[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"_public_topic_publications_s%E1%BB%9F%20h%E1%BB%AFu%20nh%C3%A0%20n%C6%B0%E1%BB%9Bc{\"limit\":5}":3,"_public_topic_byId_s%E1%BB%9F%20h%E1%BB%AFu%20nh%C3%A0%20n%C6%B0%E1%BB%9Bc":11},{"code":4,"data":5,"meta":10},"SUCCESS",{"latest":6,"mostCited":7,"vietnamFeatured":8,"vietnamLatest":9},[],[],[],[],null,{"code":4,"data":12,"meta":10},{"id":13,"title":14,"description":15,"content":16,"term":13,"englishTitle":17,"synonyms":18,"definition":21,"discipline":22,"references":23,"faqs":71,"createUser":84,"publishUser":88,"keywords":89,"keywordCount":85,"enrichTopicLink":90,"status":91,"createTime":92,"updateTime":93,"publishTime":94,"linkEnrichedTime":10,"publicationScanTime":10,"contentErrorMessage":10,"viewCount":95,"wikidataId":10,"relateTopics":96},"sở hữu nhà nước","Sở hữu nhà nước là gì? Lý thuyết kinh tế và quy định pháp lý","Sở hữu nhà nước là chế độ sở hữu tài sản do bộ máy nhà nước đại diện quản lý. Tìm hiểu bản chất kinh tế, ràng buộc ngân sách mềm và quy định tại Việt Nam.","\u003Cp>Sở hữu nhà nước là chế độ sở hữu trong đó quyền chiếm hữu, sử dụng và định đoạt các tài sản, tư liệu sản xuất hoặc nguồn lực kinh tế thuộc về toàn thể cộng đồng quốc gia do bộ máy nhà nước đại diện làm chủ sở hữu và thống nhất quản lý. Khác với sở hữu tư nhân dựa trên quyền chiếm hữu cá thể và động lực tối đa hóa lợi ích cá nhân, sở hữu nhà nước đại diện cho lợi ích công cộng, giữ vai trò bảo đảm nguồn lực cho các dịch vụ thiết yếu, điều tiết vĩ mô nền kinh tế và định hướng phát triển xã hội.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Nền tảng lý thuyết kinh tế về quyền sở hữu và hợp đồng không hoàn chỉnh\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Trong kinh tế học thể chế và lý thuyết kinh tế vi mô, quyền sở hữu được định nghĩa là tập hợp các quyền hợp pháp gắn liền với một tài sản vật chất hoặc tài sản tài chính. Cốt lõi của lý thuyết quyền sở hữu hiện đại xoay quanh hai khái niệm cơ bản: quyền kiểm soát còn lại và quyền thụ hưởng lợi nhuận thặng dư. Quyền kiểm soát còn lại là quyền đưa ra mọi quyết định sử dụng tài sản trong những tình huống phát sinh mà hợp đồng ban đầu chưa quy định cụ thể, trong khi quyền thụ hưởng thặng dư là quyền thu nhận các dòng giá trị dôi dư sau khi đã thanh toán mọi nghĩa vụ tài chính cố định cho các bên liên quan.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Để phân tích sự khác biệt về mặt bản chất giữa khu vực công và khu vực tư, mô hình hợp đồng không hoàn chỉnh do Hart, Shleifer và Vishny công bố năm 1997 trên tạp chí The Quarterly Journal of Economics đã đặt nền tảng phương pháp luận chuẩn tắc. Theo phân tích của các tác giả, trong thế giới thực, các hợp đồng cung ứng hàng hóa và dịch vụ luôn mang tính không hoàn chỉnh do chi phí giao dịch, sự bất đối xứng thông tin và sự bất khả thi trong việc dự liệu mọi tình huống phát sinh trong tương lai. Người cung ứng dịch vụ có thể thực hiện hai dạng thức đầu tư phi hợp đồng:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Đầu tư cắt giảm chi phí:\u003C\u002Fstrong> Là các nỗ lực tìm kiếm giải pháp sản xuất tiết kiệm nhằm giảm thiểu chi phí vận hành. Tuy nhiên, các nỗ lực này thường tiềm ẩn nguy cơ làm suy giảm chất lượng dịch vụ ở những khía cạnh mà hợp đồng không thể đo lường hoặc giám sát chi tiết.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Đầu tư nâng cao chất lượng:\u003C\u002Fstrong> Là các sáng kiến cải tiến kỹ thuật, nâng cao tiêu chuẩn phục vụ nhằm gia tăng giá trị xã hội của dịch vụ được cung ứng.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\n\u003Cp>Mô hình của Hart, Shleifer và Vishny (1997) chứng minh rằng dưới chế độ sở hữu tư nhân, chủ sở hữu nắm giữ quyền kiểm soát còn lại và quyền giữ lại phần giá trị tiết kiệm được từ việc cắt giảm chi phí. Do đó, khu vực tư nhân sở hữu động lực kinh tế cực kỳ mạnh mẽ để đổi mới quy trình, tối ưu hóa nguồn lực và cải tiến chất lượng. Ngược lại, dưới chế độ sở hữu nhà nước, người quản lý hoặc nhân viên công vụ không được hưởng lợi trực tiếp từ phần chi phí tiết kiệm được, khiến động lực cắt giảm chi phí trở nên suy yếu đáng kể. Tuy nhiên, sở hữu nhà nước lại có ưu thế vượt trội khi việc cắt giảm chi phí gây ra những hậu quả suy thoái chất lượng nghiêm trọng mà các hợp đồng mua sắm công vụ không thể chế tài hoặc kiểm soát được, chẳng hạn như trong lĩnh vực an ninh quốc phòng, trại giam hoặc quản lý tài nguyên thiên nhiên cốt lõi.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Tiếp nối khung lý thuyết này, Shleifer (1998) trong bài tổng quan trên tạp chí Journal of Economic Perspectives đã lập luận rằng sở hữu tư nhân nhìn chung vượt trội sở hữu nhà nước trong hầu hết các lĩnh vực sản xuất hàng hóa và dịch vụ thông thường. Khi áp lực cạnh tranh trên thị trường đủ mạnh và quyền lợi người tiêu dùng được bảo vệ bởi cơ chế lựa chọn nhà cung cấp, động lực đổi mới và kiểm soát chi phí của khu vực tư nhân sẽ tối ưu hóa phúc lợi xã hội mà sở hữu nhà nước khó có thể đạt tới.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Bản chất chính trị và cơ chế quản trị doanh nghiệp nhà nước\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Một câu hỏi trung tâm trong kinh tế học công cộng là vì sao các doanh nghiệp nhà nước thường gặp tình trạng suy giảm năng suất và tổn thất hiệu quả vận hành kéo dài. Công trình nghiên cứu của Boycko, Shleifer và Vishny công bố năm 1996 trên tạp chí The Economic Journal đã xây dựng một mô hình lý thuyết giải thích hiện tượng này từ góc độ kinh tế chính trị học.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Theo Boycko, Shleifer và Vishny (1996), mục tiêu của các nhà quản lý trong doanh nghiệp nhà nước bị chi phối sâu sắc bởi các chính khách và quan chức chính phủ. Thay vì theo đuổi mục tiêu tối đa hóa giá trị doanh nghiệp hoặc hiệu quả kinh tế vĩ mô, các chính khách thường sử dụng nguồn lực và vị trí việc làm trong doanh nghiệp nhà nước để phục vụ các mục tiêu chính trị cá nhân hoặc duy trì sự ủng hộ của cử tri. Doanh nghiệp nhà nước thường xuyên duy trì quy mô nhân sự dư thừa, định giá sản phẩm thấp hơn chi phí sản xuất để trợ giá và triển khai các dự án đầu tư thiếu khả thi tài chính. Boycko, Shleifer và Vishny (1996) khẳng định rằng quá trình tư nhân hóa có bản chất là việc dịch chuyển quyền kiểm soát từ các chính khách sang các nhà quản lý chuyên nghiệp, từ đó phi chính trị hóa hoạt động doanh nghiệp và khôi phục kỷ luật thị trường.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Bên cạnh yếu tố chính trị, sở hữu nhà nước còn đối mặt với vấn đề đại diện đa tầng nấc. Trong doanh nghiệp tư nhân, chủ sở hữu có quyền lợi kinh tế trực tiếp gắn liền với sự sống còn của doanh nghiệp nên có động lực giám sát ban điều hành chặt chẽ. Trái lại, trong sở hữu nhà nước, chủ sở hữu danh nghĩa là toàn thể nhân dân, nhưng quyền đại diện chủ sở hữu lại được phân cấp qua nhiều cơ quan hành chính như bộ ngành chủ quản, ủy ban quản lý vốn và hội đồng thành viên. Tình trạng khoảng cách thông tin và thiếu cơ chế gắn kết lợi ích cá nhân của người giám sát với hiệu quả sử dụng vốn nhà nước tạo ra mảnh đất màu mỡ cho sự lãng phí và thất thoát nguồn lực công.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Lý thuyết ràng buộc ngân sách mềm và rủi ro đạo đức\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Một trong những đặc trưng kinh tế học nổi tiếng nhất gắn liền với sở hữu nhà nước là hiện tượng ràng buộc ngân sách mềm. Khái niệm này được nhà kinh tế học János Kornai khởi xướng vào năm 1980 khi phân tích nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, và sau đó được Kornai, Maskin và Roland (2003) hệ thống hóa toàn diện trong một nghiên cứu tổng quan công bố trên tạp chí Journal of Economic Literature.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Ràng buộc ngân sách mềm mô tả tình trạng một chủ thể kinh tế (điển hình là doanh nghiệp nhà nước) gặp thua lỗ tài chính kéo dài nhưng không bị phá sản hoặc giải thể theo quy luật thị trường, mà liên tục được cứu trợ bởi một tổ chức bảo trợ (chính phủ hoặc các ngân hàng quốc doanh). Các hình thức cứu trợ bao gồm:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Trợ cấp ngân sách trực tiếp:\u003C\u002Fstrong> Nhà nước cấp bù lỗ, chuyển ngân sách để duy trì dòng tiền vận hành của doanh nghiệp.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Tín dụng mềm và gia hạn nợ:\u003C\u002Fstrong> Các tổ chức tín dụng nhà nước cung cấp các khoản vay ưu đãi dưới mức lãi suất thị trường, khoanh nợ hoặc tái cơ cấu nợ vô thời hạn.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Ưu đãi và miễn giảm thuế:\u003C\u002Fstrong> Doanh nghiệp được trì hoãn nộp nghĩa vụ tài chính hoặc xóa bỏ các khoản nợ thuế phát sinh.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\n\u003Cp>Kornai, Maskin và Roland (2003) chỉ ra rằng căn nguyên của ràng buộc ngân sách mềm không đơn thuần là sự yếu kém trong quản trị mà xuất phát từ vấn đề thiếu cam kết động của chính phủ. Khi một doanh nghiệp nhà nước đứng trước nguy cơ vỡ nợ, chính phủ nhận thấy chi phí xã hội và chính trị của việc để doanh nghiệp phá sản (như nạn thất nghiệp gia tăng, bất ổn xã hội hoặc sự đứt gãy chuỗi cung ứng chiến lược) có thể lớn hơn chi phí bơm tiền cứu trợ. Do đó, việc giải cứu doanh nghiệp là một lựa chọn hợp lý đối với chính phủ trong ngắn hạn. Tuy nhiên, nhận thức được điều này, ban lãnh đạo doanh nghiệp nhà nước hình thành kỳ vọng rằng họ luôn được bảo bọc trong mọi hoàn cảnh, dẫn tới hành vi ỷ lại và rủi ro đạo đức nghiêm trọng. Hậu quả là doanh nghiệp không quan tâm đến việc kiểm soát rủi ro tài chính, lơ là đổi mới công nghệ và gây ra tình trạng khát vốn đầu tư công kéo dài.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Hiệu quả kinh tế và bằng chứng thực nghiệm từ làn sóng tư nhân hóa\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Để đánh giá một cách định lượng tác động của sở hữu nhà nước so với sở hữu tư nhân, Megginson và Netter (2001) đã tiến hành một công trình tổng quan phân tích thực nghiệm quy mô toàn cầu trên tạp chí Journal of Economic Literature. Nghiên cứu đã tổng hợp kết quả từ hàng chục công trình thực nghiệm đối chiếu hoạt động của các doanh nghiệp trước và sau khi tư nhân hóa tại cả các nền kinh tế phát triển, các quốc gia đang phát triển và các nền kinh tế chuyển đổi.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Kết quả tổng quan của Megginson và Netter (2001) khẳng định sự chuyển dịch quyền sở hữu từ nhà nước sang khu vực tư nhân mang lại những chuyển biến tích cực mang tính hệ thống:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Khả năng sinh lời:\u003C\u002Fstrong> Tỷ suất sinh lời trên tài sản, tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu và biên lợi nhuận ròng của các doanh nghiệp đều gia tăng mạnh mẽ sau cổ phần hóa.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Hiệu quả vận hành:\u003C\u002Fstrong> Năng suất lao động và doanh thu tính trên đầu nhân viên tăng trưởng vượt bậc, phản ánh khả năng khai thác tối ưu nguồn lực sẵn có của bộ máy quản trị mới.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Đầu tư vốn phát triển:\u003C\u002Fstrong> Doanh nghiệp tư nhân hóa gia tăng chi tiêu vốn đầu tư mới thay vì cắt giảm, nhằm hiện đại hóa dây chuyền công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Hạ thấp đòn bẩy tài chính:\u003C\u002Fstrong> Tỷ lệ nợ trên vốn giảm rõ rệt do doanh nghiệp không còn dựa dẫm vào tín dụng bao cấp mà phải tự chủ tài chính trên thị trường vốn.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\n\u003Ctable>\n  \u003Cthead>\n    \u003Ctr>\n      \u003Cth>Tiêu chí so sánh\u003C\u002Fth>\n      \u003Cth>Doanh nghiệp sở hữu nhà nước\u003C\u002Fth>\n      \u003Cth>Doanh nghiệp sở hữu tư nhân\u003C\u002Fth>\n    \u003C\u002Ftr>\n  \u003C\u002Fthead>\n  \u003Ctbody>\n    \u003Ctr>\n      \u003Ctd>Mục tiêu hoạt động chủ đạo\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Đa mục tiêu (chính trị, an sinh xã hội, giải quyết việc làm, ổn định giá cả)\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Đơn mục tiêu tối thượng (tối đa hóa giá trị doanh nghiệp và lợi nhuận cho cổ đông)\u003C\u002Ftd>\n    \u003C\u002Ftr>\n    \u003Ctr>\n      \u003Ctd>Kỷ luật ngân sách\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Ràng buộc ngân sách mềm, kỳ vọng vào sự hỗ trợ tài chính từ ngân sách nhà nước\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Ràng buộc ngân sách cứng, đối diện nguy cơ phá sản thực tế khi thua lỗ kéo dài\u003C\u002Ftd>\n    \u003C\u002Ftr>\n    \u003Ctr>\n      \u003Ctd>Cơ chế giải quyết vấn đề đại diện\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Đại diện đa tầng nấc, thiếu gắn kết trực tiếp giữa lợi ích người giám sát và hiệu quả vốn\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Chủ sở hữu giám sát trực tiếp ban điều hành thông qua hội đồng quản trị và thị trường chứng khoán\u003C\u002Ftd>\n    \u003C\u002Ftr>\n    \u003Ctr>\n      \u003Ctd>Động lực đổi mới quy trình\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Hạn chế do thiếu cơ chế thưởng phạt kinh tế trực tiếp cho nhà quản lý\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Cực kỳ mạnh mẽ dưới áp lực cạnh tranh thị trường và quyền thụ hưởng lợi nhuận thặng dư\u003C\u002Ftd>\n    \u003C\u002Ftr>\n  \u003C\u002Ftbody>\n\u003C\u002Ftable>\n\n\u003Ch2>Mô hình sở hữu nhà nước trong nền kinh tế chuyển đổi tại Việt Nam\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Tại các nền kinh tế đang trong quá trình chuyển đổi như Việt Nam, việc chuyển giao sở hữu không diễn ra theo hình thức tư nhân hóa hoàn toàn kiểu liệu pháp sốc, mà được tiến hành từng bước thông qua tiến trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước. Trong tiến trình này, nhà nước vẫn duy trì tỷ lệ vốn góp nhất định tại nhiều doanh nghiệp sau khi chuyển đổi hình thức pháp lý.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Một nghiên cứu thực nghiệm tiêu biểu của Manh Hoang Nguyen và Thi Quy Vo công bố năm 2022 trên tạp chí Journal of Risk and Financial Management đã phân tích chuyên sâu tác động của tỷ lệ sở hữu nhà nước còn lại đối với hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp tại Việt Nam. Nghiên cứu sử dụng phương pháp hồi quy bán tham số trên mẫu khảo sát gồm 439 doanh nghiệp cổ phần hóa niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam, thu thập 3.006 quan sát doanh nghiệp - năm trong giai đoạn từ năm 2007 đến năm 2017.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Kết quả nghiên cứu của Nguyen và Vo (2022) phát hiện mối quan hệ phi tuyến hình chữ U ngược giữa tỷ lệ sở hữu nhà nước và hiệu quả hoạt động doanh nghiệp. Cụ thể, khi tỷ lệ sở hữu nhà nước tăng từ mức thấp lên đến ngưỡng quanh 40%, hiệu quả tài chính của doanh nghiệp có xu hướng cải thiện. Tuy nhiên, khi tỷ lệ sở hữu nhà nước vượt qua ngưỡng 40%, hiệu quả hoạt động lại bắt đầu suy giảm rõ rệt. Nhóm tác giả giải thích hiện tượng này thông qua bối cảnh thể chế đặc thù của Việt Nam: trong một nền kinh tế chuyển đổi có thị trường vốn chưa hoàn thiện và cơ chế bảo vệ nhà đầu tư thiểu số còn yếu, sự hiện diện của phần vốn nhà nước ở mức vừa phải (dưới 40%) giúp doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận nguồn lực đất đai, giảm chi phí vay vốn ngân hàng và hạn chế rủi ro pháp lý. Ngược lại, khi phần vốn nhà nước chiếm ưu thế vượt trội (trên 40%), những căn bệnh cố hữu của sở hữu nhà nước như sự chậm trễ trong ra quyết định, can thiệp hành chính và động lực quản trị suy giảm lại lấn át các lợi thế tiếp cận nguồn lực.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Khung khổ pháp lý về sở hữu nhà nước tại Việt Nam\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Khung khổ pháp lý của Việt Nam xác lập chế định sở hữu nhà nước thông qua khái niệm sở hữu toàn dân, trong đó Nhà nước đóng vai trò là đại diện chủ sở hữu thay mặt nhân dân thực hiện việc quản lý và định đoạt tài sản công. Nền tảng pháp lý này được thể chế hóa đồng bộ từ Hiến pháp đến các đạo luật chuyên ngành.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Hiến pháp năm 2013 đặt nền móng hiến định cho chế độ sở hữu và thành phần kinh tế tại Việt Nam:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Điều 51 Hiến pháp năm 2013:\u003C\u002Fstrong> Khẳng định nền kinh tế Việt Nam là nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa với nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế; trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, bình đẳng trước pháp luật cùng các thành phần kinh tế khác.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Điều 53 Hiến pháp năm 2013:\u003C\u002Fstrong> Xác lập phạm vi các tài sản thuộc sở hữu toàn dân, quy định rằng đất đai, tài nguyên nước, tài nguyên khoáng sản, nguồn lợi ở vùng biển, vùng trời, tài nguyên thiên nhiên khác và các tài sản do Nhà nước đầu tư, quản lý là tài sản công thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\n\u003Cp>Cụ thể hóa quy định của Hiến pháp, Bộ luật Dân sự năm 2015 đã dành riêng các điều khoản chuẩn hóa quyền sở hữu của Nhà nước:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Điều 197 Bộ luật Dân sự năm 2015:\u003C\u002Fstrong> Liệt kê cụ thể danh mục tài sản thuộc hình thức sở hữu toàn dân, bao gồm đất đai, tài nguyên thiên nhiên, tài sản công tại các cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập, lực lượng vũ trang nhân dân và phần vốn, tài sản do Nhà nước đầu tư tại các doanh nghiệp.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Điều 198 Bộ luật Dân sự năm 2015:\u003C\u002Fstrong> Xác định rõ Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là đại diện chủ sở hữu đối với tài sản thuộc sở hữu toàn dân. Chính phủ thống nhất quản lý và thực hiện quyền đại diện chủ sở hữu theo thẩm quyền do luật định.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\n\u003Ch2>Thách thức quản trị và định hướng cải cách sở hữu nhà nước\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Thực tiễn phát triển kinh tế cho thấy việc quản lý vốn và tài sản nhà nước đòi hỏi sự đổi mới liên tục để thích ứng với các tiêu chuẩn quốc tế và yêu cầu hội nhập sâu rộng. Một trong những cải cách then chốt tại Việt Nam là việc tách bạch dứt khoát giữa chức năng quản lý nhà nước về mặt hành chính với chức năng đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước tại doanh nghiệp. Việc thành lập cơ quan chuyên trách quản lý vốn nhà nước nhằm tập trung quyền đại diện vốn về một đầu mối, chấm dứt tình trạng các bộ ngành vừa ban hành chính sách quản lý thị trường vừa làm chủ quản doanh nghiệp.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Bên cạnh đó, việc áp dụng Bộ nguyên tắc quản trị doanh nghiệp nhà nước của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) đang trở thành chuẩn mực định hướng quan trọng. Các nguyên tắc này nhấn mạnh yêu cầu đối xử bình đẳng giữa các cổ đông, công khai minh bạch tài chính theo chuẩn mực kế toán quốc tế, xác định rõ các mục tiêu thương mại và phi thương mại, đồng thời xây dựng hội đồng quản trị chuyên nghiệp có năng lực độc lập trong việc ra quyết định kinh doanh.\u003C\u002Fp>\n","state ownership",[19,20],"sở hữu công cộng","quốc hữu","Sở hữu nhà nước là chế độ sở hữu trong đó quyền chiếm hữu, sử dụng và định đoạt các tài sản, tư liệu sản xuất hoặc nguồn lực kinh tế thuộc về toàn thể cộng đồng quốc gia do bộ máy nhà nước đại diện làm chủ sở hữu và thống nhất quản lý.","SOCIAL_SCIENCES",[24,32,40,48,56,63],{"citationText":25,"title":26,"authors":27,"source":28,"year":29,"doi":30,"url":31},"Hart, O., Shleifer, A., & Vishny, R. W. (1997). The Proper Scope of Government: Theory and an Application to Prisons. The Quarterly Journal of Economics, 112(4), 1127-1161.","The Proper Scope of Government: Theory and an Application to Prisons","Hart, O., Shleifer, A., & Vishny, R. W.","The Quarterly Journal of Economics",1997,"10.1162\u002F003355300555448","https:\u002F\u002Fdoi.org\u002F10.1162\u002F003355300555448",{"citationText":33,"title":34,"authors":35,"source":36,"year":37,"doi":38,"url":39},"Shleifer, A. (1998). State versus Private Ownership. Journal of Economic Perspectives, 12(4), 133-150.","State versus Private Ownership","Shleifer, A.","Journal of Economic Perspectives",1998,"10.1257\u002Fjep.12.4.133","https:\u002F\u002Fdoi.org\u002F10.1257\u002Fjep.12.4.133",{"citationText":41,"title":42,"authors":43,"source":44,"year":45,"doi":46,"url":47},"Boycko, M., Shleifer, A., & Vishny, R. W. (1996). A Theory of Privatisation. The Economic Journal, 106(435), 309-319.","A Theory of Privatisation","Boycko, M., Shleifer, A., & Vishny, R. W.","The Economic Journal",1996,"10.2307\u002F2235248","https:\u002F\u002Fdoi.org\u002F10.2307\u002F2235248",{"citationText":49,"title":50,"authors":51,"source":52,"year":53,"doi":54,"url":55},"Kornai, J., Maskin, E., & Roland, G. (2003). Understanding the Soft Budget Constraint. Journal of Economic Literature, 41(4), 1095-1136.","Understanding the Soft Budget Constraint","Kornai, J., Maskin, E., & Roland, G.","Journal of Economic Literature",2003,"10.1257\u002Fjel.41.4.1095","https:\u002F\u002Fdoi.org\u002F10.1257\u002Fjel.41.4.1095",{"citationText":57,"title":58,"authors":59,"source":52,"year":60,"doi":61,"url":62},"Megginson, W. L., & Netter, J. M. (2001). From State to Market: A Survey of Empirical Studies on Privatization. Journal of Economic Literature, 39(2), 321-389.","From State to Market: A Survey of Empirical Studies on Privatization","Megginson, W. L., & Netter, J. M.",2001,"10.1257\u002Fjel.39.2.321","https:\u002F\u002Fdoi.org\u002F10.1257\u002Fjel.39.2.321",{"citationText":64,"title":65,"authors":66,"source":67,"year":68,"doi":69,"url":70},"Nguyen, M. H., & Vo, T. Q. (2022). Residual State Ownership and Firm Performance: A Case of Vietnam. Journal of Risk and Financial Management, 15(6), 259.","Residual State Ownership and Firm Performance: A Case of Vietnam","Nguyen, M. H., & Vo, T. Q.","Journal of Risk and Financial Management",2022,"10.3390\u002Fjrfm15060259","https:\u002F\u002Fdoi.org\u002F10.3390\u002Fjrfm15060259",[72,75,78,81],{"question":73,"answer":74},"Sở hữu nhà nước khác biệt cơ bản gì so với sở hữu tư nhân theo lý thuyết kinh tế?","Theo lý thuyết quyền sở hữu và hợp đồng không hoàn chỉnh, sở hữu tư nhân trao quyền kiểm soát còn lại và quyền thụ hưởng lợi nhuận thặng dư cho chủ sở hữu tư nhân, tạo động lực mạnh mẽ để giảm chi phí và cải tiến kỹ thuật. Ngược lại, sở hữu nhà nước phân tán quyền kiểm soát qua các tầng nấc hành chính công vụ, làm suy yếu động lực tối ưu hóa lợi nhuận nhưng lại có ưu thế trong việc bảo vệ các mục tiêu xã hội và chất lượng phi hợp đồng.",{"question":76,"answer":77},"Hiện tượng ràng buộc ngân sách mềm trong các doanh nghiệp nhà nước nảy sinh từ đâu?","Ràng buộc ngân sách mềm nảy sinh khi các doanh nghiệp công lập thua lỗ kinh niên vẫn kỳ vọng được chính phủ giải cứu thông qua trợ cấp, cấp bù lãi suất, gia hạn nợ hoặc cung cấp tín dụng ưu đãi từ các ngân hàng quốc doanh. Nguyên nhân sâu xa xuất phát từ vấn đề thiếu cam kết động của nhà nước, khi chính phủ vì mục tiêu ổn định xã hội và việc làm đã không thể thực hiện cam kết để doanh nghiệp phá sản.",{"question":79,"answer":80},"Tại sao tư nhân hóa toàn bộ không phải lúc nào cũng mang lại hiệu quả vượt trội trong nền kinh tế chuyển đổi?","Trong các nền kinh tế chuyển đổi có thị trường vốn sơ khai và hệ thống pháp lý bảo vệ cổ đông thiểu số còn yếu, việc duy trì một tỷ lệ sở hữu nhà nước nhất định (quanh ngưỡng 40% theo các nghiên cứu thực nghiệm tại Việt Nam) có thể giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn lực đất đai, giảm chi phí vốn và đối phó với các khoảng trống thể chế tốt hơn so với tư nhân hóa triệt để.",{"question":82,"answer":83},"Pháp luật Việt Nam quy định như thế nào về tài sản thuộc sở hữu nhà nước?","Theo Hiến pháp năm 2013 và Bộ luật Dân sự năm 2015, đất đai, tài nguyên nước, khoáng sản, tài sản công tại cơ quan nhà nước và phần vốn do Nhà nước đầu tư tại các doanh nghiệp là tài sản công thuộc sở hữu toàn dân, trong đó Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam giữ vai trò là đại diện chủ sở hữu và Chính phủ thống nhất quản lý.",{"id":85,"researcherId":10,"name":86,"imageUrl":87},1,"Nguyễn Ngọc Sơn","https:\u002F\u002Flh3.googleusercontent.com\u002Fa\u002FACg8ocLGfGsF1nYQqYK5BasTLhNu1dBrBXg2fcEgBNPXJ0p2gqLQnO7i=s96-c",{"id":85,"researcherId":10,"name":86,"imageUrl":87},[13],false,"PUBLISHED","2025-12-01T11:21:15.619+00:00","2026-11-10T01:41:43.352+00:00","2026-11-10T01:41:43.311+00:00",0,[97,106,112,116,121,126,130,135,140,145],{"id":98,"title":99,"term":98,"englishTitle":100,"definition":101,"discipline":22,"disciplineCode":102,"disciplineLabel":103,"disciplineColor":104,"disciplineIcon":105},"chuẩn chủ quan","Chuẩn chủ quan là gì? Cấu trúc và ứng dụng","subjective norm","Chuẩn chủ quan (subjective norm) là nhận thức của một cá nhân về áp lực và kỳ vọng xã hội từ những người hoặc nhóm tham chiếu quan trọng đối với việc họ nên hay không nên thực hiện một hành vi cụ thể.","social-sciences","Khoa học xã hội","#E08600","users",{"id":107,"title":108,"term":109,"englishTitle":110,"definition":111,"discipline":22,"disciplineCode":102,"disciplineLabel":103,"disciplineColor":104,"disciplineIcon":105},"tương tác xã hội","Tương tác xã hội là gì? Các nghiên cứu khoa học liên quan","Tương tác xã hội","social interaction","Tương tác xã hội (social interaction) là quá trình giao tiếp, hành động và phản ứng tương hỗ qua lại có ý nghĩa biểu trưng giữa hai hay nhiều cá nhân hoặc nhóm người trong một bối cảnh xã hội xác định.",{"id":113,"title":114,"term":113,"englishTitle":113,"definition":115,"discipline":22,"disciplineCode":102,"disciplineLabel":103,"disciplineColor":104,"disciplineIcon":105},"context","Context là gì? Các công bố khoa học về Context","Context (ngữ cảnh\u002Fbối cảnh) là tập hợp toàn bộ các điều kiện, hoàn cảnh, dữ kiện xung quanh và trạng thái môi trường có liên quan trực tiếp đến việc định hình ý nghĩa, nhận thức và hành vi của một đối tượng hoặc hệ thống.",{"id":117,"title":118,"term":117,"englishTitle":119,"definition":120,"discipline":22,"disciplineCode":102,"disciplineLabel":103,"disciplineColor":104,"disciplineIcon":105},"thành tích học tập","Thành tích học tập là gì? Yếu tố tâm lý Richardson, Hattie và SES Sirin","academic achievement","Thành tích học tập là mức độ nắm vững tri thức, kỹ năng tư duy và phẩm chất của người học được định lượng qua điểm số và đánh giá chuẩn hóa, chịu sự chi phối của tự nhận thức học thuật Richardson, chiến lược sư phạm Hattie và điều kiện kinh tế xã hội Sirin.",{"id":122,"title":123,"term":122,"englishTitle":124,"definition":125,"discipline":22,"disciplineCode":102,"disciplineLabel":103,"disciplineColor":104,"disciplineIcon":105},"hài hước","Hài hước là gì? Cơ sở tâm lý học, thần kinh và ứng dụng","humor","Hài hước là hiện tượng tâm lý - nhận thức và hành vi xã hội đặc trưng bởi khả năng tạo ra, cảm nhận và biểu đạt các kích thích mang tính bất đối xứng, phi lý hoặc bất ngờ nhằm khơi gợi tiếng cười, niềm vui và sự gắn kết liên cá nhân.",{"id":127,"title":128,"term":127,"englishTitle":127,"definition":129,"discipline":22,"disciplineCode":102,"disciplineLabel":103,"disciplineColor":104,"disciplineIcon":105},"pedagogy","Pedagogy là gì? Các nghiên cứu khoa học về Pedagogy","Pedagogy là khoa học và nghệ thuật giáo dục nghiên cứu về lý thuyết, phương pháp giảng dạy và quá trình tương tác sư phạm nhằm tối ưu hóa việc học.",{"id":131,"title":132,"term":131,"englishTitle":133,"definition":134,"discipline":22,"disciplineCode":102,"disciplineLabel":103,"disciplineColor":104,"disciplineIcon":105},"cô lập xã hội","Cô lập xã hội là gì? Tác động sức khỏe và biện pháp can thiệp","social isolation","Cô lập xã hội là tình trạng khách quan khi một cá nhân thiếu hụt các mối quan hệ và tiếp xúc xã hội thường xuyên, gây ra các nguy cơ bệnh lý tim mạch, tâm thần và tử vong sớm.",{"id":136,"title":137,"term":136,"englishTitle":138,"definition":139,"discipline":22,"disciplineCode":102,"disciplineLabel":103,"disciplineColor":104,"disciplineIcon":105},"nghiên cứu theo chiều dọc","Nghiên cứu theo chiều dọc là gì? Các phân tích khoa học","Longitudinal Study","Nghiên cứu theo chiều dọc là một thiết kế nghiên cứu quan sát trong đó dữ liệu được thu thập lặp lại từ cùng một nhóm đối tượng qua nhiều mốc thời gian liên tiếp nhằm theo dõi sự biến đổi và thiết lập mối quan hệ nhân quả theo tiến trình tự nhiên.",{"id":141,"title":142,"term":141,"englishTitle":143,"definition":144,"discipline":22,"disciplineCode":102,"disciplineLabel":103,"disciplineColor":104,"disciplineIcon":105},"nghiên cứu so sánh","Nghiên cứu so sánh: Khái niệm, phương pháp và ứng dụng","Comparative research","Nghiên cứu so sánh là phương pháp khoa học dùng để phân tích, đối chiếu sự tương đồng và khác biệt giữa hai hoặc nhiều đơn vị nghiên cứu nhằm làm rõ cơ chế, quy luật và các nhân tố tác động.",{"id":146,"title":147,"term":146,"englishTitle":148,"definition":149,"discipline":22,"disciplineCode":102,"disciplineLabel":103,"disciplineColor":104,"disciplineIcon":105},"hiệu quả kỹ thuật","Hiệu quả kỹ thuật là gì? Các công bố khoa học về Hiệu quả kỹ thuật","technical efficiency","Hiệu quả kỹ thuật (Technical Efficiency, TE) trong kinh tế học vi mô và phân tích sản xuất là khả năng của một đơn vị ra quyết định (DMU, như doanh nghiệp hoặc nông hộ) tạo ra mức sản lượng đầu ra tối đa từ một tập hợp các yếu tố đầu vào nhất định, hoặc sử dụng mức đầu vào tối thiểu để đạt được một mức sản lượng cho trước."]