[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"_public_topic_publications_lo%E1%BA%A1i%20h%C3%ACnh%20di%20truy%E1%BB%81n{\"limit\":5}":3,"_public_topic_byId_lo%E1%BA%A1i%20h%C3%ACnh%20di%20truy%E1%BB%81n":11},{"code":4,"data":5,"meta":10},"SUCCESS",{"latest":6,"mostCited":7,"vietnamFeatured":8,"vietnamLatest":9},[],[],[],[],null,{"code":4,"data":12,"meta":10},{"id":13,"title":14,"description":15,"content":16,"term":13,"englishTitle":10,"synonyms":10,"definition":10,"discipline":10,"references":10,"faqs":10,"createUser":17,"publishUser":21,"keywords":22,"keywordCount":23,"enrichTopicLink":24,"status":25,"createTime":26,"updateTime":27,"publishTime":28,"linkEnrichedTime":10,"publicationScanTime":10,"contentErrorMessage":10,"viewCount":29,"wikidataId":10,"relateTopics":30},"loại hình di truyền","Loại hình di truyền là gì? Các bài báo nghiên cứu khoa học","Loại hình di truyền là cách các đặc điểm di truyền được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác dựa trên cấu trúc và chức năng của gen trong DNA. Có nhiều loại hình như trội-lặn, liên kết giới tính, đa gen và ty thể, mỗi loại phản ánh một cơ chế phân bố thông tin di truyền khác nhau trong sinh vật. ","\u003Cdiv>\u003Ctxt>\n\u003Ch2>Khái niệm về loại hình di truyền\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>\nLoại hình di truyền (genetic inheritance patterns) mô tả các cách thức mà gen và tính trạng được truyền từ cha mẹ sang con. Trong sinh học, đây là một nguyên tắc cơ bản giúp giải thích vì sao con người và các sinh vật khác thừa hưởng những đặc điểm cụ thể như màu mắt, nhóm máu hoặc nguy cơ mắc một số bệnh. \n\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nDi truyền học nghiên cứu quá trình này thông qua việc phân tích các gen – đơn vị mang thông tin di truyền – và cách chúng kết hợp trong quá trình sinh sản. Mỗi cá thể thừa hưởng một bản sao DNA từ cha và một bản sao từ mẹ, cấu thành nên bộ gen cá thể đó.\n\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nCó nhiều loại hình di truyền khác nhau được phân loại dựa trên cách các alen (dạng biến thể của một gen) ảnh hưởng đến kiểu hình (biểu hiện đặc điểm bên ngoài). Một số loại hình phổ biến gồm: di truyền trội - lặn, di truyền liên kết giới tính, di truyền ty thể và di truyền đa gen.\n\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Cơ sở phân tử của di truyền\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>\nCơ sở phân tử của hiện tượng di truyền nằm ở phân tử DNA (axit deoxyribonucleic), được cấu tạo từ các đơn vị gọi là nucleotide. Trình tự sắp xếp của các nucleotide này tạo nên thông tin mã hóa cho protein – phân tử thực hiện phần lớn các chức năng sống trong tế bào.\n\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nMột gen là một đoạn DNA mang thông tin để tổng hợp ra một protein cụ thể. Trong quá trình truyền thông tin di truyền, DNA phải được nhân đôi chính xác trong quá trình sao chép trước khi tế bào phân chia. Sai sót trong quá trình này có thể dẫn đến đột biến gen, gây hậu quả lớn về mặt sinh học.\n\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nToàn bộ bộ gen của người chứa khoảng 20.000–25.000 gen. Chúng nằm trên 23 cặp nhiễm sắc thể (22 cặp thường và 1 cặp giới tính). Dưới đây là bảng tổng quan về cấu trúc nhiễm sắc thể người:\n\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable border=\"1\" cellpadding=\"6\" cellspacing=\"0\">\n  \u003Cthead>\n    \u003Ctr>\n      \u003Cth>Loại nhiễm sắc thể\u003C\u002Fth>\n      \u003Cth>Số lượng\u003C\u002Fth>\n      \u003Cth>Vai trò chính\u003C\u002Fth>\n    \u003C\u002Ftr>\n  \u003C\u002Fthead>\n  \u003Ctbody>\n    \u003Ctr>\n      \u003Ctd>Nhiễm sắc thể thường (Autosome)\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>22 cặp\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Mang thông tin di truyền không liên quan đến giới tính\u003C\u002Ftd>\n    \u003C\u002Ftr>\n    \u003Ctr>\n      \u003Ctd>Nhiễm sắc thể giới tính (Sex chromosome)\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>1 cặp (XX hoặc XY)\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Xác định giới tính sinh học và mang gen liên kết giới\u003C\u002Ftd>\n    \u003C\u002Ftr>\n  \u003C\u002Ftbody>\n\u003C\u002Ftable>\n\n\u003Ch2>Di truyền trội – lặn (Mendelian inheritance)\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>\nKhái niệm này bắt nguồn từ thí nghiệm của Gregor Mendel trên cây đậu Hà Lan vào thế kỷ 19. Ông phát hiện rằng một số tính trạng được truyền theo quy luật đơn giản dựa trên sự tổ hợp của hai alen – một từ bố và một từ mẹ. Nếu một alen trội có mặt, nó sẽ quyết định tính trạng biểu hiện. Alen lặn chỉ biểu hiện khi cả hai alen đều là lặn.\n\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nVí dụ, nếu alen trội “A” quy định màu tím và alen lặn “a” quy định màu trắng, thì cây có kiểu gen “AA” hoặc “Aa” sẽ có hoa tím, trong khi “aa” mới có hoa trắng. Đây là quy luật phân ly và tổ hợp tự do.\n\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nMột số bệnh di truyền theo kiểu Mendel bao gồm:\n\u003C\u002Fp>\u003Cul>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Bệnh Huntington\u003C\u002Fstrong> – di truyền trội trên nhiễm sắc thể thường\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Bệnh xơ nang (Cystic fibrosis)\u003C\u002Fstrong> – di truyền lặn trên nhiễm sắc thể thường\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Bệnh Phenylketonuria (PKU)\u003C\u002Fstrong> – di truyền lặn, gây ảnh hưởng đến chuyển hóa amino acid\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nViệc xác định kiểu di truyền của một bệnh là nền tảng cho chẩn đoán di truyền và tư vấn sinh sản. Ngoài ra, sơ đồ Punnett thường được dùng để minh họa các tổ hợp có thể xảy ra giữa các alen:\n\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable border=\"1\" cellpadding=\"6\" cellspacing=\"0\">\n  \u003Cthead>\n    \u003Ctr>\n      \u003Cth>\u003C\u002Fth>\n      \u003Cth>A\u003C\u002Fth>\n      \u003Cth>a\u003C\u002Fth>\n    \u003C\u002Ftr>\n  \u003C\u002Fthead>\n  \u003Ctbody>\n    \u003Ctr>\n      \u003Cth>A\u003C\u002Fth>\n      \u003Ctd>AA\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Aa\u003C\u002Ftd>\n    \u003C\u002Ftr>\n    \u003Ctr>\n      \u003Cth>a\u003C\u002Fth>\n      \u003Ctd>Aa\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>aa\u003C\u002Ftd>\n    \u003C\u002Ftr>\n  \u003C\u002Ftbody>\n\u003C\u002Ftable>\n\n\u003Ch2>Di truyền liên kết giới tính\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>\nDi truyền liên kết giới tính xảy ra khi gen nằm trên nhiễm sắc thể giới tính, đặc biệt là nhiễm sắc thể X. Do nam giới chỉ có một bản sao nhiễm sắc thể X (XY), các gen nằm trên X có thể biểu hiện ngay cả khi chỉ có một bản sao bị đột biến. Nữ giới (XX) thường phải có hai bản sao bất thường mới biểu hiện bệnh.\n\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nMột số bệnh di truyền liên kết X gồm:\n\u003C\u002Fp>\u003Cul>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Loạn dưỡng cơ Duchenne\u003C\u002Fstrong> – tổn thương cơ tiến triển, ảnh hưởng chủ yếu nam giới\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Máu khó đông Hemophilia A\u003C\u002Fstrong> – rối loạn đông máu do thiếu yếu tố VIII\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Mù màu đỏ-xanh lá\u003C\u002Fstrong> – giảm khả năng phân biệt màu sắc nhất định\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nDi truyền liên kết Y hiếm gặp hơn do ít gen nằm trên nhiễm sắc thể Y. Các tính trạng liên kết Y chỉ truyền từ cha sang con trai, ví dụ như hội chứng giảm sản tuyến sinh dục (gây vô sinh nam).\n\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nDưới đây là bảng so sánh giữa di truyền liên kết X và Y:\n\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable border=\"1\" cellpadding=\"6\" cellspacing=\"0\">\n  \u003Cthead>\n    \u003Ctr>\n      \u003Cth>Đặc điểm\u003C\u002Fth>\n      \u003Cth>Liên kết X\u003C\u002Fth>\n      \u003Cth>Liên kết Y\u003C\u002Fth>\n    \u003C\u002Ftr>\n  \u003C\u002Fthead>\n  \u003Ctbody>\n    \u003Ctr>\n      \u003Ctd>Giới tính ảnh hưởng\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Chủ yếu ở nam\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Chỉ ở nam\u003C\u002Ftd>\n    \u003C\u002Ftr>\n    \u003Ctr>\n      \u003Ctd>Có thể truyền cho con gái\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Có\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Không\u003C\u002Ftd>\n    \u003C\u002Ftr>\n    \u003Ctr>\n      \u003Ctd>Hướng truyền\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Từ mẹ (hoặc bố nếu con là gái)\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Từ bố sang con trai\u003C\u002Ftd>\n    \u003C\u002Ftr>\n  \u003C\u002Ftbody>\n\u003C\u002Ftable>\n\u003C\u002Ftxt>\n\u003Ctxt>\n\u003Ch2>Di truyền không theo Mendel (Non‑Mendelian inheritance)\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>\nDi truyền không theo Mendel bao gồm các cơ chế di truyền không tuân theo quy luật trội – lặn cổ điển. Những cơ chế này thường liên quan đến sự tương tác phức tạp giữa nhiều gen, sự đóng\u002Fmở gen do epigenetics, hoặc sự tham gia của DNA ngoài nhân như DNA ty thể. Các hiện tượng này được quan sát rõ rệt khi kiểu hình không thể dự đoán đơn giản từ sự tổ hợp alen theo quy luật Punnett.\n\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nMột nhóm quan trọng trong di truyền không Mendel là \u003Cstrong>di truyền ty thể\u003C\u002Fstrong>. Trong quá trình thụ tinh, ty thể trong tế bào trứng là nguồn duy nhất truyền cho phôi, dẫn đến việc toàn bộ DNA ty thể (mtDNA) được thừa hưởng từ mẹ. Bất kỳ biến đổi hay đột biến trong mtDNA đều có thể gây bệnh mà không liên quan đến gen nhân tế bào. Một số bệnh điển hình:\n\u003C\u002Fp>\u003Cul>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>MELAS\u003C\u002Fstrong> (Mitochondrial Encephalomyopathy, Lactic Acidosis, and Stroke-like episodes)\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>LHON\u003C\u002Fstrong> (Leber Hereditary Optic Neuropathy)\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nMột dạng khác là \u003Cstrong>di truyền đa gen\u003C\u002Fstrong>, nơi nhiều gen cùng góp phần hình thành một kiểu hình. Các tính trạng đa gen thường biểu hiện liên tục như chiều cao, cân nặng, màu da. Mỗi gen chỉ đóng góp một phần nhỏ, nhưng tổng hợp lại tạo thành một phổ kiểu hình phong phú trong quần thể. Bảng sau minh họa sự khác biệt cơ bản giữa di truyền Mendel và đa gen:\n\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable border=\"1\" cellpadding=\"6\" cellspacing=\"0\">\n  \u003Cthead>\n    \u003Ctr>\n      \u003Cth>Đặc điểm\u003C\u002Fth>\n      \u003Cth>Di truyền Mendel\u003C\u002Fth>\n      \u003Cth>Di truyền đa gen\u003C\u002Fth>\n    \u003C\u002Ftr>\n  \u003C\u002Fthead>\n  \u003Ctbody>\n    \u003Ctr>\n      \u003Ctd>Số lượng gen tham gia\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>1 gen chính\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Nhiều gen\u003C\u002Ftd>\n    \u003C\u002Ftr>\n    \u003Ctr>\n      \u003Ctd>Kiểu phân bố kiểu hình\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Rõ ràng, rời rạc\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Liên tục theo phân bố chuẩn\u003C\u002Ftd>\n    \u003C\u002Ftr>\n    \u003Ctr>\n      \u003Ctd>Khả năng dự đoán\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Cao\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Thấp hơn do môi trường ảnh hưởng\u003C\u002Ftd>\n    \u003C\u002Ftr>\n  \u003C\u002Ftbody>\n\u003C\u002Ftable>\n\n\u003Ch2>Đột biến gen và vai trò trong di truyền\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>\nĐột biến gen là sự thay đổi trong trình tự nucleotide của DNA. Các thay đổi này có thể xảy ra tự nhiên trong quá trình sao chép DNA hoặc do tác nhân gây đột biến như tia UV, hóa chất hay virus. Đột biến có thể mang lợi, trung tính hoặc gây hại tùy vị trí và mức độ ảnh hưởng đến chức năng protein.\n\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nĐột biến được phân loại thành nhiều dạng:\n\u003C\u002Fp>\u003Cul>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Đột biến điểm\u003C\u002Fstrong>: thay đổi một nucleotide duy nhất, ví dụ chuyển A→G\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Đột biến mất\u002F thêm đoạn\u003C\u002Fstrong>: gây lệch khung đọc (frameshift)\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Đột biến lặp đoạn\u003C\u002Fstrong>: làm tăng số lượng bản sao của một trình tự\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\nCác đột biến gây ảnh hưởng lớn đến sức khỏe con người, đặc biệt khi liên quan đến gen quan trọng trong điều hòa tế bào hoặc sửa chữa DNA.\n\u003Cp>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nMột ví dụ nổi bật là đột biến trong gen \u003Ci>BRCA1\u003C\u002Fi> và \u003Ci>BRCA2\u003C\u002Fi>, làm tăng nguy cơ ung thư vú và ung thư buồng trứng. Khả năng mang gen đột biến có thể được xét nghiệm bằng công nghệ giải trình tự DNA hiện đại. Dữ liệu từ National Cancer Institute ghi nhận rằng phụ nữ mang đột biến \u003Ci>BRCA1\u003C\u002Fi> có nguy cơ mắc ung thư vú suốt đời cao hơn trung bình dân số nhiều lần.\n\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Di truyền học số lượng (Quantitative genetics)\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>\nDi truyền học số lượng nghiên cứu các tính trạng bị chi phối bởi nhiều gen và chịu ảnh hưởng mạnh của môi trường. Các tính trạng này thường đo lường được bằng số và thay đổi liên tục, ví dụ: cân nặng, sản lượng sữa bò, chiều cao con người. Sự phân bố kiểu hình của chúng thường gần với phân bố chuẩn.\n\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nMô hình cơ bản để mô tả mối quan hệ giữa kiểu gen và kiểu hình trong di truyền số lượng sử dụng phương trình:\n\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\n\u003Cscript type=\"math\u002Ftex\">P = G + E + GE\u003C\u002Fscript>\n\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nTrong đó:\n\u003C\u002Fp>\u003Cul>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>P\u003C\u002Fstrong>: kiểu hình\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>G\u003C\u002Fstrong>: thành phần di truyền (genetic)\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>E\u003C\u002Fstrong>: môi trường\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>GE\u003C\u002Fstrong>: tương tác giữa gen và môi trường\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\nPhương trình này cho phép nhà khoa học ước tính độ di truyền (heritability), xác định mức độ gen đóng góp vào biến dị kiểu hình trong quần thể.\n\u003Cp>\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Ứng dụng của hiểu biết về loại hình di truyền\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>\nNghiên cứu về các loại hình di truyền có nhiều ứng dụng thực tiễn trong y học, nông nghiệp và sinh học tiến hóa. Trong y học, hiểu rõ cơ chế di truyền giúp bác sĩ dự đoán nguy cơ bệnh, chỉ định xét nghiệm phù hợp và đề xuất chiến lược điều trị cá nhân hóa. Chẩn đoán trước sinh và xét nghiệm mang gen đột biến là hai ứng dụng quan trọng trong tư vấn sinh sản.\n\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nTrong nông nghiệp, các mô hình di truyền cho phép chọn lọc giống cây trồng hoặc vật nuôi có năng suất cao, chống chịu tốt. Việc kết hợp di truyền Mendel với di truyền đa gen giúp nhà chọn giống tối ưu hóa các đặc điểm mong muốn mà không cần nhiều chu kỳ lai tạo.\n\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nTrong sinh học tiến hóa, sự đa dạng kiểu hình trong quần thể là nguyên liệu cho chọn lọc tự nhiên. Những hiểu biết về di truyền hiện đại giúp giải thích tại sao một số đặc tính được giữ lại hoặc biến mất trong quần thể theo thời gian.\n\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Các công cụ hiện đại trong nghiên cứu di truyền\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>\nCông nghệ di truyền học hiện đại đã thay đổi sâu sắc cách các nhà khoa học tiếp cận và giải quyết vấn đề sinh học. \u003Cstrong>Giải trình tự genome\u003C\u002Fstrong> toàn phần cho phép đọc toàn bộ DNA của một sinh vật, từ đó phát hiện biến thể di truyền liên quan đến bệnh hoặc kiểu hình cụ thể. Dữ liệu này được lưu trữ trong các cơ sở dữ liệu lớn phục vụ nghiên cứu toàn cầu.\n\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nKỹ thuật CRISPR-Cas9 mở ra khả năng chỉnh sửa gen chính xác, giúp can thiệp vào DNA ở mức độ từng nucleotide. Điều này tạo điều kiện phát triển liệu pháp điều trị bệnh di truyền hiếm mà trước đây không thể thực hiện được. Song song đó, trí tuệ nhân tạo đang được dùng để dự đoán cấu trúc protein, phân tích biến thể gen và mô phỏng sự tiến hóa của quần thể.\n\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nCác công cụ này không chỉ hỗ trợ nghiên cứu mà còn thúc đẩy y học cá thể hóa, nơi mỗi bệnh nhân có phác đồ điều trị riêng dựa trên bộ gen của họ.\n\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Tài liệu tham khảo\u003C\u002Fh2>\n\u003Col>\n  \u003Cli>National Human Genome Research Institute. “Inheritance.” https:\u002F\u002Fwww.genome.gov\u002Fgenetics-glossary\u002FInheritance\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>MedlinePlus Genetics. “Patterns of Inheritance.” https:\u002F\u002Fmedlineplus.gov\u002Fgenetics\u002Funderstanding\u002Finheritance\u002Finheritancepatterns\u002F\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>National Cancer Institute. “BRCA Mutations.” https:\u002F\u002Fwww.cancer.gov\u002Fabout-cancer\u002Fcauses-prevention\u002Fgenetics\u002Fbrca-fact-sheet\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>Nature Education. “DNA Replication and Causes of Mutation.” https:\u002F\u002Fwww.nature.com\u002Fscitable\u002Ftopicpage\u002Fdna-replication-and-causes-of-mutation-409\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>Genome.gov. “Genome Sequencing.” https:\u002F\u002Fwww.genome.gov\u002Fgenetics-glossary\u002FGenome-Sequencing\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n\u003C\u002Ftxt>\n\u003C\u002Fdiv>",{"id":18,"researcherId":10,"name":19,"imageUrl":20},2889,"Lê Xuân Niên","https:\u002F\u002Flh3.googleusercontent.com\u002Fa\u002FACg8ocLuyWIkhyP2W5E59cKwN7ciI2nbjMGUpXO9rVQquC826ujzkqhU=s96-c",{"id":18,"researcherId":10,"name":19,"imageUrl":20},[13],1,false,"PUBLISHED","2025-11-14T16:47:28.095+00:00","2025-11-14T17:33:23.439+00:00","2025-11-14T17:33:23.434+00:00",139,[31,42,53,64,75,81,92,103,109,115],{"id":32,"title":33,"term":34,"englishTitle":35,"definition":36,"discipline":37,"disciplineCode":38,"disciplineLabel":39,"disciplineColor":40,"disciplineIcon":41},"máy quang phổ echelle","Máy quang phổ echelle (echelle spectrometer) là gì?","Máy quang phổ echelle","echelle spectrometer","Máy quang phổ echelle là loại máy quang phổ nhiễu xạ độ phân giải cao, kết hợp cách tử echelle làm việc ở bậc nhiễu xạ cao với phần tử tán sắc chéo đặt vuông góc để tách các bậc phổ chồng lấp thành ảnh phổ hai chiều trên đầu thu mảng. Kiến trúc này cho phép ghi nhận đồng thời dải bước sóng rộng với năng suất phân giải lớn mà không cần quét cơ học.","NATURAL_SCIENCES","natural-sciences","Khoa học tự nhiên","#0E9F9C","atom",{"id":43,"title":44,"term":45,"englishTitle":46,"definition":47,"discipline":48,"disciplineCode":49,"disciplineLabel":50,"disciplineColor":51,"disciplineIcon":52},"hẹp tắc động mạch nội sọ","Hẹp tắc động mạch nội sọ là gì? Cơ chế và điều trị","Hẹp tắc động mạch nội sọ","intracranial arterial stenosis","Hẹp tắc động mạch nội sọ là tình trạng thu hẹp lòng mạch hoặc bít tắc hoàn toàn một hay nhiều động mạch lớn bên trong hộp sọ, làm giảm lưu lượng máu nuôi não và gây nguy cơ cao đột quỵ thiếu máu não, trong đó căn nguyên phổ biến nhất là xơ vữa động mạch.","MEDICAL_HEALTH_SCIENCES","medical-health-sciences","Khoa học y - dược","#D6336C","stethoscope",{"id":54,"title":55,"term":56,"englishTitle":57,"definition":58,"discipline":59,"disciplineCode":60,"disciplineLabel":61,"disciplineColor":62,"disciplineIcon":63},"phép biện chứng","Phép biện chứng (dialectic) là gì?","Phép biện chứng","dialectic","Phép biện chứng là một truyền thống phương pháp luận và lý luận triết học, trong thời cổ đại chỉ nghệ thuật đối thoại hỏi đáp truy tìm chân lý, còn trong triết học cận hiện đại chỉ học thuyết về sự vận động, mối liên hệ và chuyển hóa của khái niệm hoặc hiện thực thông qua mâu thuẫn.","HUMANITIES","humanities","Nhân văn và nghệ thuật","#9333EA","book-open",{"id":65,"title":66,"term":67,"englishTitle":68,"definition":69,"discipline":70,"disciplineCode":71,"disciplineLabel":72,"disciplineColor":73,"disciplineIcon":74},"vật liệu hybrid","Vật liệu hybrid (hybrid material) là gì?","Vật liệu hybrid","hybrid material","Vật liệu hybrid (vật liệu lai) là vật liệu cấu tạo từ hỗn hợp trộn lẫn mật thiết giữa thành phần hữu cơ, vô cơ hoặc cả hai, thường đan xen ở thang kích thước nhỏ hơn 1 µm (IUPAC, 2007) nhằm tạo ra tính chất hiệp đồng vượt trội so với từng thành phần đơn lẻ.","ENGINEERING_TECHNOLOGY","engineering-technology","Kỹ thuật và công nghệ","#5B62F4","cpu",{"id":76,"title":77,"term":78,"englishTitle":79,"definition":80,"discipline":37,"disciplineCode":38,"disciplineLabel":39,"disciplineColor":40,"disciplineIcon":41},"đường cong quantum seiberg witten","Đường cong quantum Seiberg-Witten là gì? Cơ chế và ứng dụng","Đường cong quantum Seiberg-Witten","quantum Seiberg-Witten curve","Đường cong quantum Seiberg-Witten là phiên bản lượng tử hóa của đường cong đại số Seiberg-Witten cổ điển, thu được khi nâng tọa độ trên đường cong lên toán tử không giao hoán để tạo thành phương trình vi phân hoặc sai phân tuyến tính trong giới hạn Nekrasov-Shatashvili của lý thuyết chuẩn siêu đối xứng N = 2.",{"id":82,"title":83,"term":84,"englishTitle":85,"definition":86,"discipline":87,"disciplineCode":88,"disciplineLabel":89,"disciplineColor":90,"disciplineIcon":91},"sản xuất giống","Sản xuất giống (seed production) là gì?","Sản xuất giống","seed production","Sản xuất giống (seed production) là quá trình tổ chức nhân số lượng, kiểm soát chất lượng và cung ứng vật liệu nhân giống từ nguồn giống gốc nhằm duy trì độ thuần di truyền, phẩm chất sinh lý và trạng thái sạch bệnh của giống trong sản xuất nông nghiệp.","AGRICULTURAL_SCIENCES","agricultural-sciences","Khoa học nông nghiệp","#2F9E44","sprout",{"id":93,"title":94,"term":95,"englishTitle":96,"definition":97,"discipline":98,"disciplineCode":99,"disciplineLabel":100,"disciplineColor":101,"disciplineIcon":102},"lý thuyết hình ảnh","Lý thuyết hình ảnh (image theory) là gì?","Lý thuyết hình ảnh","image theory","Lý thuyết hình ảnh (image theory) là một lý thuyết tâm lý học mô tả quá trình ra quyết định cá nhân và tổ chức do Lee Roy Beach và Terence R. Mitchell đề xuất năm 1987. Thay vì tối đa hóa hữu dụng kỳ vọng, lý thuyết này cho rằng con người sàng lọc phương án dựa trên mức độ tương thích với hệ thống giá trị, mục tiêu và kế hoạch sẵn có.","SOCIAL_SCIENCES","social-sciences","Khoa học xã hội","#E08600","users",{"id":104,"title":105,"term":106,"englishTitle":107,"definition":108,"discipline":70,"disciplineCode":71,"disciplineLabel":72,"disciplineColor":73,"disciplineIcon":74},"tổng hợp urê","Tổng hợp urê (urea synthesis) là gì?","Tổng hợp urê","urea synthesis","Tổng hợp urê là quá trình hóa học và công nghệ chuyển hóa amoniac (NH3) và carbon dioxide (CO2) — hoặc các nguồn carbon, nitơ thay thế qua lộ trình điện hóa, quang hóa — thành urê (CO(NH2)2), hợp chất đạm nền tảng của ngành phân bón và hóa chất công nghiệp.",{"id":110,"title":111,"term":112,"englishTitle":113,"definition":114,"discipline":37,"disciplineCode":38,"disciplineLabel":39,"disciplineColor":40,"disciplineIcon":41},"hấp phụ hóa học","Hấp phụ hóa học (chemisorption) là gì?","Hấp phụ hóa học","chemisorption","Hấp phụ hóa học (chemisorption) là quá trình hấp phụ phát sinh từ sự hình thành liên kết hóa học mạnh giữa chất bị hấp phụ và các tâm hoạt tính trên bề mặt chất hấp phụ, tạo thành một đơn lớp trên bề mặt.",{"id":116,"title":117,"term":118,"englishTitle":119,"definition":120,"discipline":70,"disciplineCode":71,"disciplineLabel":72,"disciplineColor":73,"disciplineIcon":74},"mô đun đàn hồi động","Mô đun đàn hồi động (dynamic elastic modulus) là gì?","Mô đun đàn hồi động","dynamic elastic modulus","Mô đun đàn hồi động là đại lượng cơ học đặc trưng cho độ cứng đàn hồi của vật liệu dưới tải trọng biến thiên theo thời gian, dao động điều hòa hoặc sóng ứng suất biên độ nhỏ. Đại lượng này thường được xác định không phá hủy bằng đo tần số cộng hưởng, vận tốc xung siêu âm hoặc phân tích cơ động học."]