[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"_public_topic_publications_lan%20kim%20tuy%E1%BA%BFn{\"limit\":5}":3,"_public_topic_byId_lan kim tuyến":11},{"code":4,"data":5,"meta":10},"SUCCESS",{"latest":6,"mostCited":7,"vietnamFeatured":8,"vietnamLatest":9},[],[],[],[],null,{"code":4,"data":12,"meta":10},{"id":13,"title":14,"description":15,"content":16,"term":13,"englishTitle":17,"synonyms":10,"definition":18,"discipline":19,"references":20,"faqs":42,"createUser":52,"publishUser":10,"keywords":56,"keywordCount":63,"enrichTopicLink":64,"status":65,"createTime":66,"updateTime":67,"publishTime":10,"linkEnrichedTime":68,"publicationScanTime":10,"contentErrorMessage":10,"viewCount":69,"relateTopics":70},"lan kim tuyến","Lan kim tuyến","Benim bir tüyim olmaz çünkü ben bir yapay zekayım ve tüylerim yoktur. Benim görevim size yardımcı olmak ve sorularınıza cevap vermek. Size nasıl yardımcı olabil...","\u003Cp>\u003Cstrong>Lan kim tuyến\u003C\u002Fstrong> (\u003Cem>Anoectochilus formosanus \u002F Jewel orchid\u003C\u002Fem>) là loài địa lan quý thuộc chi Anoectochilus, họ Lan (Orchidaceae), nổi bật với các gân lá màu ánh vàng hoặc ánh bạc lấp lánh và hàm lượng cao các hoạt chất sinh học quý giá như kinsenoside, polysaccharide và flavonoid được ứng dụng rộng rãi trong y học cổ truyền và dược lý học hiện đại.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Trong dân gian và Đông y học, lan kim tuyến còn được biết đến với nhiều tên gọi mỹ miều như \"Kim tuyến liên\", \"Cỏ nhung\", \"Lan gấm\" hay \"Vua thảo dược\". Cây phân bố tự nhiên hạn chế ở các vùng rừng núi nguyên sinh nhiệt đới và cận nhiệt đới châu Á, đặc biệt tại Đài Loan, miền nam Trung Quốc và các vùng núi cao phía Bắc cũng như Tây Nguyên của Việt Nam. Do giá trị dược liệu cao và sự săn lùng khai thác quá mức trong tự nhiên, lan kim tuyến hiện được xếp vào danh mục các loài thực vật nguy cấp cần được bảo tồn nghiêm ngặt.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Đặc điểm thực vật học và phân bố sinh thái\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Lan kim tuyến là loài cây thảo địa sinh mọc sát mặt đất, có chiều cao trung bình từ 10 đến 20 cm:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Thân và rễ:\u003C\u002Fstrong> Thân bò lan ngoằn ngoèo trên mặt đất hoặc dưới lớp thảm mục rừng, mọng nước, phân nhánh, rễ mọc ra từ các mấu đốt thân, thường có nấm cộng sinh mycorrhiza bao bọc giúp hấp thu khoáng chất và nước.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Lá:\u003C\u002Fstrong> Mọc cách, hình trứng hoặc bầu dục, dài từ 3 đến 6 cm, rộng từ 2 đến 4 cm, gốc lá có bẹ ôm thân. Điểm đặc trưng nổi bật nhất là mặt trên của phiến lá có màu xanh đen hoặc tím nhung đậm, nổi rõ mạng lưới gân lá đan xen màu vàng kim, đỏ đồng hoặc ánh bạc óng ánh dưới ánh sáng; mặt dưới lá có màu đỏ tím nhạt.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Hoa:\u003C\u002Fstrong> Cụm hoa dạng bông mọc thẳng đứng từ ngọn thân, dài 10-15 cm, mang từ 3 đến 10 hoa nhỏ màu trắng hoặc hồng nhạt; cánh môi chẻ xòe hình quạt hoặc chia nhiều sợi mảnh xơ ria, có cựa hoa chứa mật.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>Về sinh thái, lan kim tuyến chỉ sinh trưởng dưới tán rừng rậm nguyên sinh có độ tàn che lớn (70-90%), ở độ cao từ 500 đến 1800 mét so với mực nước biển. Cây đòi hỏi môi trường vi khí hậu mát mẻ quanh năm (nhiệt độ tối ưu từ 18°C đến 25°C), độ ẩm không khí rất cao (> 80-85%), ánh sáng tán xạ yếu (khoảng 10-20% cường độ ánh sáng tự nhiên ngoài trời) và lớp đất mặt giàu mùn hữu cơ, tơi xốp, thoát nước tốt nhưng luôn giữ ẩm.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Thành phần hóa thực vật và hoạt chất sinh học\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Các nghiên cứu hóa học hiện đại đã phân lập và xác định nhiều nhóm hợp chất có hoạt tính sinh học giá trị cao từ cây lan kim tuyến:\u003C\u002Fp>\n\u003Col>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Kinsenoside:\u003C\u002Fstrong> Là hoạt chất glycoside đặc trưng và quan trọng nhất của chi \u003Cem>Anoectochilus\u003C\u002Fem> (công thức hóa học 3-(R)-3-beta-D-glucopyranosyloxy-4-butanolide). Kinsenoside là dấu ấn sinh học chính để tiêu chuẩn hóa chất lượng dược liệu lan kim tuyến.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Flavonoid:\u003C\u002Fstrong> Bao gồm quercetin, isorhamnetin, rutin và các dẫn xuất glycoside có hoạt tính thu dọn gốc tự do và chống oxy hóa mạnh mẽ.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Polysaccharide tan trong nước:\u003C\u002Fstrong> Các chuỗi đường đa phân tử phức tạp có tác dụng điều hòa và kích thích hệ thống miễn dịch tự nhiên của vật chủ.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Các hợp chất phenolic, sterol và acid hữu cơ:\u003C\u002Fstrong> Beta-sitosterol, daucosteron, acid succinic và các acid amin thiết yếu.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n\n\u003Ch2>Tác dụng dược lý hiện đại\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Nhiều nghiên cứu tiền lâm sàng (in vitro và in vivo trên {{topic|%7B%22topic%22%3A%22%C4%91%E1%BB%99ng%20v%E1%BA%ADt%20th%E1%BB%B1c%20nghi%E1%BB%87m%22%7D}}) đã chứng minh các tác dụng dược lý đa dạng của cao chiết lan kim tuyến và hoạt chất tinh khiết kinsenoside:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Tác dụng bảo vệ gan (Hepatoprotective):\u003C\u002Fstrong> Chiết xuất lan kim tuyến làm giảm rõ rệt hoạt độ các enzym men gan (AST, ALT) trong huyết thanh trên các mô hình tổn thương gan cấp và mạn tính do hóa chất độc hại ({{topic|%7B%22topic%22%3A%22carbon%20tetrachloride%22%7D}} - CCl4, acetaminophen) hoặc do rượu; đồng thời ức chế quá trình peroxy hóa lipid màng tế bào gan và ngăn ngừa xơ hóa gan.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Tác dụng hạ đường huyết và chống đái tháo đường:\u003C\u002Fstrong> Hoạt chất kinsenoside kích thích tế bào beta đảo tụy phục hồi bài tiết insulin, tăng cường độ nhạy của mô ngoại vi với insulin và ức chế các enzym chuyển hóa glucose, giúp ổn định đường huyết lúc đói và giảm {{topic|%7B%22topic%22%3A%22bi%E1%BA%BFn%20ch%E1%BB%A9ng%20th%E1%BA%A7n%20kinh%22%7D}}, thận ở chuột đái tháo đường.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Tác dụng chống viêm và điều hòa miễn dịch:\u003C\u002Fstrong> Các phân đoạn polysaccharide và flavonoid ức chế sự biểu hiện của các cytokine gây viêm chủ chốt như TNF-alpha, IL-1beta, IL-6 và nitric oxide (NO) thông qua con đường truyền tín hiệu NF-kappaB, hỗ trợ cải thiện tình trạng viêm khớp và các bệnh tự miễn.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Tác dụng chống oxy hóa và làm chậm lão hóa:\u003C\u002Fstrong> Thu dọn các gốc tự do ROS, tăng cường hoạt độ enzym chống oxy hóa nội sinh {{topic|%7B%22topic%22%3A%22superoxide%20dismutase%22%7D}} (SOD) và {{topic|%7B%22topic%22%3A%22glutathione%20peroxidase%22%7D}} (GPx), bảo vệ tế bào khỏi stress oxy hóa.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Tiềm năng ức chế tế bào ung thư:\u003C\u002Fstrong> Một số nghiên cứu bước đầu ghi nhận khả năng kích hoạt con đường {{topic|%7B%22topic%22%3A%22ch%E1%BA%BFt%20theo%20ch%C6%B0%C6%A1ng%20tr%C3%ACnh%22%7D}} (apoptosis) và ức chế sự tăng sinh của một số dòng tế bào ung thư (ung thư gan, ung thư phổi) trong điều kiện in vitro.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\n\u003Ch2>Công nghệ nhân giống vi phẫu (In Vitro) và bảo tồn nguồn gen\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Hạt lan kim tuyến có kích thước hiển vi, không có nội nhũ dự trữ chất dinh dưỡng nên trong tự nhiên tỷ lệ nảy mầm cực kỳ thấp, phụ thuộc hoàn toàn vào sự xâm nhiễm cộng sinh của nấm rễ. Do đó, kỹ thuật nuôi cấy mô tế bào thực vật (tissue culture) là phương pháp tối ưu để bảo tồn và nhân giống thương mại:\u003C\u002Fp>\n\u003Col>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Khử trùng mẫu cấy:\u003C\u002Fstrong> Sử dụng các đoạn chồi ngọn hoặc mắt ngủ thân khử trùng bằng cồn 70% và dung dịch javel (natri hypoclorit) loãng.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Môi trường dinh dưỡng:\u003C\u002Fstrong> Môi trường Murashige và Skoog (MS) hoặc môi trường Hyponex bổ sung chất hữu cơ tự nhiên (nước dừa, dịch chiết khoai tây, chuối nghiền, pepton) và than hoạt tính.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Chất điều hòa sinh trưởng:\u003C\u002Fstrong> Bổ sung phối hợp giữa cytokinin (BAP, kinetin từ 0.5 đến 2.0 mg\u002FL) để kích thích phân chia chồi và auxin (NAA, IBA từ 0.2 đến 1.0 mg\u002FL) để kích thích ra rễ hoàn chỉnh.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Giai đoạn thuần dưỡng ngoài vườn ươm:\u003C\u002Fstrong> Cây con in vitro sau khi đạt 3-4 lá và bộ rễ khỏe mạnh được huấn luyện ra giá thể dớn trắng (Sphagnum moss) hoặc mùn xơ dừa trong điều kiện nhà màng kiểm soát ẩm độ và nhiệt độ trước khi đưa vào sản xuất thương phẩm.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>","Anoectochilus formosanus \u002F Jewel orchid","Lan kim tuyến là loài địa lan quý thuộc chi Anoectochilus, họ Lan (Orchidaceae), nổi tiếng với mạng gân lá óng ánh và giàu hoạt chất sinh học kinsenoside có giá trị dược liệu cao.","AGRICULTURAL_SCIENCES",[21,28,35],{"citationText":22,"title":23,"authors":24,"source":25,"year":26,"doi":27,"url":10},"['Chung', 'Shi', 'Huang', 'Chen'] (2017). Enhanced Agronomic Traits and Medicinal Constituents of Autotetraploids in Anoectochilus formosanus Hayata, a Top-Grade Medicinal Orchid. Molecules.","Enhanced Agronomic Traits and Medicinal Constituents of Autotetraploids in Anoectochilus formosanus Hayata, a Top-Grade Medicinal Orchid","['Chung', 'Shi', 'Huang', 'Chen']","Molecules",2017,"10.3390\u002Fmolecules22111907",{"citationText":29,"title":30,"authors":31,"source":32,"year":33,"doi":34,"url":10},"['Ho'] (2024). Complete chloroplast genome of the Jewel Orchid, Anoectochilus formosanus (Orchidaceae) and its relatives Genoma completo del cloroplasto de la orquídea joya, Anoectochilus formosanus (Orchidaceae) y sus afines. Revista de Biología Tropical.","Complete chloroplast genome of the Jewel Orchid, Anoectochilus formosanus (Orchidaceae) and its relatives Genoma completo del cloroplasto de la orquídea joya, Anoectochilus formosanus (Orchidaceae) y sus afines","['Ho']","Revista de Biología Tropical",2024,"10.15517\u002Frev.biol.trop..v72i1.56423",{"citationText":36,"title":37,"authors":38,"source":39,"year":40,"doi":41,"url":10},"['Cheng', 'Chang'] (2011). Growth Responses and Changes of Active Components as Influenced by Elevations and Orchid Mycorrhizae on \u003Ci>Anoectochilus Formosanus\u003C\u002Fi> Hayata. Orchid Biotechnology II.","Growth Responses and Changes of Active Components as Influenced by Elevations and Orchid Mycorrhizae on \u003Ci>Anoectochilus Formosanus\u003C\u002Fi> Hayata","['Cheng', 'Chang']","Orchid Biotechnology II",2011,"10.1142\u002F9789814327930_0003",[43,46,49],{"question":44,"answer":45},"Hoạt chất kinsenoside trong lan kim tuyến có tác dụng dược lý nổi bật nào?","Kinsenoside là một glycoside tự nhiên quý hiếm được chứng minh có tác dụng bảo vệ tế bào gan, hạ đường huyết, chống oxy hóa, điều hòa chuyển hóa lipid máu và ức chế các phản ứng viêm thông qua việc ức chế các cytokine gây viêm.",{"question":47,"answer":48},"Kỹ thuật nhân giống vi giải phẫu (in vitro) có vai trò gì trong bảo tồn lan kim tuyến?","Do hạt lan kim tuyến trong tự nhiên rất khó nảy mầm khi thiếu nấm cộng sinh mycorrhiza và bị khai thác cạn kiệt, kỹ thuật nuôi cấy mô tế bào thực vật (tissue culture) trên môi trường MS bổ sung chất điều hòa sinh trưởng (BA, NAA) là giải pháp sống còn để nhân nhanh giống sạch bệnh và bảo tồn nguồn gen.",{"question":50,"answer":51},"Điều kiện sinh thái tự nhiên phù hợp nhất cho sự phát triển của lan kim tuyến là gì?","Lan kim tuyến sinh trưởng dưới tán rừng rậm nguyên sinh ở độ cao từ 500 đến 1800 mét so với mực nước biển, nơi có độ ẩm không khí cao trên 80%, nhiệt độ mát mẻ từ 18°C đến 25°C, ánh sáng tán xạ yếu (khoảng 10-20% ánh sáng mặt trời) và đất mùn tơi xốp thoát nước tốt.",{"id":53,"researcherId":10,"name":54,"imageUrl":55},1,"Nguyễn Ngọc Sơn","https:\u002F\u002Flh3.googleusercontent.com\u002Fa\u002FACg8ocLGfGsF1nYQqYK5BasTLhNu1dBrBXg2fcEgBNPXJ0p2gqLQnO7i=s96-c",[57,58,59,60,61,62],"động vật thực nghiệm","carbon tetrachloride","biến chứng thần kinh","superoxide dismutase","glutathione peroxidase","chết theo chương trình",6,false,"PUBLISHED","2024-01-13T08:36:20.762+00:00","2026-09-12T18:09:34.336+00:00","2026-09-12T18:09:33.886+00:00",314,[71,74,77,80,83,93,96,99,101,106],{"id":72,"title":73,"term":72,"englishTitle":10,"definition":10,"discipline":10,"disciplineCode":10,"disciplineLabel":10,"disciplineColor":10,"disciplineIcon":10},"bám dính tế bào","Bám dính tế bào là gì? Các bài nghiên cứu khoa học",{"id":75,"title":76,"term":75,"englishTitle":10,"definition":10,"discipline":10,"disciplineCode":10,"disciplineLabel":10,"disciplineColor":10,"disciplineIcon":10},"isoquercitrin","Isoquercitrin là gì? Các công bố khoa học về Isoquercitrin",{"id":78,"title":79,"term":78,"englishTitle":10,"definition":10,"discipline":10,"disciplineCode":10,"disciplineLabel":10,"disciplineColor":10,"disciplineIcon":10},"methylene blue","Methylene blue là gì? Nghiên cứu khoa học về Methylene blue",{"id":81,"title":82,"term":81,"englishTitle":10,"definition":10,"discipline":10,"disciplineCode":10,"disciplineLabel":10,"disciplineColor":10,"disciplineIcon":10},"igf 1","Igf 1 là gì? Các bài báo nghiên cứu khoa học liên quan",{"id":84,"title":85,"term":86,"englishTitle":84,"definition":87,"discipline":88,"disciplineCode":89,"disciplineLabel":90,"disciplineColor":91,"disciplineIcon":92},"curcumin","Curcumin là gì? Cấu trúc, hoạt tính sinh học và sinh khả dụng","Curcumin","Curcumin là hoạt chất polyphenol tự nhiên kỵ nước có cấu trúc diferuloylmethane được chiết xuất từ thân rễ cây nghệ vàng Curcuma longa, sở hữu các hoạt tính sinh học nổi bật như chống viêm, chống oxy hóa và điều hòa miễn dịch.","MEDICAL_HEALTH_SCIENCES","medical-health-sciences","Khoa học y - dược","#D6336C","stethoscope",{"id":94,"title":95,"term":94,"englishTitle":10,"definition":10,"discipline":10,"disciplineCode":10,"disciplineLabel":10,"disciplineColor":10,"disciplineIcon":10},"chống oxy hóa","Chống oxy hóa là gì? Các công bố khoa học về Chống oxy hóa",{"id":97,"title":98,"term":97,"englishTitle":10,"definition":10,"discipline":10,"disciplineCode":10,"disciplineLabel":10,"disciplineColor":10,"disciplineIcon":10},"brassinosteroid","Brassinosteroid là gì? Các nghiên cứu về Brassinosteroid",{"id":60,"title":100,"term":60,"englishTitle":10,"definition":10,"discipline":10,"disciplineCode":10,"disciplineLabel":10,"disciplineColor":10,"disciplineIcon":10},"Superoxide dismutase là gì? Các bài báo nghiên cứu khoa học",{"id":102,"title":103,"term":102,"englishTitle":104,"definition":105,"discipline":88,"disciplineCode":89,"disciplineLabel":90,"disciplineColor":91,"disciplineIcon":92},"bệnh tự miễn","Bệnh tự miễn là gì? Cơ chế dung nạp, phân loại và điều trị","autoimmune disease","Bệnh tự miễn là nhóm bệnh lý phát sinh khi hệ thống miễn dịch thích ứng mất khả năng dung nạp đối với các kháng nguyên tự thân, nhận diện nhầm các mô lành là ngoại lai và khởi động phản ứng phá hủy gây viêm mạn tính và suy giảm chức năng cơ quan.",{"id":107,"title":108,"term":107,"englishTitle":109,"definition":110,"discipline":88,"disciplineCode":89,"disciplineLabel":90,"disciplineColor":91,"disciplineIcon":92},"thuốc lá","Thuốc lá là gì? Thành phần, tác hại và kiểm soát y tế","tobacco","Thuốc lá là sản phẩm chế biến từ lá cây thuốc lá thuộc chi Nicotiana, chứa alkaloid nicotine gây nghiện và khi đốt cháy tạo ra luồng khói chứa hơn 7000 chất hóa học gây độc tế bào, tổn thương tim mạch và ung thư."]