[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"_public_topic_publications_thi%C3%AAn%20v%C4%83n%20h%E1%BB%8Dc{\"limit\":5}":3,"_public_topic_byId_thiên văn học":57},{"code":4,"data":5,"meta":21},"SUCCESS",{"latest":6,"mostCited":7,"vietnamFeatured":55,"vietnamLatest":56},[],[8,25,40],{"publicationId":9,"title":10,"originalTitle":11,"authorNames":12,"authorCount":16,"journalName":17,"vietnamJournal":18,"publishDate":19,"publishYear":20,"totalCitation":21,"url":22,"doi":23,"summary":24},"9f7d19f3-da97-4333-a07b-be2262ca4973","Tiến bộ và thách thức trong các phát hiện hồng ngoại băng tần tạp chất bị chặn cho thiên văn học dựa vào không gian","Progress and challenges in blocked impurity band infrared detectors for space-based astronomy",[13,14,15],"Yunlong Xiao","He Zhu","Ke Deng",12,"Science China Physics, Mechanics & Astronomy",false,"2022-06-24",2022,null,"https:\u002F\u002Flink.springer.com\u002Farticle\u002F10.1007\u002Fs11433-022-1906-y","10.1007\u002Fs11433-022-1906-y","\u003Cp>Tổng quan công nghệ chế tạo cảm biến hồng ngoại băng tần tạp chất bị chặn BIB phân tích các bước tiến và thách thức trong \u003Cb class=\"publication-topic-keywords\">thiên văn học\u003C\u002Fb> quan sát từ vệ tinh không gian. Báo cáo đánh giá hiệu suất của đầu dò Si:As và Si:Sb với độ nhạy phát hiện photon đơn đạt bước sóng từ 5 đến 40 micromet ở nhiệt độ siêu lạnh 4 K. Tài liệu định hướng phát triển thế hệ kính viễn vọng không gian hồng ngoại tiếp theo.\u003C\u002Fp>",{"publicationId":26,"title":27,"originalTitle":28,"authorNames":29,"authorCount":33,"journalName":34,"vietnamJournal":18,"publishDate":35,"publishYear":36,"totalCitation":21,"url":37,"doi":38,"summary":39},"ef6b8fd9-65d4-4ef2-92da-af6cb774520b","Nghiên cứu thiên văn học tại khu vực Elbrus","Astronomy in the Elbrus Region",[30,31,32],"Ya. S. Yatskiv","L. V. Rykhlova","V. K. Taradiy",3,"Kinematics and Physics of Celestial Bodies","2016-10-25",2016,"https:\u002F\u002Flink.springer.com\u002Farticle\u002F10.3103\u002FS0884591316050111","10.3103\u002FS0884591316050111","\u003Cp>Báo cáo quan trắc khoa học tại đài quan sát Elbrus thuộc vùng núi Kavkaz tổng kết các chương trình hợp tác quốc tế trong nghiên cứu \u003Cb class=\"publication-topic-keywords\">thiên văn học\u003C\u002Fb> quang học và vật lý thiên văn năng lượng cao. Vị trí ở độ cao 3100 m với độ trong suốt khí quyển vượt trội cho phép theo dõi liên tục quang phổ các ẩn tinh và tàn tích siêu tân tinh. Kết quả ghi nhận cung cấp chuỗi dữ liệu quang trắc giá trị cho mạng lưới kính thiên văn toàn cầu.\u003C\u002Fp>",{"publicationId":41,"title":42,"originalTitle":43,"authorNames":44,"authorCount":48,"journalName":49,"vietnamJournal":18,"publishDate":50,"publishYear":51,"totalCitation":21,"url":52,"doi":53,"summary":54},"6132b075-7cbf-439f-a867-5658049464bf","Một thiết bị đo quang phổ hình ảnh đa kênh cho thiên văn học tia X năng lượng thấp","A multiplex imaging spectrometer for low energyX-ray astronomy",[45,46,47],"R. Rocchia","M. Arnaud","C. Blondel",7,"Astrophysics and Space Science","1983-10-01",1983,"https:\u002F\u002Flink.springer.com\u002Farticle\u002F10.1007\u002FBF00651681","10.1007\u002FBF00651681","\u003Cp>Thiết bị đo quang phổ hình ảnh đa kênh tích hợp khẩu độ mã hóa điều chế thời gian và cảm biến bán dẫn được chế tạo phục vụ ngành \u003Cb class=\"publication-topic-keywords\">thiên văn học\u003C\u002Fb> tia X năng lượng thấp. Kết quả thử nghiệm trong phòng thí nghiệm đạt độ phân giải không gian 1,2 phút góc và dải năng lượng quan sát từ 0,5 đến 10 keV. Thiết kế mang lại giải pháp công nghệ quan sát không gian hiệu quả với trọng lượng nhẹ và độ tin cậy cao.\u003C\u002Fp>",[],[],{"code":4,"data":58,"meta":21},{"id":59,"title":60,"description":61,"content":62,"term":59,"englishTitle":63,"synonyms":64,"definition":68,"discipline":69,"references":70,"faqs":99,"createUser":109,"publishUser":113,"keywords":117,"keywordCount":124,"enrichTopicLink":18,"status":125,"createTime":126,"updateTime":127,"publishTime":128,"linkEnrichedTime":129,"publicationScanTime":130,"contentErrorMessage":21,"viewCount":131,"relateTopics":132},"thiên văn học","Thiên văn học là gì? Lịch sử, các phân nhánh và mô hình vũ trụ","Thiên văn học nghiên cứu các thiên thể, bức xạ điện từ và sự tiến hóa của vũ trụ thông qua quan sát quang học, vô tuyến và sóng hấp dẫn.","\u003Cp>Thiên văn học là ngành khoa học tự nhiên nghiên cứu các thiên thể (như các ngôi sao, hành tinh, sao chổi, thiên hà), môi trường liên sao, bức xạ điện từ và sự tiến hóa tổng thể của toàn bộ vũ trụ.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Lịch sử tiến hóa và các cuộc cách mạng quan sát\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Thiên văn học là một trong những ngành khoa học cổ xưa nhất của nhân loại. Khởi đầu từ việc quan sát vị trí định kỳ của các chòm sao bằng mắt thường để phục vụ lịch pháp và hàng hải, thiên văn học đã trải qua những bước chuyển mình vĩ đại:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Cách mạng nhật tâm Copernicus và kính thiên văn Galileo:\u003C\u002Fstrong> Thế kỷ 17 đánh dấu bước ngoặt khi Galileo Galilei lần đầu tiên hướng kính thiên văn quang học lên bầu trời, phát hiện 4 vệ tinh của Sao Mộc và các hố va chạm trên Mặt Trăng, đập tan mô hình địa tâm Ptolemy.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Cơ học thiên thể Newton và thuyết tương đối Einstein:\u003C\u002Fstrong> Định luật vạn vật hấp dẫn của Isaac Newton giải thích hoàn hảo ba định luật chuyển động hành tinh của Kepler, trước khi được thuyết tương đối rộng của Albert Einstein mở rộng để mô tả sự uốn cong không thời gian và lỗ đen vũ trụ.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Kỷ nguyên thiên văn ngoài khí quyển:\u003C\u002Fstrong> Sự ra đời của các đài quan sát không gian như Kính viễn vọng Không gian Hubble (năm 1990) và James Webb (JWST) giúp các nhà khoa học vượt qua rào cản hấp thụ và tán xạ của bầu khí quyển Trái Đất, nhìn sâu vào thời kỳ sơ khai của vũ trụ.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\n\u003Ch2>Các phân nhánh chuyên ngành trong thiên văn học hiện đại\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Thiên văn học ngày nay là một ngành khoa học tích hợp đa ngành phức tạp:\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch3>1. Vật lý thiên văn (Astrophysics)\u003C\u002Fh3>\n\u003Cp>Ứng dụng các định luật của {{topic|%7B%22topic%22%3A%22v%E1%BA%ADt%20l%C3%BD%20h%E1%BA%A1t%20nh%C3%A2n%22%7D}}, {{topic|%7B%22topic%22%3A%22nhi%E1%BB%87t%20%C4%91%E1%BB%99ng%20l%E1%BB%B1c%20h%E1%BB%8Dc%22%7D}}, {{topic|%7B%22topic%22%3A%22c%C6%A1%20h%E1%BB%8Dc%20l%C6%B0%E1%BB%A3ng%20t%E1%BB%AD%22%7D}} và plasma để giải mã cấu trúc bên trong, cơ chế sinh năng lượng và quá trình tiến hóa của các ngôi sao từ tinh vân tiền sao đến sao lùn trắng, sao neutron hoặc lỗ đen.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch3>2. Cơ học thiên thể và Thiên văn vị trí (Astrometry & Celestial Mechanics)\u003C\u002Fh3>\n\u003Cp>Nghiên cứu vị trí, khoảng cách và quỹ đạo chuyển động của các vật thể trong hệ Mặt Trời và các hệ sao đôi chịu tác dụng của trường hấp dẫn.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch3>3. Khoa học hành tinh và Ngoại hành tinh (Exoplanetology)\u003C\u002Fh3>\n\u003Cp>Khảo sát địa chất học, khí quyển học của các hành tinh trong Hệ Mặt Trời và săn tìm các hành tinh nằm ngoài hệ Mặt Trời quay quanh các ngôi sao mẹ khác có khả năng duy trì sự sống.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch3>4. Vũ trụ học (Cosmology)\u003C\u002Fh3>\n\u003Cp>Khảo sát nguồn gốc, {{topic|%7B%22topic%22%3A%22c%E1%BA%A5u%20tr%C3%BAc%20v%C4%A9%20m%C3%B4%22%7D}} quy mô lớn và số phận tương lai của toàn thể vũ trụ dựa trên mô hình Vụ Nổ Lớn (Big Bang) và thuyết tương đối rộng.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ctable>\n  \u003Cthead>\n    \u003Ctr>\n      \u003Cth>Phân ngành\u003C\u002Fth>\n      \u003Cth>Đối tượng khảo sát trọng tâm\u003C\u002Fth>\n      \u003Cth>Công cụ và phương pháp chủ đạo\u003C\u002Fth>\n    \u003C\u002Ftr>\n  \u003C\u002Fthead>\n  \u003Ctbody>\n    \u003Ctr>\n      \u003Ctd>Thiên văn quang học\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Ánh sáng khả kiến (380 nm đến 750 nm)\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Kính thiên văn phản xạ và khúc xạ trên mặt đất và không gian\u003C\u002Ftd>\n    \u003C\u002Ftr>\n    \u003Ctr>\n      \u003Ctd>Thiên văn vô tuyến\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Sóng vô tuyến từ centimet đến mét\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Mảng giao thoa kế vô tuyến (như VLA, ALMA, SKA)\u003C\u002Ftd>\n    \u003C\u002Ftr>\n    \u003Ctr>\n      \u003Ctd>Thiên văn năng lượng cao\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Tia X và tia Gamma (< 0.01 nm)\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Kính viễn vọng không gian Chandra, Fermi, XMM-Newton\u003C\u002Ftd>\n    \u003C\u002Ftr>\n    \u003Ctr>\n      \u003Ctd>Thiên văn đa sứ giả\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Sóng hấp dẫn, neutrino vũ trụ\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Giao thoa kế LIGO\u002FVirgo, đài quan sát IceCube ở Nam Cực\u003C\u002Ftd>\n    \u003C\u002Ftr>\n  \u003C\u002Ftbody>\n\u003C\u002Ftable>\n\n\u003Ch2>Hệ thống đơn vị đo khoảng cách trong vũ trụ\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Do quy mô không gian vũ trụ vô cùng rộng lớn, các nhà thiên văn học đã định nghĩa các đơn vị khoảng cách tiêu chuẩn:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Đơn vị thiên văn (AU):\u003C\u002Fstrong> Khoảng cách trung bình từ Trái Đất đến Mặt Trời, xấp xỉ 149.6 triệu km, dùng để đo khoảng cách trong nội bộ Hệ Mặt Trời.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Năm ánh sáng (ly):\u003C\u002Fstrong> Quãng đường ánh sáng truyền đi trong chân không trong một năm chuẩn, xấp xỉ 9.46 nghìn tỷ km (hay khoảng 63241 AU).\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Parsec (pc):\u003C\u002Fstrong> Khoảng cách từ đó bán kính quỹ đạo Trái Đất chắn một góc thị sai đúng bằng 1 giây cung, xấp xỉ 3.26 năm ánh sáng (khoảng 30.86 nghìn tỷ km).\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\n\u003Ch2>Mô hình vũ trụ chuẩn và những bí ẩn lớn\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Các quan sát hiện đại khẳng định tuổi của vũ trụ chúng ta xấp xỉ 13.8 tỷ năm. Bức xạ nền vi sóng vũ trụ (CMB) — tàn dư nhiệt từ thời kỳ sơ khai 380 nghìn năm sau Vụ Nổ Lớn — có {{topic|%7B%22topic%22%3A%22nhi%E1%BB%87t%20%C4%91%E1%BB%99%20trung%20b%C3%ACnh%22%7D}} cực kỳ đồng đều ở mức 2.725 K.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Vào năm 1998, các đo đạc siêu tân tinh loại Ia ở khoảng cách xa đã dẫn đến phát hiện chấn động: vũ trụ không hề chậm lại do lực hấp dẫn mà đang giãn nở gia tốc. Theo mô hình chuẩn Lambda-CDM hiện nay, năng lượng tối chiếm xấp xỉ 68%, vật chất tối chiếm khoảng 27%, và vật chất baryon thông thường cấu tạo nên mọi ngôi sao và sự sống chỉ chiếm vỏn vẹn 5% tổng {{topic|%7B%22topic%22%3A%22m%E1%BA%ADt%20%C4%91%E1%BB%99%20n%C4%83ng%20l%C6%B0%E1%BB%A3ng%22%7D}} của vũ trụ.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Thiên văn học đa sứ giả: Kỷ nguyên khám phá mới\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Sự kiện phát hiện sóng hấp dẫn GW150914 bởi đài quan sát LIGO và việc ghi nhận đồng thời sóng hấp dẫn cùng bức xạ điện từ từ vụ sáp nhập hai sao neutron GW170817 đã chính thức khai sinh kỷ nguyên thiên văn đa sứ giả. Việc kết hợp đồng thời bốn sứ giả vũ trụ (photon điện từ, sóng hấp dẫn, hạt neutrino và tia vũ trụ) cho phép các nhà khoa học trực tiếp thăm dò tâm điểm của những hiện tượng khắc nghiệt nhất trong vũ trụ.\u003C\u002Fp>","Astronomy",[65,66,67],"khoa học thiên văn","vật lý thiên văn","astronomy","Thiên văn học là ngành khoa học tự nhiên nghiên cứu các thiên thể, vật chất liên sao, bức xạ điện từ và các quy luật vật lý chi phối sự vận động của toàn thể vũ trụ.","NATURAL_SCIENCES",[71,78,85,92],{"citationText":72,"title":73,"authors":74,"source":75,"year":76,"doi":77,"url":21},"Contopoulos, et al. (1999). Chaos in Relativity and Cosmology. Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy.","Chaos in Relativity and Cosmology","Contopoulos, et al.","Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy",1999,"10.1023\u002Fa:1008376523356",{"citationText":79,"title":80,"authors":81,"source":82,"year":83,"doi":84,"url":21},"Kosinov (2024). Kepler's constant in celestial mechanics, in electromagnetism and in cosmology. Cambridge University Press (CUP).","Kepler's constant in celestial mechanics, in electromagnetism and in cosmology","Kosinov","Cambridge University Press (CUP)",2024,"10.33774\u002Fcoe-2024-qx0d6",{"citationText":86,"title":87,"authors":88,"source":89,"year":90,"doi":91,"url":21},"Soffel (1989). Celestial Mechanics. Astronomy and Astrophysics Library Relativity in Astrometry, Celestial Mechanics and Geodesy.","Celestial Mechanics","Soffel","Astronomy and Astrophysics Library Relativity in Astrometry, Celestial Mechanics and Geodesy",1989,"10.1007\u002F978-3-642-73406-9_4",{"citationText":93,"title":94,"authors":95,"source":96,"year":97,"doi":98,"url":21},"Beutler (2005). The Program System Celestial Mechanics. Astronomy and Astrophysics Library Methods of Celestial Mechanics.","The Program System Celestial Mechanics","Beutler","Astronomy and Astrophysics Library Methods of Celestial Mechanics",2005,"10.1007\u002F3-540-26512-0_5",[100,103,106],{"question":101,"answer":102},"Thiên văn học khác chiêm tinh học như thế nào?","Thiên văn học là một ngành khoa học tự nhiên thực nghiệm dựa trên các định luật vật lý, toán học và phương pháp quan trắc thực tế. Chiêm tinh học là một hệ thống niềm tin cổ xưa không có cơ sở khoa học, cố gắng liên hệ vị trí thiên thể với số mệnh con người.",{"question":104,"answer":105},"Vật chất tối và năng lượng tối chiếm bao nhiêu phần trăm vũ trụ?","Theo mô hình vũ trụ chuẩn Lambda-CDM hiện đại, năng lượng tối chiếm khoảng 68%, vật chất tối chiếm khoảng 27%, trong khi toàn bộ vật chất thông thường (các nguyên tử cấu tạo nên sao, hành tinh và con người) chỉ chiếm khoảng 5% tổng vũ trụ.",{"question":107,"answer":108},"Thiên văn học đa sứ giả (multi-messenger astronomy) là gì?","Thiên văn học đa sứ giả là phương pháp nghiên cứu vũ trụ hiện đại bằng cách thu nhận và đối chiếu đồng thời nhiều loại tín hiệu vật lý khác nhau phát ra từ cùng một thiên thể, bao gồm sóng điện từ, sóng hấp dẫn và hạt neutrino vũ trụ.",{"id":110,"researcherId":21,"name":111,"imageUrl":112},1,"Nguyễn Ngọc Sơn","https:\u002F\u002Flh3.googleusercontent.com\u002Fa\u002FACg8ocLGfGsF1nYQqYK5BasTLhNu1dBrBXg2fcEgBNPXJ0p2gqLQnO7i=s96-c",{"id":114,"researcherId":21,"name":115,"imageUrl":116},2681,"Cuong Ta","https:\u002F\u002Flh3.googleusercontent.com\u002Fa\u002FACg8ocKFuWh0ZD601Hp0_V_2xAK3kIOs20Kyv3V5ZLBo6fwfjyymJYzE=s96-c",[118,119,120,121,122,123],"vật lý hạt nhân","nhiệt động lực học","cơ học lượng tử","cấu trúc vĩ mô","nhiệt độ trung bình","mật độ năng lượng",6,"PUBLISHED","2025-04-27T05:17:59.444+00:00","2026-09-03T01:08:55.293+00:00","2025-08-21T09:44:34.041+00:00","2026-09-03T01:08:54.983+00:00","2026-09-02T14:14:56.401+00:00",580,[133,136,139,142,150,153,156,159,162,165],{"id":134,"title":135,"term":134,"englishTitle":21,"definition":21,"discipline":21,"disciplineCode":21,"disciplineLabel":21,"disciplineColor":21,"disciplineIcon":21},"nhiệt dung","Nhiệt dung là gì? Các nghiên cứu khoa học về Nhiệt dung",{"id":137,"title":138,"term":137,"englishTitle":21,"definition":21,"discipline":21,"disciplineCode":21,"disciplineLabel":21,"disciplineColor":21,"disciplineIcon":21},"tán xạ","Tán xạ là gì? Các nghiên cứu khoa học về Tán xạ",{"id":140,"title":141,"term":140,"englishTitle":21,"definition":21,"discipline":21,"disciplineCode":21,"disciplineLabel":21,"disciplineColor":21,"disciplineIcon":21},"nguyên tử hydro","Nguyên tử hydro là gì? Các công bố khoa học về Nguyên tử hydro",{"id":143,"title":144,"term":143,"englishTitle":143,"definition":145,"discipline":69,"disciplineCode":146,"disciplineLabel":147,"disciplineColor":148,"disciplineIcon":149},"proton","Proton là gì? Cấu trúc và ứng dụng của Proton","Proton là một hạt hạ nguyên tử bền vững thuộc nhóm baryon cấu tạo từ hai quark lên và một quark xuống, mang điện tích nguyên tố dương và có khối lượng nghỉ xấp xỉ 1.6726 x 10^-27 kg nằm trong hạt nhân nguyên tử.","natural-sciences","Khoa học tự nhiên","#0E9F9C","atom",{"id":151,"title":152,"term":151,"englishTitle":21,"definition":21,"discipline":21,"disciplineCode":21,"disciplineLabel":21,"disciplineColor":21,"disciplineIcon":21},"phương trình schrödinger","Phương trình schrödinger là gì? Các công bố khoa học về schrödinger",{"id":154,"title":155,"term":154,"englishTitle":21,"definition":21,"discipline":21,"disciplineCode":21,"disciplineLabel":21,"disciplineColor":21,"disciplineIcon":21},"lý thuyết lượng tử","Lý thuyết lượng tử là gì? Các nghiên cứu khoa học ",{"id":157,"title":158,"term":157,"englishTitle":21,"definition":21,"discipline":21,"disciplineCode":21,"disciplineLabel":21,"disciplineColor":21,"disciplineIcon":21},"phương trình chuyển động","Phương trình chuyển động là gì? Các bài nghiên cứu khoa học",{"id":160,"title":161,"term":160,"englishTitle":21,"definition":21,"discipline":21,"disciplineCode":21,"disciplineLabel":21,"disciplineColor":21,"disciplineIcon":21},"hydrogen","Hydrogen là gì? Các công bố khoa học về Hydrogen",{"id":163,"title":164,"term":163,"englishTitle":21,"definition":21,"discipline":21,"disciplineCode":21,"disciplineLabel":21,"disciplineColor":21,"disciplineIcon":21},"hiệu suất nhiệt","Hiệu suất nhiệt là gì? Các nghiên cứu khoa học liên quan",{"id":166,"title":167,"term":166,"englishTitle":21,"definition":21,"discipline":21,"disciplineCode":21,"disciplineLabel":21,"disciplineColor":21,"disciplineIcon":21},"mâu thuẫn","Mâu thuẫn là gì? Các bài báo nghiên cứu khoa học liên quan"]