[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"_public_topic_publications_ti%C3%AAm%20t%C4%A9nh%20m%E1%BA%A1ch{\"limit\":5}":3,"_public_topic_byId_tiêm tĩnh mạch":11},{"code":4,"data":5,"meta":10},"SUCCESS",{"latest":6,"mostCited":7,"vietnamFeatured":8,"vietnamLatest":9},[],[],[],[],null,{"code":4,"data":12,"meta":10},{"id":13,"title":14,"description":15,"content":16,"term":13,"englishTitle":17,"synonyms":10,"definition":18,"discipline":19,"references":20,"faqs":41,"createUser":51,"publishUser":10,"keywords":55,"keywordCount":62,"enrichTopicLink":63,"status":64,"createTime":65,"updateTime":66,"publishTime":10,"linkEnrichedTime":67,"publicationScanTime":10,"contentErrorMessage":10,"viewCount":68,"relateTopics":69},"tiêm tĩnh mạch","Tiêm tĩnh mạch là gì? Khái niệm, cơ chế và ứng dụng","Tiêm tĩnh mạch là thủ thuật đưa trực tiếp thuốc vô khuẩn dạng dung dịch vào lòng tĩnh mạch ngoại vi hoặc trung tâm bằng kim tiêm hoặc catheter, giúp thu...","\u003Cp>\u003Cstrong>Tiêm tĩnh mạch\u003C\u002Fstrong> (\u003Cem>Intravenous injection - IV injection\u003C\u002Fem>) là thủ thuật đưa trực tiếp thuốc vô khuẩn dạng dung dịch vào lòng tĩnh mạch ngoại vi hoặc trung tâm bằng kim tiêm hoặc catheter, giúp thuốc hấp thu tức thì vào tuần hoàn chung với sinh khả dụng đạt 100%.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Đặc tính dược động học và dược lý lâm sàng\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Đường dùng thuốc qua đường tĩnh mạch là một trong những phương thức can thiệp dược lý mạnh mẽ và nhanh chóng nhất trong y học hiện đại. Khác với đường uống, đường đặt dưới lưỡi hoặc tiêm bắp, thuốc tiêm tĩnh mạch không phải vượt qua các rào cản hấp thu sinh học qua biểu mô ruột hay màng cơ, và hoàn toàn né tránh được hiệu ứng chuyển hóa bước đầu qua gan (hepatic first-pass metabolism). Do đó, sinh khả dụng tuyệt đối (absolute bioavailability - F) của thuốc tiêm tĩnh mạch theo định nghĩa luôn đạt chính xác 100% (F = 1.0).\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Về mặt động học nồng độ - thời gian, nồng độ thuốc tự do trong huyết tương (Cp) tăng vọt đạt đỉnh tối đa (Cmax) gần như ngay tức khắc sau khi kết thúc mũi tiêm bolus. Thuốc nhanh chóng phân bố từ khoang trung tâm (huyết tương và các cơ quan được tưới máu giàu như tim, não, thận, gan) sang khoang ngoại vi (cơ, mỡ, xương). Đặc tính này biến tiêm tĩnh mạch thành đường dùng thuốc bắt buộc trong các tình huống hồi sức cấp cứu tối khẩn cấp như ngừng tuần hoàn, sốc phản vệ, cơn đau thắt ngực không ổn định, động kinh liên tục và sốc nhiễm khuẩn, nơi mà từng giây phút chậm trễ hấp thu thuốc đều có thể đe dọa trực tiếp tính mạng bệnh nhân.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Phân loại các hình thức tiêm truyền tĩnh mạch\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Tùy thuộc vào bản chất dược chất, thể tích dung dịch và mục tiêu nồng độ điều trị, tiêm truyền tĩnh mạch được chia thành ba phương thức căn bản:\u003C\u002Fp>\n\u003Col>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Tiêm tĩnh mạch trực tiếp (IV Bolus \u002F IV Push):\u003C\u002Fstrong> Bơm một thể tích thuốc nhỏ (thường từ 1 đến 20 ml) trực tiếp vào lòng tĩnh mạch trong khoảng thời gian rất ngắn, từ vài chục giây đến 2 - 3 phút. Thường áp dụng cho các thuốc cấp cứu (như adrenaline trong ngừng tim, atropine trong nhịp chậm xoang, naloxone giải độc opioid, adenosine cắt cơn nhịp nhanh kịch phát trên thất) hoặc các thuốc {{topic|%7B%22topic%22%3A%22ch%E1%BA%A9n%20%C4%91o%C3%A1n%20h%C3%ACnh%20%E1%BA%A3nh%22%7D}} như thuốc cản quang chụp CT scan. Cần hết sức thận trọng về tốc độ tiêm vì nồng độ đỉnh tăng quá đột ngột có thể gây trụy tim mạch hoặc ngừng thở phản xạ.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Truyền tĩnh mạch ngắt quãng (Intermittent IV Infusion):\u003C\u002Fstrong> Pha loãng thuốc trong một thể tích dung dịch đẳng trương từ 50 đến 250 ml (như NaCl 0.9% hoặc Glucose 5%) và cho chảy nhỏ giọt vào tĩnh mạch trong thời gian từ 30 phút đến 2 giờ. Đây là phương thức chuẩn mực để dùng hầu hết các kháng sinh đường tiêm (như nhóm cephalosporin, aminoglycoside, carbapenem, vancomycin) nhằm giảm thiểu kích ứng viêm nội mạc tĩnh mạch và duy trì nồng độ thuốc trên nồng độ ức chế tối thiểu (T > MIC) tối ưu.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Truyền tĩnh mạch liên tục (Continuous IV Infusion):\u003C\u002Fstrong> Sử dụng bơm tiêm điện (syringe pump) hoặc máy truyền dịch tự động có kiểm soát thể tích để đưa thuốc liên tục vào tuần hoàn suốt 24 giờ với tốc độ tính bằng ml\u002Fgiờ hoặc microgram\u002Fkg\u002Fphút. Áp dụng cho các thuốc vận mạch tăng co bóp cơ tim (noradrenaline, adrenaline, dopamine, dobutamine), thuốc giãn mạch hạ áp (nicardipine, nitroglycerin), thuốc giảm đau an thần hồi sức (fentanyl, propofol) và insulin tĩnh mạch để kiểm soát đường huyết chặt chẽ trong toan ceton đái tháo đường.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n\n\u003Ch2>Giải phẫu hệ mạch và các vị trí tiếp cận mạch máu\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Lựa chọn vị trí tiêm tĩnh mạch phụ thuộc vào {{topic|%7B%22topic%22%3A%22th%E1%BB%9Di%20gian%20%C4%91i%E1%BB%81u%20tr%E1%BB%8B%22%7D}} dự kiến, {{topic|%7B%22topic%22%3A%22%C3%A1p%20su%E1%BA%A5t%20th%E1%BA%A9m%20th%E1%BA%A5u%22%7D}} và độ pH của dung dịch thuốc:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Đường tiếp cận tĩnh mạch ngoại vi (Peripheral Venous Access):\u003C\u002Fstrong> Là phương pháp phổ biến nhất. Các vị trí được ưu tiên hàng đầu gồm tĩnh mạch đầu (cephalic vein), tĩnh mạch nền (basilic vein) và tĩnh mạch giữa cẳng tay ở vùng cẳng tay và hố nếp gấp khuỷu tay; tĩnh mạch mu bàn tay. Tuyệt đối hạn chế tiêm vào tĩnh mạch chi dưới (tĩnh mạch mu chân, tĩnh mạch hiển) ở người lớn do nguy cơ rất cao gây viêm tắc tĩnh mạch huyết khối và thuyên tắc phổi.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Đường tiếp cận tĩnh mạch trung tâm (Central Venous Access):\u003C\u002Fstrong> Đặt catheter có đầu nằm ở đoạn thấp của tĩnh mạch chủ trên ngay sát ngã ba nhĩ phải (thông qua chọc tĩnh mạch cảnh trong, tĩnh mạch dưới đòn hoặc catheter trung tâm đặt từ ngoại vi - PICC). Chỉ định bắt buộc khi: cần truyền các dung dịch ưu trương có độ thẩm thấu trên 900 mOsm\u002FL (như dung dịch nuôi dưỡng toàn phần TPN giàu {{topic|%7B%22topic%22%3A%22glucose%22%7D}} 20-50%), các thuốc có tính kiềm hoặc axit mạnh (pH < 5 hoặc > 9), các thuốc gây co mạch cực mạnh (noradrenaline), hóa chất {{topic|%7B%22topic%22%3A%22%C4%91i%E1%BB%81u%20tr%E1%BB%8B%20ung%20th%C6%B0%22%7D}} có độc tính gây hoại tử mô khi thoát mạch, hoặc khi bệnh nhân suy tuần hoàn nặng không còn tĩnh mạch ngoại vi.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\n\u003Ch2>Quy trình kỹ thuật và nguyên tắc an toàn nghiêm ngặt\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Thực hiện thủ thuật tiêm tĩnh mạch đòi hỏi tuân thủ triệt để \"Nguyên tắc 5 đúng\" trong điều dưỡng (Đúng người bệnh, đúng thuốc, đúng liều, đúng đường dùng, đúng thời gian) và quy trình vô khuẩn tuyệt đối:\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable border=\"1\" cellpadding=\"6\" style=\"border-collapse:collapse; width:100%;\">\n  \u003Cthead>\n    \u003Ctr style=\"background-color:#f2f2f2;\">\n      \u003Cth>Các bước kỹ thuật\u003C\u002Fth>\n      \u003Cth>Thao tác chuẩn xác\u003C\u002Fth>\n      \u003Cth>Yêu cầu an toàn then chốt\u003C\u002Fth>\n    \u003C\u002Ftr>\n  \u003C\u002Fthead>\n  \u003Ctbody>\n    \u003Ctr>\n      \u003Ctd>\u003Cstrong>1. Chuẩn bị thuốc và dụng cụ\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Kiểm tra tính nguyên vẹn của ống thuốc, hạn dùng, độ trong suốt của dung dịch; rút thuốc vào bơm tiêm vô khuẩn; đuổi sạch hoàn toàn bọt khí trong lòng bơm tiêm và kim tiêm.\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Ngăn ngừa biến chứng tắc mạch do bọt khí động mạch\u002Ftĩnh mạch gây tử vong.\u003C\u002Ftd>\n    \u003C\u002Ftr>\n    \u003Ctr>\n      \u003Ctd>\u003Cstrong>2. Bộc lộ và chọn mạch\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Buộc garô cách vị trí định tiêm 10 - 15 cm; yêu cầu bệnh nhân nắm mở bàn tay để tĩnh mạch nổi rõ; sờ nắn đánh giá độ đàn hồi, tránh tĩnh mạch xơ chai, viêm hoặc gần khớp co duỗi.\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Tránh buộc garô quá chặt làm tắc động mạch hoặc buộc quá lâu gây ứ trệ tuần hoàn tại chỗ.\u003C\u002Ftd>\n    \u003C\u002Ftr>\n    \u003Ctr>\n      \u003Ctd>\u003Cstrong>3. Sát khuẩn vị trí tiêm\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Sát khuẩn bằng cồn 70 độ hoặc cồn povidone iodine theo hình xoắn ốc từ trong ra ngoài với đường kính tối thiểu 5 cm; để khô tự nhiên trong 30 giây.\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Không thổi hoặc quạt làm khô cồn để tránh tái nhiễm khuẩn từ không khí.\u003C\u002Ftd>\n    \u003C\u002Ftr>\n    \u003Ctr>\n      \u003Ctd>\u003Cstrong>4. Đâm kim và kiểm tra máu\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Căng da cố định tĩnh mạch; đâm kim vát ngửa một góc 15 đến 30 độ so với mặt da; khi cảm giác \"hẫng tay\", hạ thấp góc kim và luồn nhẹ theo trục mạch máu; kéo nhẹ piston thấy máu đỏ sẫm trào vào đốc kim.\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Xác nhận chắc chắn đầu kim đã nằm hoàn toàn trong lòng mạch máu trước khi bơm thuốc.\u003C\u002Ftd>\n    \u003C\u002Ftr>\n    \u003Ctr>\n      \u003Ctd>\u003Cstrong>5. Tháo garô và tiêm thuốc\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Tháo dây garô nhẹ nhàng; yêu cầu bệnh nhân mở bàn tay; từ từ bơm thuốc với tốc độ quy định, vừa bơm vừa quan sát sắc mặt và phản ứng của bệnh nhân.\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Nếu bệnh nhân than đau rát dữ dội hoặc vị trí tiêm phồng lên, lập tức dừng tiêm ngay vì thuốc đã thoát mạch ra mô kẽ.\u003C\u002Ftd>\n    \u003C\u002Ftr>\n  \u003C\u002Ftbody>\n\u003C\u002Ftable>\n\n\u003Ch2>Các tai biến lâm sàng và biện pháp xử trí\u003C\u002Fh2>\n\u003Cul>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Thoát mạch thuốc (Extravasation):\u003C\u002Fstrong> Dung dịch thuốc tràn ra khoang kẽ dưới da. Đối với các thuốc gây phồng rộp (vesicants như doxorubicin, vincristine, dung dịch canxi chloride, kali chloride), thoát mạch gây viêm tế bào, {{topic|%7B%22topic%22%3A%22thi%E1%BA%BFu%20m%C3%A1u%20c%E1%BB%A5c%20b%E1%BB%99%22%7D}} và hoại tử da lan rộng đòi hỏi phải phẫu thuật cắt lọc ghép da. Xử trí: Dừng truyền ngay lập tức, giữ nguyên catheter để hút ngược lượng thuốc thừa còn lại, không tiêm ép nước muối, áp dụng chườm ấm hoặc chườm lạnh tùy loại thuốc và tiêm thuốc giải độc đặc hiệu (như hyaluronidase hoặc dexrazoxane).\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Viêm tĩnh mạch huyết khối (Phlebitis \u002F Thrombophlebitis):\u003C\u002Fstrong> Biểu hiện bằng đường tĩnh mạch đỏ ửng, cứng như sợi dây thừng, sưng đau dọc theo đường đi của mạch máu. Xử trí bằng cách rút bỏ ngay đường truyền, nâng cao chi, chườm ấm và bôi gel kháng viêm chống huyết khối tại chỗ.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Tắc mạch do khí (Air Embolism):\u003C\u002Fstrong> Xảy ra khi một lượng khí lớn (trên 20 - 50 ml) lọt vào tĩnh mạch trung tâm, di chuyển về buồng tim phải tạo thành \"bẫy khí\" tại tâm thất phải làm tắc nghẽn hoàn toàn đường ra của động mạch phổi gây trụy mạch tức thì. Xử trí khẩn cấp: Đặt ngay bệnh nhân ở tư thế nằm nghiêng trái đầu thấp (tư thế Durant) để bọt khí nổi lên mỏm thất phải, giải phóng đường ra của động mạch phổi và tiến hành thở oxy 100%.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Sốc phản vệ (Anaphylaxis):\u003C\u002Fstrong> Phản ứng quá mẫn qua trung gian IgE bùng phát trong hoặc ngay sau khi tiêm thuốc. Xử trí tối khẩn cấp: Ngừng thuốc ngay lập tức, tiêm bắp adrenaline 0.5 mg (dung dịch 1:1000) vào mặt trước ngoài đùi, lặp lại sau mỗi 5 phút nếu huyết áp chưa phục hồi, kết hợp truyền dịch nhanh, thở oxy và dùng corticoid, kháng histamine.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n","Intravenous injection (IV injection)","Tiêm tĩnh mạch là thủ thuật đưa trực tiếp thuốc vô khuẩn dạng dung dịch vào lòng tĩnh mạch ngoại vi hoặc trung tâm bằng kim tiêm hoặc catheter, giúp thuốc hấp thu tức thì vào tuần hoàn chung với sinh khả dụng đạt 100%.","MEDICAL_HEALTH_SCIENCES",[21,28,35],{"citationText":22,"title":23,"authors":24,"source":25,"year":26,"doi":27,"url":10},"Karaoğlan, Yıldırım Sarı, Devrim (2022). Complications of peripheral intravenous catheters and risk factors for infiltration and phlebitis in children. Journal of the Association for Vascular Access. doi:10.2309\u002F1557-1289-27.3.50","Complications of peripheral intravenous catheters and risk factors for infiltration and phlebitis in children","Karaoğlan, Yıldırım Sarı, Devrim","Journal of the Association for Vascular Access",2022,"10.2309\u002F1557-1289-27.3.50",{"citationText":29,"title":30,"authors":31,"source":32,"year":33,"doi":34,"url":10},"Ertaş Akyüz, Turan (2024). Association between peripheral intravenous catheters and clinical characteristics in the development of phlebitis. The Journal of Vascular Access. doi:10.1177\u002F11297298231226426","Association between peripheral intravenous catheters and clinical characteristics in the development of phlebitis","Ertaş Akyüz, Turan","The Journal of Vascular Access",2024,"10.1177\u002F11297298231226426",{"citationText":36,"title":37,"authors":38,"source":32,"year":39,"doi":40,"url":10},"Khalid Mahmood Mahmood, Cihan Erdogan (2025). Peripheral intravenous catheter related phlebitis: A point prevalence study in Iraq. The Journal of Vascular Access. doi:10.1177\u002F11297298251330946","Peripheral intravenous catheter related phlebitis: A point prevalence study in Iraq","Khalid Mahmood Mahmood, Cihan Erdogan",2025,"10.1177\u002F11297298251330946",[42,45,48],{"question":43,"answer":44},"Ưu điểm nổi bật nhất của đường tiêm tĩnh mạch so với các đường dùng thuốc khác là gì?","Thuốc đạt nồng độ đỉnh trong huyết tương gần như ngay lập tức, sinh khả dụng tuyệt đối không bị suy giảm qua chuyển hóa bước đầu tại gan và có thể điều chỉnh tốc độ truyền chính xác theo đáp ứng lâm sàng.",{"question":46,"answer":47},"Các tai biến thường gặp khi tiêm tĩnh mạch và cách phòng ngừa là gì?","Bao gồm viêm tĩnh mạch huyết khối, thoát mạch thuốc gây hoại tử mô, tắc mạch do khí và nhiễm khuẩn huyết; phòng ngừa bằng tuân thủ nguyên tắc vô khuẩn, chọn kích cỡ kim phù hợp và kiểm tra độ thông suốt của lòng mạch.",{"question":49,"answer":50},"Sự khác biệt giữa tiêm tĩnh mạch trực tiếp (bolus) và truyền tĩnh mạch ngắt quãng\u002Fliên tục là gì?","Tiêm trực tiếp bơm một thể tích thuốc nhỏ trong vài phút để đạt nồng độ tác dụng nhanh; truyền tĩnh mạch pha loãng thuốc trong dung dịch đệm chảy nhỏ giọt trong nhiều giờ nhằm duy trì nồng độ ổn định và giảm kích ứng mạch máu.",{"id":52,"researcherId":10,"name":53,"imageUrl":54},1,"Nguyễn Ngọc Sơn","https:\u002F\u002Flh3.googleusercontent.com\u002Fa\u002FACg8ocLGfGsF1nYQqYK5BasTLhNu1dBrBXg2fcEgBNPXJ0p2gqLQnO7i=s96-c",[56,57,58,59,60,61],"chẩn đoán hình ảnh","thời gian điều trị","áp suất thẩm thấu","glucose","điều trị ung thư","thiếu máu cục bộ",6,false,"PUBLISHED","2023-09-09T14:21:37.617+00:00","2026-09-05T03:08:31.185+00:00","2026-09-05T03:08:30.840+00:00",288,[70,73,76,79,88,91,94,97,100,103],{"id":71,"title":72,"term":71,"englishTitle":10,"definition":10,"discipline":10,"disciplineCode":10,"disciplineLabel":10,"disciplineColor":10,"disciplineIcon":10},"đường khử","Đường khử là gì? Các công bố khoa học về Đường khử",{"id":74,"title":75,"term":74,"englishTitle":10,"definition":10,"discipline":10,"disciplineCode":10,"disciplineLabel":10,"disciplineColor":10,"disciplineIcon":10},"polysaccharide","Polysaccharide là gì? Các công bố khoa học về Polysaccharide",{"id":77,"title":78,"term":77,"englishTitle":10,"definition":10,"discipline":10,"disciplineCode":10,"disciplineLabel":10,"disciplineColor":10,"disciplineIcon":10},"thủy phân enzyme","Thủy phân enzyme là gì? Các nghiên cứu khoa học về Thủy phân enzyme",{"id":80,"title":81,"term":80,"englishTitle":80,"definition":82,"discipline":83,"disciplineCode":84,"disciplineLabel":85,"disciplineColor":86,"disciplineIcon":87},"proton","Proton là gì? Cấu trúc và ứng dụng của Proton","Proton là một hạt hạ nguyên tử bền vững thuộc nhóm baryon cấu tạo từ hai quark lên và một quark xuống, mang điện tích nguyên tố dương và có khối lượng nghỉ xấp xỉ 1.6726 x 10^-27 kg nằm trong hạt nhân nguyên tử.","NATURAL_SCIENCES","natural-sciences","Khoa học tự nhiên","#0E9F9C","atom",{"id":89,"title":90,"term":89,"englishTitle":10,"definition":10,"discipline":10,"disciplineCode":10,"disciplineLabel":10,"disciplineColor":10,"disciplineIcon":10},"bã đậu nành","Bã đậu nành là gì? Các công bố khoa học về Bã đậu nành",{"id":92,"title":93,"term":92,"englishTitle":10,"definition":10,"discipline":10,"disciplineCode":10,"disciplineLabel":10,"disciplineColor":10,"disciplineIcon":10},"năng lực chuyên môn","Năng lực chuyên môn là gì? Các nghiên cứu về Năng lực chuyên môn",{"id":95,"title":96,"term":95,"englishTitle":10,"definition":10,"discipline":10,"disciplineCode":10,"disciplineLabel":10,"disciplineColor":10,"disciplineIcon":10},"saccharomyces cerevisiae","Saccharomyces cerevisiae là gì? Các công bố khoa học về Saccharomyces cerevisiae",{"id":98,"title":99,"term":98,"englishTitle":10,"definition":10,"discipline":10,"disciplineCode":10,"disciplineLabel":10,"disciplineColor":10,"disciplineIcon":10},"nano bạc","Nano bạc là gì? Các bài nghiên cứu khoa học về Nano bạc",{"id":101,"title":102,"term":101,"englishTitle":10,"definition":10,"discipline":10,"disciplineCode":10,"disciplineLabel":10,"disciplineColor":10,"disciplineIcon":10},"điện hóa","Điện hóa là gì? Các nghiên cứu khoa học về Điện hóa",{"id":104,"title":105,"term":104,"englishTitle":10,"definition":10,"discipline":10,"disciplineCode":10,"disciplineLabel":10,"disciplineColor":10,"disciplineIcon":10},"apoptosis","Apoptosis là gì? Các nghiên cứu khoa học về Apoptosis"]