[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"_public_topic_publications_trivium{\"limit\":5}":3,"_public_topic_byId_trivium":11},{"code":4,"data":5,"meta":10},"SUCCESS",{"latest":6,"mostCited":7,"vietnamFeatured":8,"vietnamLatest":9},[],[],[],[],null,{"code":4,"data":12,"meta":10},{"id":13,"title":14,"description":15,"content":16,"term":13,"englishTitle":13,"synonyms":17,"definition":20,"discipline":21,"references":22,"faqs":62,"createUser":72,"publishUser":76,"keywords":77,"keywordCount":73,"enrichTopicLink":78,"status":79,"createTime":80,"updateTime":81,"publishTime":82,"linkEnrichedTime":10,"publicationScanTime":10,"contentErrorMessage":10,"viewCount":83,"wikidataId":10,"relateTopics":84},"trivium","Trivium (tam khoa) là gì? Khung giáo dục khai phóng","Trivium là phân ban nền tảng gồm ba môn ngữ pháp, logic và tu từ học trong hệ thống bảy môn nghệ thuật tự do, trang bị công cụ tư duy và ngôn từ.","\u003Cp>Trivium là phân ban nền tảng trong hệ thống bảy môn nghệ thuật tự do cổ điển, bao gồm ba môn học cốt lõi về ngôn ngữ và tư duy: ngữ pháp, logic và tu từ học. Trong truyền thống giáo dục khai phóng, trivium đóng vai trò trang bị các công cụ nhận thức tiên quyết giúp người học làm chủ ngôn từ, xây dựng lập luận chặt chẽ và truyền đạt tư tưởng thuyết phục trước khi tiếp cận các ngành khoa học định lượng hoặc triết học chuyên sâu. Bài viết trình bày nguồn gốc lịch sử, bản chất triết học của từng phân môn, cấu trúc phân tầng trong đại học thời Trung cổ, sự so sánh với quadrivium và sự hồi sinh của trivium trong lý luận giáo dục đương đại.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Nguồn gốc lịch sử và ý niệm ban đầu\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Thuật ngữ trivium có gốc từ tiếng Latin, mang ý nghĩa biểu tượng là nơi giao nhau của ba con đường. Trong bối cảnh lịch sử giáo dục châu Âu được tổng kết bởi Song (2022), mô hình giáo dục khai phóng được định hình từ thời cổ đại và hoàn thiện trong thời kỳ Trung cổ với cấu trúc tổng thể gồm bảy môn nghệ thuật tự do. Bảy môn học này được chia tách thành hai bậc học có thứ bậc rõ rệt: bậc dưới là trivium gồm ba môn nghệ thuật ngôn từ, và bậc trên là quadrivium gồm bốn môn khoa học toán học.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Theo khảo cứu của Brown và Luzmore (2021) về tiến trình giáo dục châu Âu, các học giả thời kỳ sơ Trung cổ như Cassiodorus đã hệ thống hóa vai trò của trivium như một công cụ thiết yếu để sắp xếp và tổ chức trải nghiệm ngôn ngữ của người học. Việc nắm vững các công cụ diễn đạt và tư duy này được xem là bước chuẩn bị căn bản trước khi học viên tiếp nhận tri thức khoa học và các môn học chuyên sâu trong các trường tu viện và trường dòng.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Ba thành tố cấu thành của trivium\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Ba môn học trong trivium không tồn tại như các khối kiến thức rời rạc, mà liên kết hữu cơ theo một chu trình nhận thức hoàn chỉnh từ tiếp nhận, xử lý đến biểu đạt tư tưởng:\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch3>Ngữ pháp (Grammar): Khoa học về cấu trúc và tiếp nhận dữ liệu\u003C\u002Fh3>\n\u003Cp>Trong quan niệm cổ điển, ngữ pháp vượt xa định nghĩa hiện đại về các quy tắc chính tả đơn thuần. Ngữ pháp được xem là nghệ thuật đọc hiểu và cấu trúc hóa ngôn ngữ, cho phép con người định danh chính xác các sự vật, hiện tượng trong thế giới khách quan. Người học ngữ pháp phải nắm vững từ vựng, cú pháp, quy tắc biến đổi từ và khả năng giải mã các văn bản phức tạp. Ngữ pháp cung cấp các chất liệu thô ban đầu và các viên gạch ngôn ngữ nền móng để tư duy có thể vận hành mà không bị rơi vào sự hỗn loạn hoặc ngộ nhận khái niệm.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch3>Logic hay Biện chứng (Logic \u002F Dialectic): Khoa học về sự phán đoán và thẩm định chân lý\u003C\u002Fh3>\n\u003Cp>Sau khi đã có chất liệu ngôn từ thông qua ngữ pháp, môn học thứ hai là logic (hoặc biện chứng pháp) trang bị phương pháp sắp xếp các khái niệm thành các tiền đề và suy luận hợp lệ. Môn học này rèn luyện cho người học khả năng phân biệt giữa mệnh đề đúng và mệnh đề sai, phát hiện các ngụy biện logic, kiểm tra tính nhất quán của chuỗi lập luận và thiết lập các mối quan hệ nhân quả xác thực. Logic biến ngôn từ thụ động thành công cụ tư duy phản biện chủ động, giúp con người tự bảo vệ tâm trí trước những suy diễn sai lầm hoặc định kiến vô căn cứ.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch3>Tu từ học (Rhetoric): Nghệ thuật truyền đạt và thuyết phục\u003C\u002Fh3>\n\u003Cp>Thành tố hoàn thiện chu trình của trivium là tu từ học, nghệ thuật vận dụng ngôn ngữ và lập luận để tác động hiệu quả đến người nghe hoặc người đọc. Tu từ học không chỉ đòi hỏi tính đúng đắn về mặt logic mà còn yêu cầu sự thấu cảm tâm lý, nghệ thuật sắp xếp bố cục, nhịp điệu diễn đạt và việc lựa chọn phong cách biểu đạt phù hợp với từng hoàn cảnh giao tiếp cụ thể. Tu từ học đưa tri thức đã được ngữ pháp thu nhận và logic kiểm chứng ra phục vụ đời sống xã hội, biến sự hiểu biết cá nhân thành năng lực truyền cảm hứng và dẫn dắt cộng đồng.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Mối quan hệ tương hỗ giữa trivium và quadrivium\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Trong toàn bộ chương trình bảy môn nghệ thuật tự do, trivium và quadrivium đại diện cho hai trục đối xứng bổ trợ lẫn nhau của nhận thức con người:\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Tiêu chí so sánh\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Bậc Trivium (Tam khoa)\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Bậc Quadrivium (Tứ khoa)\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Số lượng phân môn\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Ba môn (Ngữ pháp, Logic, Tu từ học)\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Bốn môn (Số học, Hình học, Âm nhạc, Thiên văn học)\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Bản chất đối tượng\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Nghệ thuật định tính của ngôn ngữ và tư duy\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Khoa học định lượng của số đo và không gian\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Chức năng nhận thức\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Rèn luyện phương tiện và phương pháp suy nghĩ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Khám phá các trật tự và quy luật của thế giới tự nhiên\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Vị trí trong tiến trình\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Giai đoạn chuẩn bị công cụ nhập môn\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Giai đoạn khảo sát thực tại bậc cao\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Công cụ chủ đạo\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Từ ngữ, khái niệm, tam đoạn luận, diễn từ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Con số, tỷ lệ hình học, hòa âm, chu kỳ chuyển động\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\n\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>Trong truyền thống giáo dục thời Trung cổ, việc rèn luyện các môn nghệ thuật ngôn từ của trivium thường đi trước nhằm chuẩn bị năng lực tư duy khái niệm cho người học trước khi tiếp cận các môn khoa học toán học của quadrivium, tạo ra sự liên kết chặt chẽ giữa khả năng lập luận bằng ngôn từ và khả năng nhận biết các tỷ lệ trật tự trong tự nhiên.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Vị thế của trivium trong các viện đại học thời Trung cổ\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Khảo cứu của Shank (2013) trong cuốn lịch sử khoa học Cambridge chỉ rõ rằng tại các viện đại học Trung cổ Latinh, cấu trúc bảy môn nghệ thuật tự do truyền thống thực tế đã có sự chuyển dịch sâu sắc. Logic học của Aristotle trở thành môn học áp đảo tại Khoa Nghệ thuật (Faculty of Arts), đóng vai trò công cụ cốt lõi cho phương pháp tranh luận kinh viện (scholastic disputation) và mở đường cho việc nghiên cứu triết học tự nhiên, trong khi ngữ pháp dần được chuyển giao xuống các trường sơ cấp và tu từ học bị thu hẹp phạm vi giảng dạy.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Sinh viên thời Trung cổ bắt buộc phải trải qua các kỳ sát hạch nghiêm ngặt về khả năng bảo vệ luận điểm và phản bác ngụy biện trước hội đồng học giả. Theo Shank (2013), việc tập trung sâu vào logic và tranh luận tại Khoa Nghệ thuật đã tôi luyện năng lực phân tích khái niệm chặt chẽ cho giới học giả, hình thành nền tảng lập luận phục vụ cho việc tiếp thu và thảo luận các vấn đề triết học tự nhiên.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Tái diễn giải và ý nghĩa đương đại của trivium\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Trong bối cảnh giáo dục hiện đại đang đối mặt với sự phân mảnh chuyên ngành quá mức và sự tràn ngập của thông tin kỹ thuật số, các giá trị của trivium đang được giới học thuật đánh giá lại một cách tích cực:\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch3>Rèn luyện tư duy phản biện và định hình nhân cách\u003C\u002Fh3>\n\u003Cp>Nghiên cứu lý thuyết của Little (2021) trên tạp chí Journal of Character Education tái đánh giá rằng trivium cung cấp một chiến lược giáo dục vượt thời gian cho việc bồi dưỡng đức hạnh và định hình nhân cách. Bằng cách kết nối ba môn nghệ thuật ngôn từ với việc noi gương các hình mẫu đạo đức cổ điển, Little (2021) lập luận rằng người học không chỉ được trang bị kỹ năng phân tích mà còn phát triển cảm xúc ngưỡng mộ đối với các giá trị chân - thiện - mỹ, giúp hình thành nền tảng đạo đức vững vàng cho người trí thức tự do.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch3>Nghệ thuật mang lại sự sống trong giáo dục khai phóng\u003C\u002Fh3>\n\u003Cp>Khảo cứu của Wilson (2023) trên tạp chí Principia khi điểm luận tác phẩm của Phillip Donnelly đã nêu bật cuộc tranh luận quan trọng trong phong trào giáo dục cổ điển hiện đại. Thay vì xem trivium như một bộ công cụ cơ học phục vụ mục đích thực dụng thuần túy, Donnelly và Wilson (2023) đề xuất coi ngữ pháp, logic và tu từ học là những hạt giống nuôi dưỡng sự sống (life-giving arts). Cách tiếp cận này hướng tới việc phát triển con người toàn diện, phản bác xu hướng giản lược giáo dục khai phóng thành các kỹ thuật phân tích đơn thuần, và tái khẳng định vai trò nuôi dưỡng tâm hồn của các môn nghệ thuật ngôn từ.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Ưu điểm và giới hạn lịch sử của mô hình\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Việc tiếp cận trivium trong thế giới hiện đại đòi hỏi một cái nhìn phê phán khách quan, nhận diện rõ cả giá trị lẫn những giới hạn nội tại:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Ưu điểm vượt trội:\u003C\u002Fstrong> Trivium tập trung đào tạo phương pháp học tập hơn là nhồi nhét nội dung kiến thức cụ thể, giúp người học duy trì khả năng tự học suốt đời và thích nghi linh hoạt với mọi thay đổi nghề nghiệp.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Nguy cơ của sự kinh viện hóa:\u003C\u002Fstrong> Khi bị áp dụng một cách máy móc, trivium có thể thoái hóa thành trò chơi chữ nghĩa hình thức, tranh luận suông về các khái niệm trừu tượng mà tách rời khỏi việc quan sát thực nghiệm thế giới vật chất.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Thách thức hội nhập khoa học thực nghiệm:\u003C\u002Fstrong> Bản thân trivium là công cụ định tính, do đó cần được kết hợp hài hòa với phương pháp nghiên cứu định lượng, tư duy thống kê và kiểm chứng thực nghiệm của khoa học hiện đại để phát huy trọn vẹn hiệu quả giáo dục.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n",[18,19],"tam khoa","tam thuật","Trivium là phân ban nền tảng trong hệ thống bảy môn nghệ thuật tự do cổ điển, bao gồm ba môn học cốt lõi về ngôn ngữ và tư duy: ngữ pháp, logic và tu từ học.","HUMANITIES",[23,31,39,47,54],{"citationText":24,"title":25,"authors":26,"source":27,"year":28,"doi":29,"url":30},"Song, S. (2022). A Brief History of Liberal Education in Ancient and Medieval Europe－Focusing on the Formation and Evolution of Liberal Arts. The Korean Association of General Education, 16(3), 45-58.","A Brief History of Liberal Education in Ancient and Medieval Europe－Focusing on the Formation and Evolution of Liberal Arts","Song","The Korean Association of General Education",2022,"10.46392\u002Fkjge.2022.16.3.45","https:\u002F\u002Fdoi.org\u002F10.46392\u002Fkjge.2022.16.3.45",{"citationText":32,"title":33,"authors":34,"source":35,"year":36,"doi":37,"url":38},"Little, S. (2021). The Trivium: Revisiting Ancient Strategies for Character Formation. Journal of Character Education, 17(1), 109-119.","The Trivium: Revisiting Ancient Strategies for Character Formation","Little","Journal of Character Education",2021,"10.1108\u002Fjced-06-2021-0007","https:\u002F\u002Fdoi.org\u002F10.1108\u002Fjced-06-2021-0007",{"citationText":40,"title":41,"authors":42,"source":43,"year":44,"doi":45,"url":46},"Wilson, J. H. (2023). The Lost Seeds of Learning: Grammar, Logic, and Rhetoric as Life-Giving Art. Principia: A Journal of Classical Education, 2(1), 117-122.","The Lost Seeds of Learning: Grammar, Logic, and Rhetoric as Life-Giving Art","Wilson","Principia: A Journal of Classical Education",2023,"10.5840\u002Fprincipia20232111","https:\u002F\u002Fdoi.org\u002F10.5840\u002Fprincipia20232111",{"citationText":48,"title":49,"authors":50,"source":51,"year":36,"doi":52,"url":53},"Brown, C., & Luzmore, R. (2021). A Brief History of Education – From Ancient Greece to the Enlightenment. In Educating Tomorrow: Learning for the Post-Pandemic World, Emerald Publishing Limited.","A Brief History of Education – From Ancient Greece to the Enlightenment","Brown, Luzmore","Educating Tomorrow","10.1108\u002F978-1-80043-660-220211003","https:\u002F\u002Fdoi.org\u002F10.1108\u002F978-1-80043-660-220211003",{"citationText":55,"title":56,"authors":57,"source":58,"year":59,"doi":60,"url":61},"Shank, M. H. (2013). Schools and Universities in Medieval Latin Science. The Cambridge History of Science, Cambridge University Press.","Schools and Universities in Medieval Latin Science","Shank","The Cambridge History of Science",2013,"10.1017\u002Fcho9780511974007.010","https:\u002F\u002Fdoi.org\u002F10.1017\u002Fcho9780511974007.010",[63,66,69],{"question":64,"answer":65},"Trivium gồm những môn học nào và có mục tiêu gì?","Trivium bao gồm ba môn học ngôn ngữ và tư duy là ngữ pháp, logic và tu từ học. Mục tiêu của trivium là rèn luyện khả năng hiểu đúng cấu trúc ngôn từ, xây dựng chuỗi lập luận chặt chẽ và truyền đạt tư tưởng thuyết phục.",{"question":67,"answer":68},"Trivium khác biệt như thế nào so với Quadrivium?","Trivium tập trung vào các nghệ thuật ngôn ngữ mang tính định tính (ngữ pháp, logic, tu từ học) nhằm rèn luyện phương tiện tư duy. Ngược lại, Quadrivium bao gồm bốn môn khoa học định lượng (số học, hình học, âm nhạc, thiên văn học) nhằm khám phá các trật tự toán học của thế giới tự nhiên.",{"question":70,"answer":71},"Mô hình Trivium có còn giá trị trong giáo dục hiện đại không?","Trong giáo dục hiện đại, Trivium được tái đánh giá như một khung phương pháp luận rèn luyện tư duy phản biện, giúp người học phát hiện ngụy biện, xử lý thông tin độc lập và phát triển năng lực tự học suốt đời thay vì chỉ tiếp thu kiến thức chuyên ngành thụ động.",{"id":73,"researcherId":10,"name":74,"imageUrl":75},1,"Nguyễn Ngọc Sơn","https:\u002F\u002Flh3.googleusercontent.com\u002Fa\u002FACg8ocLGfGsF1nYQqYK5BasTLhNu1dBrBXg2fcEgBNPXJ0p2gqLQnO7i=s96-c",{"id":73,"researcherId":10,"name":74,"imageUrl":75},[13],false,"PUBLISHED","2025-12-01T11:20:56.452+00:00","2026-10-02T11:05:00.408+00:00","2026-10-02T11:05:00.383+00:00",0,[85,94,99,104,109,114,119,124,130,135],{"id":86,"title":87,"term":86,"englishTitle":88,"definition":89,"discipline":21,"disciplineCode":90,"disciplineLabel":91,"disciplineColor":92,"disciplineIcon":93},"tục ngữ","Tục ngữ là gì? Các nghiên cứu khoa học về Tục ngữ","proverb","Tục ngữ là thể loại sáng tác dân gian ngắn gọn, có vần điệu hoặc kết cấu đối xứng, đúc kết kinh nghiệm thực tiễn về tự nhiên, lao động sản xuất, đời sống xã hội và triết lý ứng xử của cộng đồng.","humanities","Nhân văn và nghệ thuật","#9333EA","book-open",{"id":95,"title":96,"term":95,"englishTitle":97,"definition":98,"discipline":21,"disciplineCode":90,"disciplineLabel":91,"disciplineColor":92,"disciplineIcon":93},"tri thức khoa học","Tri thức khoa học là gì? Các nghiên cứu khoa học về Tri thức khoa học","Scientific knowledge","Tri thức khoa học là hệ thống hiểu biết có căn cứ thực nghiệm và logic vững chắc về các quy luật khách quan của tự nhiên, xã hội và tư duy, được xây dựng và kiểm chứng thông qua phương pháp khoa học chuẩn mực.",{"id":100,"title":101,"term":100,"englishTitle":102,"definition":103,"discipline":21,"disciplineCode":90,"disciplineLabel":91,"disciplineColor":92,"disciplineIcon":93},"eo biển đài loan","Eo biển đài loan là gì? Một số thông tin về Eo biển này","Taiwan Strait","Eo biển Đài Loan (Taiwan Strait \u002F Formosa Strait) là eo biển quốc tế hẹp dài ngăn cách giữa tỉnh Phúc Kiến thuộc bờ biển đông nam Trung Quốc đại lục và đảo Đài Loan, kết nối Biển Đông ở phía nam với Biển Hoa Đông ở phía bắc.",{"id":105,"title":106,"term":105,"englishTitle":107,"definition":108,"discipline":21,"disciplineCode":90,"disciplineLabel":91,"disciplineColor":92,"disciplineIcon":93},"hoạt động văn hóa","Hoạt động văn hóa là gì? Các công bố khoa học về Hoạt động văn hóa","cultural activity","Hoạt động văn hóa (Cultural Activity) là tổng thể các hành vi, sự kiện và sinh hoạt sáng tạo, biểu đạt, lưu truyền và thụ hưởng các giá trị vật chất và tinh thần của con người trong một cộng đồng hoặc xã hội.",{"id":110,"title":111,"term":110,"englishTitle":112,"definition":113,"discipline":21,"disciplineCode":90,"disciplineLabel":91,"disciplineColor":92,"disciplineIcon":93},"kho ngữ liệu","Kho ngữ liệu: Khái niệm, nguyên lý và ứng dụng","Corpus (Linguistic corpus)","Kho ngữ liệu là một thuật ngữ và phạm trù học thuật then chốt trong lĩnh vực humanities, phản ánh các nguyên lý, cơ chế và phương pháp luận chuyên sâu đã được chuẩn hóa trong nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn.",{"id":115,"title":116,"term":115,"englishTitle":117,"definition":118,"discipline":21,"disciplineCode":90,"disciplineLabel":91,"disciplineColor":92,"disciplineIcon":93},"giải thích nguyên nhân","Giải thích nguyên nhân là gì? Bản chất và các mô hình","causal explanation","Giải thích nguyên nhân là một dạng giải thích khoa học và triết học nhằm làm sáng tỏ một hiện tượng, sự kiện hoặc quy luật thông qua việc xác định các yếu tố, điều kiện hoặc cơ chế nhân quả tạo ra nó.",{"id":120,"title":121,"term":120,"englishTitle":122,"definition":123,"discipline":21,"disciplineCode":90,"disciplineLabel":91,"disciplineColor":92,"disciplineIcon":93},"ẩn dụ định hướng","Ẩn dụ định hướng là gì? Bản chất, phân loại và ví dụ","orientational metaphor","Ẩn dụ định hướng là loại ẩn dụ ý niệm tổ chức toàn bộ hệ thống các khái niệm trừu tượng dựa trên các định hướng không gian xuất phát từ trải nghiệm cơ thể vật lý như trên dưới, trước sau.",{"id":125,"title":126,"term":127,"englishTitle":128,"definition":129,"discipline":21,"disciplineCode":90,"disciplineLabel":91,"disciplineColor":92,"disciplineIcon":93},"danh dự của con người","Danh dự của con người là gì? Triết học, đạo đức học và pháp lý","Danh dự của con người","human honor","Danh dự của con người là giá trị đạo đức và xã hội phản ánh sự tự đánh giá của cá nhân về nhân cách của mình và sự công nhận, tôn trọng từ cộng đồng xã hội đối với phẩm hạnh và lối sống của cá nhân đó.",{"id":131,"title":132,"term":131,"englishTitle":133,"definition":134,"discipline":21,"disciplineCode":90,"disciplineLabel":91,"disciplineColor":92,"disciplineIcon":93},"nho giáo","Nho giáo là gì? Các công bố khoa học về Nho giáo","Confucianism","Nho giáo (Confucianism) là hệ thống triết học, luân lý và chính trị do Khổng Tử sáng lập thời Xuân Thu tại Trung Quốc, lấy nhân nghĩa, lễ trị và tu thân làm nền tảng quản trị xã hội và rèn luyện đạo đức con người.",{"id":136,"title":137,"term":136,"englishTitle":138,"definition":139,"discipline":21,"disciplineCode":90,"disciplineLabel":91,"disciplineColor":92,"disciplineIcon":93},"bằng chứng","Bằng chứng là gì? Phân loại, giá trị chứng minh trong khoa học và pháp luật","evidence","Bằng chứng là thông tin, dữ liệu hoặc hiện vật khách quan được dùng để xác minh tính đúng đắn của giả thuyết khoa học hoặc phục vụ phán quyết tư pháp."]