[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"_public_topic_publications_th%E1%BA%A3m%20h%E1%BB%8Da%20%C4%91%E1%BB%8Ba%20ch%E1%BA%A5n{\"limit\":5}":3,"_public_topic_byId_th%E1%BA%A3m%20h%E1%BB%8Da%20%C4%91%E1%BB%8Ba%20ch%E1%BA%A5n":11},{"code":4,"data":5,"meta":10},"SUCCESS",{"latest":6,"mostCited":7,"vietnamFeatured":8,"vietnamLatest":9},[],[],[],[],null,{"code":4,"data":12,"meta":10},{"id":13,"title":14,"description":15,"content":16,"term":17,"englishTitle":18,"synonyms":19,"definition":21,"discipline":22,"references":23,"faqs":65,"createUser":78,"publishUser":82,"keywords":83,"keywordCount":79,"enrichTopicLink":84,"status":85,"createTime":86,"updateTime":87,"publishTime":88,"linkEnrichedTime":10,"publicationScanTime":10,"contentErrorMessage":10,"viewCount":89,"wikidataId":10,"relateTopics":90},"thảm họa địa chấn","Thảm họa địa chấn (seismic disaster) là gì?","Thảm họa địa chấn (seismic disaster) là tình trạng tổn thất nghiêm trọng về người và tài sản phát sinh khi động đất tác động lên hạ tầng dễ bị tổn thương.","\u003Cp>\u003Cstrong>Thảm họa địa chấn\u003C\u002Fstrong> (\u003Cem>seismic disaster\u003C\u002Fem>) là tình trạng tổn thất nghiêm trọng về tính mạng con người, tài sản kinh tế và cơ sở hạ tầng xã hội phát sinh khi các dao động cơ học từ đợt giải phóng năng lượng đột ngột trong thạch quyển (động đất) tác động lên các hệ thống dân cư và công trình xây dựng có tính dễ bị tổn thương cao. Khác với hiểm họa địa chấn mang tính quy luật địa chất tự nhiên, thảm họa địa chấn là hệ quả xã hội kỹ thuật phức tạp xảy ra khi mức độ tàn phá vượt quá khả năng ứng phó và tự phục hồi tại chỗ của cộng đồng.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Bản chất khoa học và mô hình cấu thành rủi ro địa chấn\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Trong khoa học quản lý rủi ro thiên tai và kỹ thuật động đất hiện đại, một biến cố rung chấn thuần túy không tự động cấu thành thảm họa. Nếu một trận động đất cường độ lớn xuất hiện ở khu vực hoang mạc hoàn toàn không có người sinh sống hay hạ tầng nhân tạo, sự kiện đó chỉ được định danh là hiểm họa địa chất tự nhiên mà không tạo thành thảm họa. Mối tương tác nền tảng cấu thành rủi ro thảm họa được mô tả qua mô hình khái niệm:\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cscript type=\"math\u002Ftex; mode=display\">R = H \\times E \\times V\u003C\u002Fscript>\n\n\u003Cp>Trong đó, \u003Cscript type=\"math\u002Ftex\">R\u003C\u002Fscript> đại diện cho tổng mức rủi ro thảm họa địa chấn (seismic risk), \u003Cscript type=\"math\u002Ftex\">H\u003C\u002Fscript> là hiểm họa địa chấn phản ánh khả năng phát sinh rung chấn bề mặt vượt ngưỡng trong một khoảng thời gian xác định (seismic hazard), \u003Cscript type=\"math\u002Ftex\">E\u003C\u002Fscript> là mức độ phơi bày bao gồm số lượng cư dân, tài sản và công trình hiện diện trong vùng ảnh hưởng (exposure), và \u003Cscript type=\"math\u002Ftex\">V\u003C\u002Fscript> là tính dễ bị tổn thương biểu thị mức độ hư hại cấu trúc của công trình trước một cường độ kích động nền đất nhất định (vulnerability). Nghiên cứu của Silva và cộng sự (2020) thuộc Tổ chức Mô hình Động đất Toàn cầu (GEM) đã lượng hóa mô hình này trên quy mô toàn cầu bằng phương pháp tích chập xác suất giữa đường cong hiểm họa, mật độ phơi bày và ma trận xác suất tổn thương của các nhóm công trình xây dựng.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Để đánh giá hiểm họa làm cơ sở cho thiết kế xây dựng công trình, phương pháp phân tích hiểm họa địa chấn theo xác suất (PSHA) được áp dụng rộng rãi trên toàn cầu. Theo tổng quan khoa học của Zanetti và cộng sự (2023), phân tích PSHA mô tả xác suất xảy ra động đất vượt quá một ngưỡng gia tốc nền xác định theo quy luật phân phối Poisson:\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cscript type=\"math\u002Ftex; mode=display\">P(N \\ge 1) = 1 - e^{-\\lambda \\cdot t}\u003C\u002Fscript>\n\n\u003Cp>Trong đó, \u003Cscript type=\"math\u002Ftex\">P(N \\ge 1)\u003C\u002Fscript> là xác suất có ít nhất một biến cố chấn động vượt ngưỡng thiết kế xuất hiện, \u003Cscript type=\"math\u002Ftex\">\\lambda\u003C\u002Fscript> là tần suất xuất hiện trung bình hàng năm của các trận động đất sinh ra chuyển động nền vượt ngưỡng quan tâm, và \u003Cscript type=\"math\u002Ftex\">t\u003C\u002Fscript> là chu kỳ thời gian sử dụng công trình tính bằng năm. Zanetti và cộng sự (2023) chỉ ra rằng tiêu chuẩn thiết kế kháng chấn phổ biến trên thế giới thường lựa chọn cấp độ kiểm toán an toàn tương ứng với mức xác suất vượt 10% trong khoảng thời gian thiết kế 50 năm, tương đương với chu kỳ lặp danh định là 475 năm.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Phân loại cơ chế tàn phá và hiểm họa thứ cấp\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Sự tàn phá trong thảm họa địa chấn bắt nguồn từ hai nhóm nguyên nhân chính: tác động rung chấn trực tiếp từ sóng địa chấn và chuỗi hiểm họa thứ cấp phát sinh sau chuyển động nền đất.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ctable border=\"1\" cellpadding=\"6\" cellspacing=\"0\">\n  \u003Cthead>\n    \u003Ctr>\n      \u003Cth>Nhóm cơ chế\u003C\u002Fth>\n      \u003Cth>Dạng hư hại cụ thể\u003C\u002Fth>\n      \u003Cth>Hiện tượng vật lý \u002F địa chất\u003C\u002Fth>\n      \u003Cth>Tác động chủ yếu\u003C\u002Fth>\n    \u003C\u002Ftr>\n  \u003C\u002Fthead>\n  \u003Ctbody>\n    \u003Ctr>\n      \u003Ctd>Hiểm họa trực tiếp\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Rung lắc quán tính\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Sóng mặt và sóng thể truyền qua đất nền\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Phá hủy kết cấu dầm, cột, sàn xây dựng\u003C\u002Ftd>\n    \u003C\u002Ftr>\n    \u003Ctr>\n      \u003Ctd>Hiểm họa trực tiếp\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Nứt vỡ mặt đất\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Dịch trượt bề mặt của đứt gãy kiến tạo\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Cắt đứt móng công trình và tuyến giao thông\u003C\u002Ftd>\n    \u003C\u002Ftr>\n    \u003Ctr>\n      \u003Ctd>Hiểm họa thứ cấp\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Hóa lỏng đất nền\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Áp lực nước lỗ rỗng tăng vọt trong cát bão hòa\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Lún lệch móng, nghiêng trôi công trình\u003C\u002Ftd>\n    \u003C\u002Ftr>\n    \u003Ctr>\n      \u003Ctd>Hiểm họa thứ cấp\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Trượt lở đất sườn dốc\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Mất ổn định khối trượt do lực động học\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Vùi lấp khu dân cư và chặn nghẽn sông suối\u003C\u002Ftd>\n    \u003C\u002Ftr>\n    \u003Ctr>\n      \u003Ctd>Hiểm họa thứ cấp\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Sóng thần và hỏa hoạn\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Chuyển dịch đáy biển hoặc chập điện, rò khí đốt\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Tàn phá vùng ven biển và cháy lan đô thị\u003C\u002Ftd>\n    \u003C\u002Ftr>\n  \u003C\u002Ftbody>\n\u003C\u002Ftable>\n\n\u003Ch3>Cơ chế phá hủy công trình do rung chấn quán tính\u003C\u002Fh3>\n\u003Cp>Khi sóng địa chấn lan truyền tới mặt đất, nền móng công trình bị gia tốc lắc ngang và lắc dọc đột ngột. Do quán tính, phần thân trên của công trình có xu hướng giữ nguyên trạng thái tĩnh, sinh ra lực quán tính ngang cực lớn tác động lên các cấu kiện chịu lực thẳng đứng. Cơ sở dữ liệu toàn cầu CATDAT do Daniell và cộng sự (2011) công bố chỉ ra một sự thật then chốt: hơn 70% số trường hợp tử vong trong các trận động đất gây thiệt hại bắt nguồn từ nguyên nhân trực tiếp là sự sụp đổ của các công trình xây dựng và nhà ở bằng gạch đá hoặc bê tông cốt thép không bảo đảm chất lượng kháng chấn.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Trong trận động đất kép xảy ra vào ngày 6 tháng 2 năm 2023 tại miền nam Thổ Nhĩ Kỳ, hai chấn động chính có độ lớn mômen Mw 7,8 và Mw 7,5 đã phơi bày hàng loạt khuyết tật kết cấu nguy hiểm. Nghiên cứu của Papazafeiropoulos và Plevris (2023) ghi nhận tại các khu vực gần đới đứt gãy, gia tốc phổ phản ứng đàn hồi ở chu kỳ dao động ngắn đã vượt ngưỡng 1,0 g. Dưới tác động kích động mạnh này, các khảo sát thực địa kỹ thuật ghi nhận hai cơ chế phá hủy kết cấu nguy hiểm gây tử vong hàng loạt là cơ chế tầng mềm (soft-story mechanism) và sụp đổ dạng tầng bánh xốp (pancake collapse). Cơ chế tầng mềm xuất hiện khi tầng trệt được thiết kế thông thoáng làm không gian thương mại hoặc bãi đậu xe, dẫn đến việc thiếu hụt tường chèn và giảm độ cứng so với các tầng phía trên. Dưới tác động rung lắc mạnh, các cột tầng trệt bị biến dạng dẻo quá mức và phá hủy giòn do thiếu cốt đai kháng chấn, làm toàn bộ các tầng phía trên sụp đổ đè nén liên hoàn theo phương thẳng đứng thành từng lớp xẹp kẹp lại.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch3>Hiểm họa địa kỹ thuật thứ cấp\u003C\u002Fh3>\n\u003Cp>Bên cạnh chuyển động rung chấn thuần túy của kết cấu bên trên, sự biến dạng và suy thoái của nền đất bên dưới là nhân tố làm trầm trọng hóa mức độ thảm họa. Công trình nghiên cứu thực địa của Bird và cộng sự (2004) trên tạp chí Bulletin of Earthquake Engineering đã chứng minh rằng các dạng phá hủy nền đất, đặc biệt là hiện tượng hóa lỏng đất (soil liquefaction) và chuyển dịch mặt cắt đứt gãy, làm gia tăng cấp độ hư hại công trình lên gấp nhiều lần so với các khu vực nền đất ổn định chỉ chịu rung chấn đàn hồi.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Hiện tượng hóa lỏng đất thường xuất hiện tại các vùng đồng bằng phù sa trẻ, bãi bồi ven sông biển có tầng cát mịn bão hòa nước và mật độ chặt thấp. Dưới tác động của dao động cắt lặp đi lặp lại từ sóng địa chấn, áp lực nước lỗ rỗng trong đất tăng vọt làm triệt tiêu ứng suất hữu hiệu giữa các hạt khoáng vật, biến khối đất rắn thành chất lỏng nhớt tạm thời. Hậu quả là nền móng công trình mất hoàn toàn sức chịu tải, gây ra hiện tượng lún sâu đột ngột, nghiêng lệch công trình nghiêm trọng, nứt gãy các đường ống cấp thoát nước ngầm và đẩy nổi các bể ngầm lên bề mặt.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Quy mô tác động nhân đạo và kinh tế trên toàn cầu\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Động đất là một trong những hiểm họa tự nhiên có sức tàn phá kinh hoàng nhất đối với đời sống nhân loại trong lịch sử hiện đại. Theo số liệu thống kê lịch sử toàn diện từ cơ sở dữ liệu CATDAT của Daniell và cộng sự (2011), trong khoảng thời gian từ năm 1900 đến năm 2011, các trận động đất gây thiệt hại đã cướp đi sinh mạng của hơn 2,3 triệu người trên toàn thế giới. Tổn thất nhân mạng này tập trung phần lớn tại các quốc gia đang phát triển hoặc các vùng đô thị có mật độ dân cư tập trung cao nhưng hạ tầng xây dựng không tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn kháng chấn.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Bảng dưới đây minh họa các đặc trưng tổn thất của thảm họa địa chấn so với các biến cố tự nhiên khác:\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ctable border=\"1\" cellpadding=\"6\" cellspacing=\"0\">\n  \u003Cthead>\n    \u003Ctr>\n      \u003Cth>Khía cạnh đánh giá\u003C\u002Fth>\n      \u003Cth>Đặc trưng thảm họa địa chấn\u003C\u002Fth>\n      \u003Cth>Hệ quả xã hội kỹ thuật\u003C\u002Fth>\n    \u003C\u002Ftr>\n  \u003C\u002Fthead>\n  \u003Ctbody>\n    \u003Ctr>\n      \u003Ctd>Thời gian cảnh báo trước\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Vài giây đến hàng chục giây\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Thời gian sơ tán hầu như không có\u003C\u002Ftd>\n    \u003C\u002Ftr>\n    \u003Ctr>\n      \u003Ctd>Tỷ lệ thương vong chính\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Hơn 70% do sập nhà cửa\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Đòi hỏi năng lực cứu nạn trong đống đổ nát\u003C\u002Ftd>\n    \u003C\u002Ftr>\n    \u003Ctr>\n      \u003Ctd>Khả năng phá hủy hạ tầng\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Tê liệt đồng loạt điện, nước, giao thông\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Cô lập vùng thiên tai trong giai đoạn vàng\u003C\u002Ftd>\n    \u003C\u002Ftr>\n    \u003Ctr>\n      \u003Ctd>Thiệt hại kinh tế gián tiếp\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Đình trệ chuỗi cung ứng công nghiệp\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Tổn thất lan tỏa vượt ra ngoài vùng chấn tâm\u003C\u002Ftd>\n    \u003C\u002Ftr>\n  \u003C\u002Ftbody>\n\u003C\u002Ftable>\n\n\u003Cp>Bên cạnh tổn thất nhân mạng trực tiếp, thảm họa địa chấn gây ra những cú sốc kinh tế vĩ mô kéo dài. Chi phí tái thiết hạ tầng giao thông, cầu đường, trường học và bệnh viện thường ngốn hàng tỷ đến hàng chục tỷ đô la Mỹ, đẩy lùi tiến trình phát triển kinh tế xã hội của nhiều địa phương trong hàng thập kỷ.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Bối cảnh hiểm họa địa chấn và thực tiễn tại Việt Nam\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Lãnh thổ Việt Nam nằm trong mảng kiến tạo Á - Âu nhưng chịu ảnh hưởng sâu sắc từ sự va chạm mảng giữa mảng Ấn Độ và mảng Á - Âu, hình thành nên mạng lưới các đứt gãy hoạt động phức tạp. Nghiên cứu chuyên sâu của Nguyen và cộng sự (2019) công bố trên tạp chí Journal of Seismology đã làm rõ hoạt động địa chấn dài hạn và ngắn hạn trên lãnh thổ Việt Nam, xác lập hệ thống các đới nguồn phát sinh động đất chủ yếu.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Khu vực có tiềm năng phát sinh hiểm họa địa chấn cao nhất tập trung tại vùng Tây Bắc và các hệ thống đứt gãy lớn bao gồm đới đứt gãy sông Hồng, đới đứt gãy sông Mã và đới đứt gãy Điện Biên - Lai Châu. Nghiên cứu của Nguyen và cộng sự (2019) chỉ ra rằng trận động đất lớn nhất từng được ghi nhận bằng máy móc quan trắc hiện đại tại Việt Nam là trận động đất Điện Biên xảy ra vào năm 1935 với độ lớn đạt 6,75 và trận động đất Tuần Giáo xảy ra vào năm 1983 với độ lớn đạt 6,8. Cả hai trận động đất này đều gây ra rung lắc mạnh trên diện rộng, sạt lở đồi núi và phá hủy nhiều công trình kiến trúc tại vùng chấn tâm.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Để giảm thiểu nguy cơ phát sinh thảm họa địa chấn, Việt Nam đã ban hành tiêu chuẩn quốc gia về thiết kế công trình chịu động đất. Tiêu chuẩn này phân vùng gia tốc nền thiết kế chi tiết cho từng địa phương trên cả nước, yêu cầu các công trình nhà cao tầng, công trình công cộng tập trung đông người và các công trình hạ tầng trọng yếu (như hồ chứa thủy điện, cầu lớn, bệnh viện) phải tính toán chịu lực quán tính động đất tương ứng với cấp độ nguy cơ của từng vùng.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Chiến lược giảm nhẹ thảm họa và những giới hạn khoa học\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Kinh nghiệm ứng phó thảm họa toàn cầu đã định hình nên một khuôn khổ hành động đa tầng nhằm bảo vệ sinh mạng cộng đồng và giảm thiểu tổn thất kinh tế.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch3>Các giải pháp công trình và phi công trình\u003C\u002Fh3>\n\u003Cp>Chiến lược căn bản và hiệu quả nhất để ngăn chặn thảm họa địa chấn là kiểm soát tính dễ bị tổn thương của môi trường xây dựng:\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cul>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Áp dụng công nghệ cách chấn đáy:\u003C\u002Fstrong> Sử dụng các gối cách chấn cao su lõi chì (lead-rubber bearings) hoặc hệ thống con lăn giảm chấn lắp đặt giữa móng và thân nhà để ngăn chặn năng lượng rung lắc từ mặt đất truyền lên các tầng kết cấu bên trên.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Bố trí cốt đai kháng chấn và cấu kiện tiêu tán năng lượng:\u003C\u002Fstrong> Đảm bảo mật độ cốt đai dày đặc tại các vùng khớp dẻo của dầm và cột nhằm tạo độ dẻo dai (ductility) cho kết cấu, cho phép công trình biến dạng lớn mà không bị sụp đổ giòn bất ngờ.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Hệ thống cảnh báo sớm địa chấn:\u003C\u002Fstrong> Dựa trên sự chênh lệch vận tốc truyền sóng giữa sóng sơ cấp (sóng P truyền nhanh nhưng ít tàn phá) và sóng thứ cấp (sóng S truyền chậm hơn nhưng gây rung lắc phá hủy mạnh). Khi trạm đo gần chấn tâm ghi nhận sóng P, tín hiệu điện tử được truyền bằng tốc độ ánh sáng để phát chuông báo động, tự động đóng van khí đốt, hãm phanh tàu cao tốc và ngắt thang máy trước khi sóng S ập đến vài giây đến hàng chục giây.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Diễn tập và quy hoạch đô thị:\u003C\u002Fstrong> Tránh xây dựng mật độ cao trực tiếp trên các đới đứt gãy hoạt động đã biết, đồng thời duy trì các khoảng không gian công viên mở để làm nơi trú ẩn khẩn cấp cho người dân khi xảy ra sự cố.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\n\u003Ch3>Ranh giới nhận thức và những vấn đề khoa học còn mở\u003C\u002Fh3>\n\u003Cp>Mặc dù khoa học địa chấn đã đạt được nhiều bước tiến vượt bậc trong việc giải mã cơ chế đứt gãy mảng và công nghệ kháng chấn, giới hạn lớn nhất của loài người vẫn là sự bất khả thi trong việc dự báo chính xác thời điểm xảy ra động đất. Giới khoa học địa chấn quốc tế đạt được sự đồng thuận cao rằng: tính đến thập niên 2020, chưa có bất kỳ phương pháp khoa học hay công nghệ nào có thể dự báo chính xác trước ngày, giờ và địa điểm cụ thể xảy ra một trận động đất lớn trong ngắn hạn. Các tín hiệu tiền chấn (như chấn động nhỏ tiền đề, biến đổi điện từ trường, giải phóng khí radon hoặc hành vi bất thường của động vật) đều mang tính chất ngẫu nhiên cao và không có tính quy luật lặp lại ổn định để thiết lập hệ thống dự báo tiền sự kiện.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Do đó, trọng tâm của nền khoa học hiện đại đã chuyển dịch hoàn toàn từ nỗ lực \"dự báo thời gian xảy ra\" sang công tác \"dự báo mức độ hiểm họa xác suất và tăng cường khả năng chống chịu công trình\". Bằng cách chấp nhận rằng hiểm họa địa chất là tất yếu và không thể ngăn cản, việc xây dựng các đô thị có khả năng phục hồi nhanh (resilient cities) thông qua thực thi nghiêm ngặt tiêu chuẩn kháng chấn là con đường duy nhất để loài người triệt tiêu nguy cơ biến một rung chấn tự nhiên thành một thảm họa địa chấn thảm khốc.\u003C\u002Fp>\n","Thảm họa địa chấn","seismic disaster",[20],"Thảm họa động đất","Thảm họa địa chấn (seismic disaster) là tình trạng tổn thất nghiêm trọng về tính mạng con người, tài sản kinh tế và cơ sở hạ tầng phát sinh khi chấn động từ động đất tác động lên cộng đồng và môi trường xây dựng dễ bị tổn thương.","NATURAL_SCIENCES",[24,31,38,45,51,58],{"citationText":25,"title":26,"authors":27,"source":28,"year":29,"doi":30,"url":10},"Daniell, J. E., Khazai, B., Wenzel, F., & Vervaeck, A. (2011). The CATDAT damaging earthquakes database. Natural Hazards and Earth System Sciences, 11(8), 2235-2251.","The CATDAT damaging earthquakes database","James E. Daniell, Bijan Khazai, Friedemann Wenzel, Armand Vervaeck","Natural Hazards and Earth System Sciences",2011,"10.5194\u002Fnhess-11-2235-2011",{"citationText":32,"title":33,"authors":34,"source":35,"year":36,"doi":37,"url":10},"Silva, V., Amo-Oduro, D., Calderon, A., Costa, C., Dabbeek, J., Despotaki, V., Martins, L., Pagani, M., Rao, A., Simionato, M., Vigano, D., Yepes-Estrada, C., Acevedo, A. B., Crowley, H., Horspool, N., Jaiswal, K. S., Journeay, M., & Pittore, M. (2020). Development of a global seismic risk model. Earthquake Spectra, 36(S1), 372-394.","Development of a global seismic risk model","Vitor Silva, Desmond Amo-Oduro, Alejandro Calderon, Catarina Costa, Jamal Dabbeek, Venetia Despotaki, Luis Martins, Marco Pagani, Anirudh Rao, Michele Simionato, Daniele Vigano, Catalina Yepes-Estrada, Ana Beatriz Acevedo, Helen Crowley, Nick Horspool, Kishor S. Jaiswal, Murray Journeay, Massimiliano Pittore","Earthquake Spectra",2020,"10.1177\u002F8755293019899953",{"citationText":39,"title":40,"authors":41,"source":42,"year":43,"doi":44,"url":10},"Zanetti, L., Chiffi, D., & Petrini, L. (2023). Philosophical aspects of probabilistic seismic hazard analysis (PSHA): a critical review. Natural Hazards, 117(2), 1269-1289.","Philosophical aspects of probabilistic seismic hazard analysis (PSHA): a critical review","Luca Zanetti, Daniele Chiffi, Luisa Petrini","Natural Hazards",2023,"10.1007\u002Fs11069-023-05901-6",{"citationText":46,"title":47,"authors":48,"source":49,"year":43,"doi":50,"url":10},"Papazafeiropoulos, G., & Plevris, V. (2023). Kahramanmaraş—Gaziantep, Türkiye Mw 7.8 Earthquake on 6 February 2023: Strong Ground Motion and Building Response Estimations. Buildings, 13(5), 1194.","Kahramanmaraş—Gaziantep, Türkiye Mw 7.8 Earthquake on 6 February 2023: Strong Ground Motion and Building Response Estimations","George Papazafeiropoulos, Vagelis Plevris","Buildings","10.3390\u002Fbuildings13051194",{"citationText":52,"title":53,"authors":54,"source":55,"year":56,"doi":57,"url":10},"Bird, J. F., Bommer, J. J., Bray, J. D., Sancio, R., & Spence, R. J. S. (2004). Comparing Loss Estimation with Observed Damage in a Zone of Ground Failure: A Study of the 1999 Kocaeli Earthquake in Turkey. Bulletin of Earthquake Engineering, 2(3), 329-360.","Comparing Loss Estimation with Observed Damage in a Zone of Ground Failure: A Study of the 1999 Kocaeli Earthquake in Turkey","Juliet F. Bird, Julian J. Bommer, Jonathan D. Bray, Rodolfo Sancio, Robin J. S. Spence","Bulletin of Earthquake Engineering",2004,"10.1007\u002Fs10518-004-3804-0",{"citationText":59,"title":60,"authors":61,"source":62,"year":63,"doi":64,"url":10},"Nguyen, H. P., Pham, T. T., & Nguyen, T. N. (2019). Investigation of long-term and short-term seismicity in Vietnam. Journal of Seismology, 23(5), 1113-1132.","Investigation of long-term and short-term seismicity in Vietnam","Hong Phuong Nguyen, The Truyen Pham, Ta Nam Nguyen","Journal of Seismology",2019,"10.1007\u002Fs10950-019-09846-x",[66,69,72,75],{"question":67,"answer":68},"Thảm họa địa chấn khác gì so với hiểm họa địa chấn?","Hiểm họa địa chấn là hiện tượng địa chất tự nhiên phản ánh khả năng phát sinh rung chấn bề mặt do động đất mà con người không thể ngăn chặn. Trong khi đó, thảm họa địa chấn chỉ xảy ra khi các rung chấn này tác động lên môi trường xây dựng và cộng đồng dân cư có mức độ dễ bị tổn thương cao, gây ra tổn thất vượt quá khả năng tự phục hồi tại chỗ.",{"question":70,"answer":71},"Nguyên nhân chính nào dẫn đến thương vong hàng loạt trong các thảm họa địa chấn?","Hơn 70% số ca tử vong trong các trận động đất bắt nguồn từ nguyên nhân trực tiếp là sự sụp đổ của các công trình xây dựng không tuân thủ tiêu chuẩn kháng chấn. Các dạng sụp đổ nguy hiểm nhất bao gồm cơ chế tầng mềm và sụp đổ dạng tầng bánh xốp do cột chịu lực bị phá hủy giòn vì thiếu cốt đai kháng chấn.",{"question":73,"answer":74},"Khoa học hiện đại đã có thể dự báo chính xác thời điểm xảy ra động đất hay chưa?","Khoa học địa chấn quốc tế khẳng định tính đến thập niên 2020 chưa có bất kỳ công nghệ hay phương pháp nào có thể dự báo chính xác ngày, giờ và địa điểm xảy ra động đất lớn trong ngắn hạn. Thay vào đó, trọng tâm ứng phó chuyển sang phân tích hiểm họa xác suất để thiết kế kháng chấn cho công trình và vận hành hệ thống cảnh báo sớm dựa trên sóng sơ cấp.",{"question":76,"answer":77},"Những biện pháp kỹ thuật nào giúp giảm thiểu rủi ro thảm họa địa chấn cho công trình?","Các giải pháp kỹ thuật cốt lõi bao gồm lắp đặt hệ thống cách chấn đáy bằng gối cao su lõi chì để triệt tiêu năng lượng rung lắc từ móng lên thân nhà, bố trí cốt đai dày đặc tại các khớp dẻo của dầm cột để tăng độ dẻo dai kết cấu, và xử lý gia cố nền đất chống hiện tượng hóa lỏng trước khi xây dựng.",{"id":79,"researcherId":10,"name":80,"imageUrl":81},1,"Nguyễn Ngọc Sơn","https:\u002F\u002Flh3.googleusercontent.com\u002Fa\u002FACg8ocLGfGsF1nYQqYK5BasTLhNu1dBrBXg2fcEgBNPXJ0p2gqLQnO7i=s96-c",{"id":79,"researcherId":10,"name":80,"imageUrl":81},[13],false,"PUBLISHED","2025-12-01T11:21:11.650+00:00","2026-10-23T02:50:21.670+00:00","2026-10-23T02:50:21.620+00:00",0,[91,100,104,109,114,119,124,129,134,139],{"id":92,"title":93,"term":92,"englishTitle":94,"definition":95,"discipline":22,"disciplineCode":96,"disciplineLabel":97,"disciplineColor":98,"disciplineIcon":99},"đồng vị bền","Đồng vị bền: Bản chất hạt nhân, cơ chế phân đoạn và ứng dụng thực tiễn","Stable isotope","Đồng vị bền là các biến thể của một nguyên tố hóa học có cùng số proton nhưng khác số neutron, sở hữu cấu trúc hạt nhân ổn định vĩnh viễn hoặc chu kỳ bán rã vượt xa tuổi vũ trụ, không tự phát phóng xạ.","natural-sciences","Khoa học tự nhiên","#0E9F9C","atom",{"id":101,"title":102,"term":101,"englishTitle":101,"definition":103,"discipline":22,"disciplineCode":96,"disciplineLabel":97,"disciplineColor":98,"disciplineIcon":99},"proton","Proton là gì? Cấu trúc và ứng dụng của Proton","Proton là một hạt hạ nguyên tử bền vững thuộc nhóm baryon cấu tạo từ hai quark lên và một quark xuống, mang điện tích nguyên tố dương và có khối lượng nghỉ xấp xỉ 1.6726 x 10^-27 kg nằm trong hạt nhân nguyên tử.",{"id":105,"title":106,"term":105,"englishTitle":107,"definition":108,"discipline":22,"disciplineCode":96,"disciplineLabel":97,"disciplineColor":98,"disciplineIcon":99},"nhiệt độ nóng chảy","Nhiệt độ nóng chảy là gì? Các nghiên cứu khoa học liên quan","nhiet do nong chay","khái niệm và đối tượng nghiên cứu cơ bản trong khoa học tự nhiên, phản ánh các đặc trưng bản chất, cơ chế vận hành và các quy luật tương tác hệ thống trong thực tiễn.",{"id":110,"title":111,"term":110,"englishTitle":112,"definition":113,"discipline":22,"disciplineCode":96,"disciplineLabel":97,"disciplineColor":98,"disciplineIcon":99},"hằng số tốc độ","Hằng số tốc độ là gì? Các bài nghiên cứu khoa học liên quan","rate constant","Hằng số tốc độ (Reaction Rate Constant, ký hiệu k) là một hệ số tỷ lệ đặc trưng trong phương trình động học biểu thị tốc độ của phản ứng hóa học khi nồng độ của tất cả các chất phản ứng bằng đơn vị.",{"id":115,"title":116,"term":115,"englishTitle":117,"definition":118,"discipline":22,"disciplineCode":96,"disciplineLabel":97,"disciplineColor":98,"disciplineIcon":99},"động vật linh trưởng","Động vật linh trưởng là gì? Tiến hóa Perelman, giải phẫu Fleagle và Estrada","primates","Động vật linh trưởng là một bộ thú có vú bậc cao đặc trưng bởi bàn tay ngón cái đối diện, thị giác lập thể 3D và vỏ não phát triển, tiến hóa qua các nhánh Mũi ướt và Mũi khô theo nghiên cứu Perelman-Fleagle.",{"id":120,"title":121,"term":120,"englishTitle":122,"definition":123,"discipline":22,"disciplineCode":96,"disciplineLabel":97,"disciplineColor":98,"disciplineIcon":99},"đồng vị","Đồng vị là gì? Phân loại và ứng dụng trong khoa học hiện đại","isotope","Đồng vị là các biến thể của cùng một nguyên tố hóa học có cùng số proton trong hạt nhân nhưng khác nhau về số neutron, dẫn đến khối lượng nguyên tử khác nhau.",{"id":125,"title":126,"term":125,"englishTitle":127,"definition":128,"discipline":22,"disciplineCode":96,"disciplineLabel":97,"disciplineColor":98,"disciplineIcon":99},"chu trình sinh địa hóa","Chu trình sinh địa hóa: Khái niệm, nguyên lý và ứng dụng","Biogeochemical cycle","Chu trình sinh địa hóa là một thuật ngữ và phạm trù học thuật then chốt trong lĩnh vực natural sciences, phản ánh các nguyên lý, cơ chế và phương pháp luận chuyên sâu đã được chuẩn hóa trong nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn.",{"id":130,"title":131,"term":130,"englishTitle":132,"definition":133,"discipline":22,"disciplineCode":96,"disciplineLabel":97,"disciplineColor":98,"disciplineIcon":99},"ethylene","Ethylene là gì? Cấu trúc hóa học, vai trò sinh học và ứng dụng","Ethylene","Ethylene (ethene, công thức hóa học C2H4) là một hydrocarbon không no thuộc nhóm anken đơn giản nhất, tồn tại ở thể khí không màu, đồng thời là một phytohormone dạng khí điều hòa sự chín và rụng ở thực vật.",{"id":135,"title":136,"term":135,"englishTitle":137,"definition":138,"discipline":22,"disciplineCode":96,"disciplineLabel":97,"disciplineColor":98,"disciplineIcon":99},"không khí ẩm","Không khí ẩm là gì? Các công bố khoa học về Không khí ẩm","moist air","Không khí ẩm là hỗn hợp nhiệt động học giữa không khí khô và hơi nước, có các thông số đặc trưng gồm độ ẩm tương đối, độ ẩm tuyệt đối và nhiệt độ điểm sương.",{"id":140,"title":141,"term":140,"englishTitle":142,"definition":143,"discipline":22,"disciplineCode":96,"disciplineLabel":97,"disciplineColor":98,"disciplineIcon":99},"hệ số phân bố","Hệ số phân bố là gì? Ý nghĩa trong hóa học và dược lý","Partition Coefficient","Hệ số phân bố (partition coefficient, ký hiệu P hoặc log P) là đại lượng nhiệt động học biểu thị tỷ lệ nồng độ cân bằng của một chất tan không phân ly giữa hai dung môi không trộn lẫn (thường là 1-octanol và nước)."]