqYK5BasTLhNu1dBrBXg2fcEgBNPXJ0p2gqLQnO7i=s96-c",{"id":58,"researcherId":10,"name":59,"imageUrl":60},[13],false,"PUBLISHED","2026-11-16T06:25:07.165+00:00","2026-11-16T06:46:18.251+00:00","2026-11-16T06:46:18.222+00:00",0,[70,79,84,89,94,99,104,109,115,120],{"id":71,"title":72,"term":71,"englishTitle":73,"definition":74,"discipline":21,"disciplineCode":75,"disciplineLabel":76,"disciplineColor":77,"disciplineIcon":78},"tục ngữ","Tục ngữ là gì? Các nghiên cứu khoa học về Tục ngữ","proverb","Tục ngữ là thể loại sáng tác dân gian ngắn gọn, có vần điệu hoặc kết cấu đối xứng, đúc kết kinh nghiệm thực tiễn về tự nhiên, lao động sản xuất, đời sống xã hội và triết lý ứng xử của cộng đồng.","humanities","Nhân văn và nghệ thuật","#9333EA","book-open",{"id":80,"title":81,"term":80,"englishTitle":82,"definition":83,"discipline":21,"disciplineCode":75,"disciplineLabel":76,"disciplineColor":77,"disciplineIcon":78},"tri thức khoa học","Tri thức khoa học là gì? Các nghiên cứu khoa học về Tri thức khoa học","Scientific knowledge","Tri thức khoa học là hệ thống hiểu biết có căn cứ thực nghiệm và logic vững chắc về các quy luật khách quan của tự nhiên, xã hội và tư duy, được xây dựng và kiểm chứng thông qua phương pháp khoa học chuẩn mực.",{"id":85,"title":86,"term":85,"englishTitle":87,"definition":88,"discipline":21,"disciplineCode":75,"disciplineLabel":76,"disciplineColor":77,"disciplineIcon":78},"eo biển đài loan","Eo biển đài loan là gì? Một số thông tin về Eo biển này","Taiwan Strait","Eo biển Đài Loan (Taiwan Strait \u002F Formosa Strait) là eo biển quốc tế hẹp dài ngăn cách giữa tỉnh Phúc Kiến thuộc bờ biển đông nam Trung Quốc đại lục và đảo Đài Loan, kết nối Biển Đông ở phía nam với Biển Hoa Đông ở phía bắc.",{"id":90,"title":91,"term":90,"englishTitle":92,"definition":93,"discipline":21,"disciplineCode":75,"disciplineLabel":76,"disciplineColor":77,"disciplineIcon":78},"hoạt động văn hóa","Hoạt động văn hóa là gì? Các công bố khoa học về Hoạt động văn hóa","cultural activity","Hoạt động văn hóa (Cultural Activity) là tổng thể các hành vi, sự kiện và sinh hoạt sáng tạo, biểu đạt, lưu truyền và thụ hưởng các giá trị vật chất và tinh thần của con người trong một cộng đồng hoặc xã hội.",{"id":95,"title":96,"term":95,"englishTitle":97,"definition":98,"discipline":21,"disciplineCode":75,"disciplineLabel":76,"disciplineColor":77,"disciplineIcon":78},"kho ngữ liệu","Kho ngữ liệu: Khái niệm, nguyên lý và ứng dụng","Corpus (Linguistic corpus)","Kho ngữ liệu là một thuật ngữ và phạm trù học thuật then chốt trong lĩnh vực humanities, phản ánh các nguyên lý, cơ chế và phương pháp luận chuyên sâu đã được chuẩn hóa trong nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn.",{"id":100,"title":101,"term":100,"englishTitle":102,"definition":103,"discipline":21,"disciplineCode":75,"disciplineLabel":76,"disciplineColor":77,"disciplineIcon":78},"giải thích nguyên nhân","Giải thích nguyên nhân là gì? Bản chất và các mô hình","causal explanation","Giải thích nguyên nhân là một dạng giải thích khoa học và triết học nhằm làm sáng tỏ một hiện tượng, sự kiện hoặc quy luật thông qua việc xác định các yếu tố, điều kiện hoặc cơ chế nhân quả tạo ra nó.",{"id":105,"title":106,"term":105,"englishTitle":107,"definition":108,"discipline":21,"disciplineCode":75,"disciplineLabel":76,"disciplineColor":77,"disciplineIcon":78},"ẩn dụ định hướng","Ẩn dụ định hướng là gì? Bản chất, phân loại và ví dụ","orientational metaphor","Ẩn dụ định hướng là loại ẩn dụ ý niệm tổ chức toàn bộ hệ thống các khái niệm trừu tượng dựa trên các định hướng không gian xuất phát từ trải nghiệm cơ thể vật lý như trên dưới, trước sau.",{"id":110,"title":111,"term":112,"englishTitle":113,"definition":114,"discipline":21,"disciplineCode":75,"disciplineLabel":76,"disciplineColor":77,"disciplineIcon":78},"danh dự của con người","Danh dự của con người là gì? Triết học, đạo đức học và pháp lý","Danh dự của con người","human honor","Danh dự của con người là giá trị đạo đức và xã hội phản ánh sự tự đánh giá của cá nhân về nhân cách của mình và sự công nhận, tôn trọng từ cộng đồng xã hội đối với phẩm hạnh và lối sống của cá nhân đó.",{"id":116,"title":117,"term":116,"englishTitle":118,"definition":119,"discipline":21,"disciplineCode":75,"disciplineLabel":76,"disciplineColor":77,"disciplineIcon":78},"nho giáo","Nho giáo là gì? Các công bố khoa học về Nho giáo","Confucianism","Nho giáo (Confucianism) là hệ thống triết học, luân lý và chính trị do Khổng Tử sáng lập thời Xuân Thu tại Trung Quốc, lấy nhân nghĩa, lễ trị và tu thân làm nền tảng quản trị xã hội và rèn luyện đạo đức con người.",{"id":121,"title":122,"term":121,"englishTitle":123,"definition":124,"discipline":21,"disciplineCode":75,"disciplineLabel":76,"disciplineColor":77,"disciplineIcon":78},"bằng chứng","Bằng chứng là gì? Phân loại, giá trị chứng minh trong khoa học và pháp luật","evidence","Bằng chứng là thông tin, dữ liệu hoặc hiện vật khách quan được dùng để xác minh tính đúng đắn của giả thuyết khoa học hoặc phục vụ phán quyết tư pháp."]