[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"_public_topic_publications_ifn%20%CE%B3{\"limit\":5}":3,"_public_topic_byId_ifn%20%CE%B3":11},{"code":4,"data":5,"meta":10},"SUCCESS",{"latest":6,"mostCited":7,"vietnamFeatured":8,"vietnamLatest":9},[],[],[],[],null,{"code":4,"data":12,"meta":10},{"id":13,"title":14,"description":15,"content":16,"term":13,"englishTitle":10,"synonyms":10,"definition":10,"discipline":10,"references":10,"faqs":10,"createUser":17,"publishUser":21,"keywords":25,"keywordCount":18,"enrichTopicLink":26,"status":27,"createTime":28,"updateTime":29,"publishTime":30,"linkEnrichedTime":10,"publicationScanTime":10,"contentErrorMessage":10,"viewCount":31,"wikidataId":10,"relateTopics":32},"ifn γ","Ifn γ là gì? Các bài báo nghiên cứu khoa học liên quan","IFN-γ là một cytokine thuộc nhóm interferon type II, đóng vai trò trung tâm trong miễn dịch tế bào, đặc biệt trong việc chống lại vi khuẩn và virus nội bào. \nNó được sản xuất chủ yếu bởi tế bào T và NK, hoạt động thông qua thụ thể IFNGR và con đường JAK-STAT để kích hoạt gen miễn dịch và điều hòa phản ứng viêm.\n","\u003Cdiv>\u003Ch2>IFN-γ là gì?\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Interferon gamma (IFN-γ) là một cytokine thuộc nhóm interferon type II, giữ vai trò cốt lõi trong việc điều phối phản ứng miễn dịch của cơ thể. Khác với interferon type I (IFN-α và IFN-β) chủ yếu chống lại virus, IFN-γ chủ yếu liên quan đến khả năng miễn dịch tế bào và phản ứng chống vi khuẩn nội bào. IFN-γ được sản xuất chủ yếu bởi tế bào lympho T hỗ trợ loại 1 (Th1), tế bào lympho T gây độc (CD8+ cytotoxic T cells), và tế bào NK (natural killer cells).\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>IFN-γ là một phân tử tín hiệu cực kỳ quan trọng trong việc tăng cường khả năng diệt khuẩn, hỗ trợ trình diện kháng nguyên, và điều hòa quá trình viêm. Cytokine này không chỉ ảnh hưởng đến tế bào miễn dịch mà còn tác động đến nhiều loại tế bào khác như tế bào biểu mô, tế bào nội mô, và đại thực bào. Nhờ khả năng kích hoạt rộng rãi này, IFN-γ đóng vai trò như một “trung tâm điều phối” của miễn dịch bẩm sinh và thích nghi.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>IFN-γ được sử dụng như một chỉ dấu sinh học quan trọng trong nghiên cứu miễn dịch, phát triển vắc-xin, cũng như đánh giá hiệu quả điều trị trong các bệnh lý nhiễm trùng mạn tính và ung thư. Các xét nghiệm đo IFN-γ như ELISPOT và QuantiFERON hiện nay là công cụ chuẩn trong nhiều thử nghiệm lâm sàng.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Cấu trúc phân tử của IFN-γ\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>IFN-γ tồn tại dưới dạng homodimer, bao gồm hai chuỗi polypeptide giống hệt nhau, mỗi chuỗi dài khoảng 143 acid amin. Mỗi đơn vị IFN-γ có khối lượng phân tử khoảng 16.7 kDa, khi kết hợp lại thành homodimer có trọng lượng khoảng 34–36 kDa. Cấu trúc bậc ba của IFN-γ đã được giải mã bằng phương pháp tinh thể học tia X, cho thấy protein này có 6 vùng xoắn alpha và cấu trúc đối xứng dọc trục.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Trên bề mặt phân tử IFN-γ, các vùng hoạt động đặc hiệu liên kết với thụ thể IFNGR1 và IFNGR2 được bố trí theo cách giúp tạo nên sự ổn định cao khi tương tác với thụ thể. Điều này đảm bảo tín hiệu được truyền hiệu quả và chính xác vào bên trong tế bào mục tiêu.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Dưới đây là bảng tóm tắt một số đặc điểm cấu trúc chính của IFN-γ:\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ctable border=\"1\" cellpadding=\"5\">\n  \u003Cthead>\n    \u003Ctr>\n      \u003Cth>Đặc điểm\u003C\u002Fth>\n      \u003Cth>Thông tin\u003C\u002Fth>\n    \u003C\u002Ftr>\n  \u003C\u002Fthead>\n  \u003Ctbody>\n    \u003Ctr>\n      \u003Ctd>Loại protein\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Cytokine loại II\u003C\u002Ftd>\n    \u003C\u002Ftr>\n    \u003Ctr>\n      \u003Ctd>Cấu trúc\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Homodimer\u003C\u002Ftd>\n    \u003C\u002Ftr>\n    \u003Ctr>\n      \u003Ctd>Chiều dài chuỗi\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>143 amino acid\u003C\u002Ftd>\n    \u003C\u002Ftr>\n    \u003Ctr>\n      \u003Ctd>Trọng lượng phân tử\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>~16.7 kDa\u002Fchuỗi\u003C\u002Ftd>\n    \u003C\u002Ftr>\n    \u003Ctr>\n      \u003Ctd>Hình thức liên kết\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Gắn với IFNGR1 và IFNGR2\u003C\u002Ftd>\n    \u003C\u002Ftr>\n  \u003C\u002Ftbody>\n\u003C\u002Ftable>\n\n\u003Ch2>Gen mã hóa và biểu hiện\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Gen IFNG mã hóa IFN-γ nằm trên nhiễm sắc thể số 12 ở người, vị trí 12q15. Gen này bao gồm bốn exon và ba intron, với vùng promoter chứa các trình tự gắn đặc hiệu cho các yếu tố phiên mã như T-bet, STAT1 và NF-κB. Trong điều kiện bình thường, IFNG không được biểu hiện liên tục mà chỉ được kích hoạt khi có các tín hiệu kích thích như kháng nguyên, IL-12, IL-18, hoặc sự hiện diện của vi sinh vật gây bệnh.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Biểu hiện IFNG có tính điều hòa cao, liên quan chặt chẽ đến phân cực miễn dịch. Khi tế bào T chưa biệt hóa tiếp xúc với IL-12, chúng sẽ ưu tiên biệt hóa theo hướng Th1 và bắt đầu sản xuất IFN-γ. Yếu tố T-bet là yếu tố điều hòa chính cho quá trình này, kích hoạt phiên mã gen IFNG một cách hiệu quả.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Một số yếu tố điều hòa biểu hiện gen IFNG bao gồm:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>IL-12 và IL-18:\u003C\u002Fstrong> Tăng cường hoạt hóa Th1 và NK\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>STAT4:\u003C\u002Fstrong> Kích hoạt biểu hiện IFNG sau IL-12\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>c-Maf và GATA3:\u003C\u002Fstrong> Ức chế IFNG, hỗ trợ Th2\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Epigenetic control:\u003C\u002Fstrong> Sự methyl hóa vùng promoter IFNG có thể ngăn cản phiên mã\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\n\u003Cp>Gen IFNG cũng được kiểm soát bởi các yếu tố môi trường như vi sinh vật đường ruột, trạng thái viêm và tình trạng miễn dịch hệ thống. Điều này cho thấy IFN-γ không chỉ là sản phẩm miễn dịch mà còn là yếu tố phản ánh trạng thái sinh lý toàn cơ thể.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Cơ chế hoạt động của IFN-γ\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Sau khi được tiết ra, IFN-γ gắn vào thụ thể IFNGR trên màng tế bào. Thụ thể này gồm hai thành phần chính: IFNGR1 (chuỗi gắn ligand) và IFNGR2 (chuỗi hỗ trợ truyền tín hiệu). Cả hai chuỗi đều cần thiết để truyền tín hiệu hoàn chỉnh vào trong tế bào. Quá trình này kích hoạt con đường tín hiệu JAK-STAT, một trong những cơ chế then chốt của truyền tín hiệu miễn dịch.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Trình tự hoạt hóa JAK-STAT bởi IFN-γ gồm các bước sau:\u003C\u002Fp>\n\u003Col>\n  \u003Cli>IFN-γ gắn vào IFNGR1, kéo theo sự tuyển chọn IFNGR2.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>JAK1 (gắn với IFNGR1) và JAK2 (gắn với IFNGR2) được phosphoryl hóa.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>STAT1 được tuyển chọn, phosphoryl hóa và dimer hóa.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>Phức hợp STAT1 di chuyển vào nhân, gắn vào vùng promoter chứa trình tự GAS (gamma-activated sequence).\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>Kích hoạt phiên mã các gen đáp ứng với IFN-γ.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n\n\u003Cp>Một số gen được kích hoạt bởi IFN-γ có liên quan đến:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n  \u003Cli>Trình diện kháng nguyên: tăng biểu hiện MHC-I và MHC-II\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>Chống vi khuẩn nội bào: hoạt hóa iNOS và các enzyme tiêu diệt mầm bệnh\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>Ức chế nhân lên virus: tăng biểu hiện protein chống virus không đặc hiệu\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\n\u003Cp>IFN-γ có thể tác động lên cả tế bào miễn dịch lẫn tế bào không miễn dịch như tế bào biểu mô, nội mô và nguyên bào sợi. Nhờ vậy, vai trò của IFN-γ vượt ra ngoài ranh giới miễn dịch, ảnh hưởng đến vi môi trường mô và quá trình sửa chữa mô tổn thương.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2>Vai trò trong miễn dịch\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>IFN-γ là thành phần cốt lõi của đáp ứng miễn dịch qua trung gian tế bào, giúp cơ thể chống lại các vi sinh vật nội bào như vi khuẩn lao, virus và một số loại nấm. Nó hoạt động như một cytokine định hướng, giúp phân cực tế bào T theo hướng Th1 và ức chế sự phát triển của tế bào Th2 – qua đó tạo ra một môi trường miễn dịch đặc trưng với các chức năng diệt khuẩn mạnh mẽ.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Một trong những tác dụng chính của IFN-γ là kích hoạt đại thực bào. Sau khi nhận tín hiệu IFN-γ, đại thực bào tăng sản xuất các enzyme tiêu diệt vi sinh vật nội bào như nitric oxide synthase (iNOS), dẫn đến sinh nitric oxide (NO) – một chất độc hại với vi khuẩn. Đồng thời, IFN-γ còn thúc đẩy quá trình thực bào và phân giải kháng nguyên hiệu quả hơn.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>IFN-γ còn đóng vai trò lớn trong:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n  \u003Cli>Tăng biểu hiện MHC lớp I và II trên nhiều loại tế bào, giúp tăng khả năng trình diện kháng nguyên đến tế bào T.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>Thúc đẩy biệt hóa và duy trì tế bào T nhớ.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>Tăng cường chức năng diệt virus và khối u của tế bào NK và CD8+ T.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>Ức chế sự tăng sinh của tế bào T điều hòa (Treg), từ đó giảm ức chế miễn dịch không mong muốn.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\n\u003Cp>Vai trò của IFN-γ trong miễn dịch không chỉ đơn thuần là bảo vệ mà còn điều phối sự cân bằng giữa miễn dịch và viêm, giúp tránh tình trạng phản ứng quá mức hoặc tự miễn không cần thiết.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>IFN-γ trong bệnh lý\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Sự mất cân bằng trong sản xuất hoặc chức năng của IFN-γ có thể dẫn đến nhiều loại bệnh lý. Thiếu hụt IFN-γ hoặc các thành phần trong đường truyền tín hiệu của nó có thể khiến cơ thể dễ bị nhiễm các tác nhân nội bào như \u003Cem>Mycobacterium tuberculosis\u003C\u002Fem> hoặc \u003Cem>Salmonella\u003C\u002Fem>. Trong các trường hợp này, bệnh nhân có nguy cơ nhiễm trùng tái phát và dai dẳng.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Một số bệnh liên quan đến IFN-γ bao gồm:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Thiếu hụt miễn dịch bẩm sinh:\u003C\u002Fstrong> Như hội chứng thiếu hụt thụ thể IFN-γ (IFNGR1\u002F2 deficiency) gây nhiễm mycobacteria không điển hình nghiêm trọng.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Bệnh tự miễn:\u003C\u002Fstrong> Tăng hoạt tính IFN-γ có thể góp phần vào cơ chế bệnh sinh của lupus ban đỏ hệ thống (SLE), bệnh đa xơ cứng (MS), viêm khớp dạng thấp (RA), thông qua việc kích thích biểu hiện các gen viêm và tăng phá huỷ mô.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Ung thư:\u003C\u002Fstrong> IFN-γ có tác dụng vừa phòng vệ chống khối u, vừa góp phần vào khả năng tế bào ung thư thoát miễn dịch bằng cách làm tăng biểu hiện PD-L1 hoặc giảm biểu hiện MHC I ở một số dòng ung thư.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\n\u003Cp>Bảng dưới đây tóm tắt mối liên quan giữa IFN-γ và một số bệnh lý:\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ctable border=\"1\" cellpadding=\"5\">\n  \u003Cthead>\n    \u003Ctr>\n      \u003Cth>Loại bệnh\u003C\u002Fth>\n      \u003Cth>Vai trò của IFN-γ\u003C\u002Fth>\n    \u003C\u002Ftr>\n  \u003C\u002Fthead>\n  \u003Ctbody>\n    \u003Ctr>\n      \u003Ctd>Nhiễm trùng nội bào\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Bảo vệ chủ yếu; thiếu IFN-γ dẫn đến nhiễm tái phát\u003C\u002Ftd>\n    \u003C\u002Ftr>\n    \u003Ctr>\n      \u003Ctd>Tự miễn\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Góp phần gây viêm mạn tính và phá hủy mô\u003C\u002Ftd>\n    \u003C\u002Ftr>\n    \u003Ctr>\n      \u003Ctd>Ung thư\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Chống khối u nhưng cũng có thể gây thoát miễn dịch\u003C\u002Ftd>\n    \u003C\u002Ftr>\n  \u003C\u002Ftbody>\n\u003C\u002Ftable>\n\n\u003Ch2>Ứng dụng lâm sàng và liệu pháp liên quan\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>IFN-γ đã được ứng dụng trong điều trị lâm sàng một số bệnh hiếm gặp liên quan đến rối loạn diệt khuẩn nội bào. Một trong những ứng dụng thành công nhất là điều trị \u003Cstrong>chronic granulomatous disease (CGD)\u003C\u002Fstrong> – một rối loạn di truyền làm suy giảm khả năng tiêu diệt vi khuẩn của đại thực bào. IFN-γ giúp phục hồi phần nào chức năng đại thực bào và giảm tần suất nhiễm trùng.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Một số ứng dụng khác gồm:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n  \u003Cli>Osteopetrosis ác tính (phát triển xương bất thường): dùng IFN-γ để kích thích tạo tủy xương chức năng.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>Thử nghiệm trong liệu pháp miễn dịch ung thư: kích hoạt hệ miễn dịch chống tế bào khối u.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>Liệu pháp kết hợp: sử dụng IFN-γ kết hợp với thuốc ức chế PD-1 hoặc IL-2 trong điều trị khối u ác tính.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\n\u003Cp>Tuy nhiên, do tác dụng phụ phổ biến (sốt, mệt mỏi, phản ứng viêm quá mức) và nguy cơ gây bão cytokine, việc sử dụng IFN-γ trong lâm sàng phải được giám sát chặt chẽ. Các liều cao có thể dẫn đến rối loạn vi mô, viêm hệ thống và tổn thương mô đích.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>IFN-γ và vắc-xin\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Trong phát triển và đánh giá hiệu quả của vắc-xin, IFN-γ là một chỉ dấu quan trọng thể hiện mức độ đáp ứng miễn dịch tế bào. Ở nhiều vắc-xin, đặc biệt là vắc-xin chống lao (BCG) hoặc các vắc-xin dạng vector\u002FmRNA chống SARS-CoV-2, mức độ IFN-γ được dùng để đo lường phản ứng tế bào T sau khi tiêm chủng.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Hai phương pháp đo IFN-γ thường dùng trong đánh giá vắc-xin:\u003C\u002Fp>\n\u003Col>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>ELISPOT:\u003C\u002Fstrong> Cho phép định lượng tế bào sản xuất IFN-γ sau khi kích thích bằng kháng nguyên.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>QuantiFERON assay:\u003C\u002Fstrong> Xét nghiệm máu đo IFN-γ giải phóng ra khi tế bào bạch cầu tiếp xúc với kháng nguyên đặc hiệu (thường dùng trong xét nghiệm lao).\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n\n\u003Cp>Việc đo IFN-γ không chỉ giúp đánh giá hiệu quả của vắc-xin mà còn cho phép cá nhân hóa chiến lược tiêm chủng dựa trên phản ứng miễn dịch từng người.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Các kỹ thuật phân tích IFN-γ\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>IFN-γ có thể được phát hiện và định lượng bằng nhiều phương pháp hiện đại, phục vụ cả nghiên cứu cơ bản lẫn ứng dụng lâm sàng. Các kỹ thuật này khác nhau về độ nhạy, tính định lượng và mục đích sử dụng.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Các phương pháp phổ biến gồm:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>ELISA:\u003C\u002Fstrong> Định lượng IFN-γ trong huyết thanh hoặc dịch nuôi cấy tế bào.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>ELISPOT:\u003C\u002Fstrong> Phân tích số lượng tế bào tiết IFN-γ, hữu ích trong nghiên cứu vắc-xin.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>RT-PCR:\u003C\u002Fstrong> Định lượng mRNA IFNG trong tế bào.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Flow cytometry:\u003C\u002Fstrong> Đánh giá IFN-γ nội bào trong tế bào T\u002FCD8 sau khi kích thích.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\n\u003Cp>Việc lựa chọn kỹ thuật phù hợp phụ thuộc vào mục tiêu nghiên cứu (định lượng protein hay mRNA), loại mẫu (máu, mô, dịch), và yêu cầu về độ nhạy hoặc độ đặc hiệu.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Tài liệu tham khảo\u003C\u002Fh2>\n\u003Col>\n  \u003Cli>Schoenborn, J. R., &amp; Wilson, C. B. (2007). Regulation of interferon‐γ during innate and adaptive immune responses. \u003Cem>Advances in Immunology\u003C\u002Fem>, 96, 41–101. \u003Ca href=\"https:\u002F\u002Fdoi.org\u002F10.1016\u002FS0065-2776(07)96002-2\" target=\"_blank\">DOI\u003C\u002Fa>\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>Gao, J., Shi, L. Z., Zhao, H., et al. (2016). IFN-γ–related gene signature predicts clinical response to PD-1 blockade. \u003Cem>Nature Communications\u003C\u002Fem>, 7, 10386. \u003Ca href=\"https:\u002F\u002Fwww.nature.com\u002Farticles\u002Fncomms10386\" target=\"_blank\">Nature\u003C\u002Fa>\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>Boisson-Dupuis, S., et al. (2015). Human IFN-γ immunity to mycobacteria is governed by both IL-12 and IL-23. \u003Cem>Science Immunology\u003C\u002Fem>, 349(6253), 316–320. \u003Ca href=\"https:\u002F\u002Fwww.science.org\u002Fdoi\u002F10.1126\u002Fscience.aaa4280\" target=\"_blank\">Science\u003C\u002Fa>\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>Schoenborn, J. R., &amp; Dorschner, M. O. (2018). Interferon gamma: Mechanisms of action and roles in disease. \u003Cem>Journal of Clinical Investigation\u003C\u002Fem>, 128(9), 3716–3723. \u003Ca href=\"https:\u002F\u002Fwww.jci.org\u002Farticles\u002Fview\u002F120362\" target=\"_blank\">JCI\u003C\u002Fa>\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>ClinicalTrials.gov. Interferon gamma clinical studies. \u003Ca href=\"https:\u002F\u002Fclinicaltrials.gov\u002Fct2\u002Fresults?cond=&amp;term=Interferon+gamma\" target=\"_blank\">Link\u003C\u002Fa>\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n\u003C\u002Fdiv>",{"id":18,"researcherId":10,"name":19,"imageUrl":20},1,"Nguyễn Ngọc Sơn","https:\u002F\u002Flh3.googleusercontent.com\u002Fa\u002FACg8ocLGfGsF1nYQqYK5BasTLhNu1dBrBXg2fcEgBNPXJ0p2gqLQnO7i=s96-c",{"id":22,"researcherId":10,"name":23,"imageUrl":24},2633,"Hoài Đặng","https:\u002F\u002Flh3.googleusercontent.com\u002Fa\u002FACg8ocLVXVafUxrnnC_H60UeQdpLE3UgeKGCSesypz_6Vi59B-n9C41A=s96-c",[13],false,"PUBLISHED","2025-09-30T02:00:58.009+00:00","2025-10-30T02:40:16.931+00:00","2025-10-30T02:40:16.902+00:00",172,[33,44,55,66,77,83,94,105,111,117],{"id":34,"title":35,"term":36,"englishTitle":37,"definition":38,"discipline":39,"disciplineCode":40,"disciplineLabel":41,"disciplineColor":42,"disciplineIcon":43},"máy quang phổ echelle","Máy quang phổ echelle (echelle spectrometer) là gì?","Máy quang phổ echelle","echelle spectrometer","Máy quang phổ echelle là loại máy quang phổ nhiễu xạ độ phân giải cao, kết hợp cách tử echelle làm việc ở bậc nhiễu xạ cao với phần tử tán sắc chéo đặt vuông góc để tách các bậc phổ chồng lấp thành ảnh phổ hai chiều trên đầu thu mảng. Kiến trúc này cho phép ghi nhận đồng thời dải bước sóng rộng với năng suất phân giải lớn mà không cần quét cơ học.","NATURAL_SCIENCES","natural-sciences","Khoa học tự nhiên","#0E9F9C","atom",{"id":45,"title":46,"term":47,"englishTitle":48,"definition":49,"discipline":50,"disciplineCode":51,"disciplineLabel":52,"disciplineColor":53,"disciplineIcon":54},"hẹp tắc động mạch nội sọ","Hẹp tắc động mạch nội sọ là gì? Cơ chế và điều trị","Hẹp tắc động mạch nội sọ","intracranial arterial stenosis","Hẹp tắc động mạch nội sọ là tình trạng thu hẹp lòng mạch hoặc bít tắc hoàn toàn một hay nhiều động mạch lớn bên trong hộp sọ, làm giảm lưu lượng máu nuôi não và gây nguy cơ cao đột quỵ thiếu máu não, trong đó căn nguyên phổ biến nhất là xơ vữa động mạch.","MEDICAL_HEALTH_SCIENCES","medical-health-sciences","Khoa học y - dược","#D6336C","stethoscope",{"id":56,"title":57,"term":58,"englishTitle":59,"definition":60,"discipline":61,"disciplineCode":62,"disciplineLabel":63,"disciplineColor":64,"disciplineIcon":65},"phép biện chứng","Phép biện chứng (dialectic) là gì?","Phép biện chứng","dialectic","Phép biện chứng là một truyền thống phương pháp luận và lý luận triết học, trong thời cổ đại chỉ nghệ thuật đối thoại hỏi đáp truy tìm chân lý, còn trong triết học cận hiện đại chỉ học thuyết về sự vận động, mối liên hệ và chuyển hóa của khái niệm hoặc hiện thực thông qua mâu thuẫn.","HUMANITIES","humanities","Nhân văn và nghệ thuật","#9333EA","book-open",{"id":67,"title":68,"term":69,"englishTitle":70,"definition":71,"discipline":72,"disciplineCode":73,"disciplineLabel":74,"disciplineColor":75,"disciplineIcon":76},"vật liệu hybrid","Vật liệu hybrid (hybrid material) là gì?","Vật liệu hybrid","hybrid material","Vật liệu hybrid (vật liệu lai) là vật liệu cấu tạo từ hỗn hợp trộn lẫn mật thiết giữa thành phần hữu cơ, vô cơ hoặc cả hai, thường đan xen ở thang kích thước nhỏ hơn 1 µm (IUPAC, 2007) nhằm tạo ra tính chất hiệp đồng vượt trội so với từng thành phần đơn lẻ.","ENGINEERING_TECHNOLOGY","engineering-technology","Kỹ thuật và công nghệ","#5B62F4","cpu",{"id":78,"title":79,"term":80,"englishTitle":81,"definition":82,"discipline":39,"disciplineCode":40,"disciplineLabel":41,"disciplineColor":42,"disciplineIcon":43},"đường cong quantum seiberg witten","Đường cong quantum Seiberg-Witten là gì? Cơ chế và ứng dụng","Đường cong quantum Seiberg-Witten","quantum Seiberg-Witten curve","Đường cong quantum Seiberg-Witten là phiên bản lượng tử hóa của đường cong đại số Seiberg-Witten cổ điển, thu được khi nâng tọa độ trên đường cong lên toán tử không giao hoán để tạo thành phương trình vi phân hoặc sai phân tuyến tính trong giới hạn Nekrasov-Shatashvili của lý thuyết chuẩn siêu đối xứng N = 2.",{"id":84,"title":85,"term":86,"englishTitle":87,"definition":88,"discipline":89,"disciplineCode":90,"disciplineLabel":91,"disciplineColor":92,"disciplineIcon":93},"sản xuất giống","Sản xuất giống (seed production) là gì?","Sản xuất giống","seed production","Sản xuất giống (seed production) là quá trình tổ chức nhân số lượng, kiểm soát chất lượng và cung ứng vật liệu nhân giống từ nguồn giống gốc nhằm duy trì độ thuần di truyền, phẩm chất sinh lý và trạng thái sạch bệnh của giống trong sản xuất nông nghiệp.","AGRICULTURAL_SCIENCES","agricultural-sciences","Khoa học nông nghiệp","#2F9E44","sprout",{"id":95,"title":96,"term":97,"englishTitle":98,"definition":99,"discipline":100,"disciplineCode":101,"disciplineLabel":102,"disciplineColor":103,"disciplineIcon":104},"lý thuyết hình ảnh","Lý thuyết hình ảnh (image theory) là gì?","Lý thuyết hình ảnh","image theory","Lý thuyết hình ảnh (image theory) là một lý thuyết tâm lý học mô tả quá trình ra quyết định cá nhân và tổ chức do Lee Roy Beach và Terence R. Mitchell đề xuất năm 1987. Thay vì tối đa hóa hữu dụng kỳ vọng, lý thuyết này cho rằng con người sàng lọc phương án dựa trên mức độ tương thích với hệ thống giá trị, mục tiêu và kế hoạch sẵn có.","SOCIAL_SCIENCES","social-sciences","Khoa học xã hội","#E08600","users",{"id":106,"title":107,"term":108,"englishTitle":109,"definition":110,"discipline":72,"disciplineCode":73,"disciplineLabel":74,"disciplineColor":75,"disciplineIcon":76},"tổng hợp urê","Tổng hợp urê (urea synthesis) là gì?","Tổng hợp urê","urea synthesis","Tổng hợp urê là quá trình hóa học và công nghệ chuyển hóa amoniac (NH3) và carbon dioxide (CO2) — hoặc các nguồn carbon, nitơ thay thế qua lộ trình điện hóa, quang hóa — thành urê (CO(NH2)2), hợp chất đạm nền tảng của ngành phân bón và hóa chất công nghiệp.",{"id":112,"title":113,"term":114,"englishTitle":115,"definition":116,"discipline":39,"disciplineCode":40,"disciplineLabel":41,"disciplineColor":42,"disciplineIcon":43},"hấp phụ hóa học","Hấp phụ hóa học (chemisorption) là gì?","Hấp phụ hóa học","chemisorption","Hấp phụ hóa học (chemisorption) là quá trình hấp phụ phát sinh từ sự hình thành liên kết hóa học mạnh giữa chất bị hấp phụ và các tâm hoạt tính trên bề mặt chất hấp phụ, tạo thành một đơn lớp trên bề mặt.",{"id":118,"title":119,"term":120,"englishTitle":121,"definition":122,"discipline":72,"disciplineCode":73,"disciplineLabel":74,"disciplineColor":75,"disciplineIcon":76},"mô đun đàn hồi động","Mô đun đàn hồi động (dynamic elastic modulus) là gì?","Mô đun đàn hồi động","dynamic elastic modulus","Mô đun đàn hồi động là đại lượng cơ học đặc trưng cho độ cứng đàn hồi của vật liệu dưới tải trọng biến thiên theo thời gian, dao động điều hòa hoặc sóng ứng suất biên độ nhỏ. Đại lượng này thường được xác định không phá hủy bằng đo tần số cộng hưởng, vận tốc xung siêu âm hoặc phân tích cơ động học."]