[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"_public_topic_publications_covid%2019{\"limit\":5}":3,"_public_topic_byId_covid%2019":11},{"code":4,"data":5,"meta":10},"SUCCESS",{"latest":6,"mostCited":7,"vietnamFeatured":8,"vietnamLatest":9},[],[],[],[],null,{"code":4,"data":12,"meta":10},{"id":13,"title":14,"description":15,"content":16,"term":17,"englishTitle":18,"synonyms":19,"definition":22,"discipline":23,"references":24,"faqs":46,"createUser":56,"publishUser":10,"keywords":60,"keywordCount":67,"enrichTopicLink":68,"status":69,"createTime":70,"updateTime":71,"publishTime":10,"linkEnrichedTime":72,"publicationScanTime":10,"contentErrorMessage":10,"viewCount":73,"wikidataId":10,"relateTopics":74},"covid 19","COVID-19 là gì? Cơ chế SARS-CoV-2 và phác đồ điều trị","Tìm hiểu COVID-19 (SARS-CoV-2): cấu trúc protein gai S, thụ thể ACE2, cơn bão cytokine, phân tầng mức độ bệnh, thuốc kháng virus và vaccine mRNA.","\u003Cp>\u003Cstrong>COVID-19\u003C\u002Fstrong> (\u003Cem>coronavirus disease 2019\u003C\u002Fem>) là (bệnh virus corona 2019) là bệnh truyền nhiễm đường hô hấp cấp tính do virus SARS-CoV-2 gây ra, biểu hiện từ nhiễm trùng không triệu chứng, viêm phổi kẽ cấp tính đến hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển (ARDS) và cơn bão cytokine đe dọa tính mạng.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2>1. Cấu trúc sinh học phân tử của SARS-CoV-2 và cơ chế xâm nhập\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Virus SARS-CoV-2 là virus RNA sợi đơn dương có vỏ bọc ngoài thuộc chi Betacoronavirus trong họ Coronaviridae. Bộ gen của virus chứa khoảng 29,9 kilobase, mã hóa bốn protein cấu trúc chủ đạo: protein gai (Spike - S), protein vỏ (Envelope - E), protein màng (Membrane - M) và protein vỏ nucleocapsid (N). Cơ chế xâm nhập tế bào chủ diễn ra qua các giai đoạn phân tử:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Gắn thụ thể ACE2:\u003C\u002Fstrong> Domain liên kết thụ thể (RBD) nằm trên tiểu đơn vị S1 của protein gai nhận diện và gắn kết ái lực cao với enzyme chuyển angiotensin 2 (ACE2) bộc lộ đậm đặc trên bề mặt biểu mô phế nang type II ở phổi, {{topic|%7B%22topic%22%3A%22t%E1%BA%BF%20b%C3%A0o%20n%E1%BB%99i%20m%E1%BA%A1c%22%7D}} mạch máu, biểu mô ruột non và {{topic|%7B%22topic%22%3A%22t%E1%BA%BF%20b%C3%A0o%20bi%E1%BB%83u%20m%C3%B4%22%7D}} mũi.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Mồi protease tế bào chủ:\u003C\u002Fstrong> Protease xuyên màng serine 2 (TMPRSS2) hoặc cathepsin L cắt mở vị trí phân cắt S1\u002FS2 và S2', tạo điều kiện cho tiểu đơn vị S2 thực hiện quá trình hòa nhập màng lipid của virus với màng sinh chất hoặc màng endosome của tế bào chủ, phóng thích bộ gen RNA vào bào tương để dịch mã.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Ch2>2. Sinh lý bệnh học: Cơn bão cytokine và viêm huyết khối miễn dịch\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Sự nhân lên của virus gây chết tế bào biểu mô phế nang và giải phóng các phân tử liên quan đến tổn thương (DAMPs), kích hoạt đại thực bào phế nang và tế bào dendritic thông qua các thụ thể TLR (Toll-like receptors). Ở những bệnh nhân diễn tiến nặng, hệ miễn dịch bùng phát một phản ứng viêm toàn thân không kiểm soát gọi là cơn bão cytokine (Cytokine Release Syndrome):\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n  \u003Cthead>\n    \u003Ctr>\n      \u003Cth>Chỉ số \u002F Yếu tố viêm\u003C\u002Fth>\n      \u003Cth>Biến đổi sinh học\u003C\u002Fth>\n      \u003Cth>Hậu quả bệnh học lâm sàng\u003C\u002Fth>\n    \u003C\u002Ftr>\n  \u003C\u002Fthead>\n  \u003Ctbody>\n    \u003Ctr>\n      \u003Ctd>Interleukin-6 (IL-6)\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Tăng vọt gấp hàng trăm lần\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Kích hoạt phản ứng viêm toàn thân, giãn mạch, hạ huyết áp\u003C\u002Ftd>\n    \u003C\u002Ftr>\n    \u003Ctr>\n      \u003Ctd>D-dimer và Fibrinogen\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Tăng cao rõ rệt\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Tăng đông máu, hình thành cục huyết khối vi mạch và tắc mạch phổi\u003C\u002Ftd>\n    \u003C\u002Ftr>\n    \u003Ctr>\n      \u003Ctd>Ferritin huyết thanh\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Tăng rất cao (> 1000 ng\u002FmL)\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Hoạt hóa đại thực bào, độc tính tế bào do sắt tự do\u003C\u002Ftd>\n    \u003C\u002Ftr>\n    \u003Ctr>\n      \u003Ctd>Tế bào lympho máu (ALC)\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Giảm nặng (< 0,8 x 10^9 \u002F L)\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Kiệt quệ miễn dịch thích ứng, giảm đề kháng tế bào T\u003C\u002Ftd>\n    \u003C\u002Ftr>\n  \u003C\u002Ftbody>\n\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>Bên cạnh cơn bão cytokine, sự tấn công trực tiếp của virus vào tế bào nội mạc gây viêm nội mạc mạch máu (endothelialitis). Tổn thương nội mạc bộc lộ yếu tố mô (tissue factor), kích hoạt tiểu cầu và hệ đông máu nội tại, dẫn đến hiện tượng viêm huyết khối miễn dịch (immunothrombosis) tạo ra hàng loạt vi huyết khối gây tắc nghẽn giường mao mạch phổi, nhồi máu cơ tim, đột quỵ và suy đa tạng.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2>3. Phân tầng lâm sàng và biểu hiện bệnh\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Thời gian ủ bệnh trung bình từ 2 đến 14 ngày (trung bình 4–5 ngày). Theo phân loại của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Bộ Y tế, bệnh được chia thành bốn mức độ lâm sàng:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Thể nhẹ (Mild):\u003C\u002Fstrong> Bệnh nhân có các triệu chứng đường hô hấp trên như sốt, ho khan, đau rát họng, nghẹt mũi, mệt mỏi, mất khứu giác (anosmia), mất vị giác (ageusia) nhưng không có khó thở và SpO2 khí phòng ≥ 95%.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Thể trung bình (Moderate):\u003C\u002Fstrong> Có {{topic|%7B%22topic%22%3A%22bi%E1%BB%83u%20hi%E1%BB%87n%20l%C3%A2m%20s%C3%A0ng%22%7D}} của viêm phổi (sốt, ho, khó thở nhẹ, thở nhanh từ 20 đến 25 lần\u002Fphút) nhưng SpO2 khí phòng vẫn duy trì ≥ 94% và tổn thương phổi trên X-quang hoặc CT ngực dưới 50% diện tích.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Thể nặng (Severe):\u003C\u002Fstrong> Nhịp thở > 30 lần\u002Fphút hoặc SpO2 khí phòng < 94% hoặc tổn thương phổi lan tỏa trên 50% diện tích quét CT trong vòng 24–48 giờ, bệnh nhân có dấu hiệu co kéo cơ hô hấp phụ.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Thể nguy kịch (Critical):\u003C\u002Fstrong> Xuất hiện {{topic|%7B%22topic%22%3A%22h%E1%BB%99i%20ch%E1%BB%A9ng%20suy%20h%C3%B4%20h%E1%BA%A5p%20c%E1%BA%A5p%22%7D}} tiến triển (ARDS), sốc nhiễm khuẩn (septic shock), {{topic|%7B%22topic%22%3A%22thuy%C3%AAn%20t%E1%BA%AFc%20huy%E1%BA%BFt%20kh%E1%BB%91i%22%7D}} phổi diện rộng hoặc suy đa cơ quan cần thở máy xâm nhập và hồi sức ICU.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Ch2>4. Chiến lược chẩn đoán và điều trị thực chứng\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Chẩn đoán xác định dựa trên xét nghiệm Real-Time RT-PCR phát hiện RNA của virus SARS-CoV-2 từ mẫu quệt dịch tỵ hầu. Phác đồ điều trị được cá thể hóa theo mức độ nghiêm trọng và giai đoạn diễn tiến của bệnh:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Thuốc kháng virus sớm:\u003C\u002Fstrong> Nirmatrelvir phối hợp ritonavir (Paxlovid) ức chế protease chính Mpro của virus, hoặc Remdesivir tiêm tĩnh mạch ức chế enzyme RNA polymerase phụ thuộc RNA (RdRp), được chỉ định trong vòng 5 ngày đầu khởi phát ở bệnh nhân có yếu tố nguy cơ tiến triển nặng (người cao tuổi, bệnh nền tim mạch, đái tháo đường, suy giảm miễn dịch).\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Liệu pháp chống viêm corticosteroid:\u003C\u002Fstrong> Dexamethasone liều 6 mg mỗi ngày trong 7 đến 10 ngày được chứng minh giảm rõ rệt tỷ lệ tử vong ở bệnh nhân cần thở oxy hoặc thở máy, thông qua việc ức chế cơn bão cytokine.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Thuốc ức chế thụ thể IL-6:\u003C\u002Fstrong> Kháng thể đơn dòng Tocilizumab phối hợp với dexamethasone ở bệnh nhân suy hô hấp tiến triển nhanh có nồng độ CRP tăng cao.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Thuốc chống đông dự phòng:\u003C\u002Fstrong> Heparin trọng lượng phân tử thấp (LMWH như Enoxaparin) được chỉ định thường quy cho bệnh nhân nhập viện để ngăn ngừa biến cố {{topic|%7B%22topic%22%3A%22huy%E1%BA%BFt%20kh%E1%BB%91i%20t%C4%A9nh%20m%E1%BA%A1ch%20s%C3%A2u%22%7D}} và thuyên tắc phổi.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Ch2>5. Vaccine phòng ngừa và hội chứng hậu COVID-19 (Long COVID)\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Chiến dịch tiêm chủng vaccine quy mô toàn cầu với các nền tảng tiên tiến (vaccine công nghệ mRNA như BNT162b2 của Pfizer-BioNTech, mRNA-1273 của Moderna; vaccine vector virus bất hoạt như Oxford-AstraZeneca; vaccine tiểu đơn vị protein) đã làm giảm tỷ lệ bệnh nặng và tử vong hơn chín mươi phần trăm.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Tuy nhiên, một tỷ lệ bệnh nhân sau khi hồi phục vẫn gặp phải hội chứng hậu COVID-19 (Post-COVID Condition) kéo dài trên ba tháng với các triệu chứng đa dạng: mệt mỏi mạn tính, sương mù não (brain fog suy giảm trí nhớ và tập trung), khó thở khi gắng sức, rối loạn giấc ngủ và nhịp tim nhanh tư thế (POTS). Cơ chế được cho là do sự tồn lưu mạn tính của kháng nguyên virus, phản ứng tự miễn thứ phát và tổn thương vi mạch máu kéo dài.\u003C\u002Fp>","COVID-19","coronavirus disease 2019",[17,20,18,21],"bệnh virus corona 2019","nhiễm SARS-CoV-2","COVID-19 (bệnh virus corona 2019) là bệnh truyền nhiễm đường hô hấp cấp tính do virus SARS-CoV-2 gây ra, biểu hiện từ nhiễm trùng không triệu chứng, viêm phổi kẽ cấp tính đến hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển (ARDS) và cơn bão cytokine đe dọa tính mạng.","MEDICAL_HEALTH_SCIENCES",[25,32,39],{"citationText":26,"title":27,"authors":28,"source":29,"year":30,"doi":31,"url":10},"Teoh (2020). Statins as early therapy to mitigate COVID-19 (SARS-CoV-2)-associated ARDS and cytokine storm syndrome – time is of the essence. Journal of Clinical and Translational Research.","Statins as early therapy to mitigate COVID-19 (SARS-CoV-2)-associated ARDS and cytokine storm syndrome – time is of the essence","Teoh, Farrell","Journal of Clinical and Translational Research",2020,"10.18053\u002Fjctres.05.202005.001",{"citationText":33,"title":34,"authors":35,"source":36,"year":37,"doi":38,"url":10},"Regassa (2024). Cytokine Storm Fatal Acute Kidney Infection Triggered by COVID-19 (SARS CoV-2) Infection: A Review. MDPI AG.","Cytokine Storm Fatal Acute Kidney Infection Triggered by COVID-19 (SARS CoV-2) Infection: A Review","Regassa, Gudeta, Bhagat et al.","MDPI AG",2024,"10.20944\u002Fpreprints202401.1910.v1",{"citationText":40,"title":41,"authors":42,"source":43,"year":44,"doi":45,"url":10},"Wei (2022). Review of Ribosome Interactions with SARS-CoV-2 and COVID-19 mRNA Vaccine. Life.","Review of Ribosome Interactions with SARS-CoV-2 and COVID-19 mRNA Vaccine","Wei, Hui","Life",2022,"10.3390\u002Flife12010057",[47,50,53],{"question":48,"answer":49},"Virus SARS-CoV-2 xâm nhập vào tế bào cơ thể người thông qua thụ thể nào?","Protein gai S của virus gắn kết đặc hiệu với enzyme chuyển angiotensin 2 (ACE2) trên bề mặt tế bào phế nang và nội mạc mạch máu.",{"question":51,"answer":52},"Hiện tượng cơn bão cytokine trong bệnh cảnh COVID-19 nặng gây ra hậu quả gì?","Gây đáp ứng viêm toàn thân dữ dội, tăng tính thấm mao mạch, phù phổi cấp tiến triển ARDS và kích hoạt đông máu vi mạch gây suy đa tạng.",{"question":54,"answer":55},"Thuốc kháng viêm Dexamethasone được chỉ định vào thời điểm nào ở bệnh nhân COVID-19?","Chỉ định cho bệnh nhân thể nặng hoặc nguy kịch cần thở oxy hỗ trợ hoặc thở máy, không dùng cho bệnh nhân thể nhẹ chưa suy hô hấp.",{"id":57,"researcherId":10,"name":58,"imageUrl":59},1,"Nguyễn Ngọc Sơn","https:\u002F\u002Flh3.googleusercontent.com\u002Fa\u002FACg8ocLGfGsF1nYQqYK5BasTLhNu1dBrBXg2fcEgBNPXJ0p2gqLQnO7i=s96-c",[61,62,63,64,65,66],"tế bào nội mạc","tế bào biểu mô","biểu hiện lâm sàng","hội chứng suy hô hấp cấp","thuyên tắc huyết khối","huyết khối tĩnh mạch sâu",6,false,"PUBLISHED","2023-09-16T06:04:08.505+00:00","2026-09-15T07:11:04.716+00:00","2026-09-15T07:11:04.166+00:00",232,[75,78,81,84,87,97,106,109,115,120],{"id":76,"title":77,"term":76,"englishTitle":10,"definition":10,"discipline":10,"disciplineCode":10,"disciplineLabel":10,"disciplineColor":10,"disciplineIcon":10},"nano bạc","Nano bạc là gì? Các bài nghiên cứu khoa học về Nano bạc",{"id":79,"title":80,"term":79,"englishTitle":10,"definition":10,"discipline":10,"disciplineCode":10,"disciplineLabel":10,"disciplineColor":10,"disciplineIcon":10},"bám dính tế bào","Bám dính tế bào là gì? Các bài nghiên cứu khoa học",{"id":82,"title":83,"term":82,"englishTitle":10,"definition":10,"discipline":10,"disciplineCode":10,"disciplineLabel":10,"disciplineColor":10,"disciplineIcon":10},"nguyên bào sợi","Nguyên bào sợi là gì? Các bài nghiên cứu khoa học liên quan",{"id":85,"title":86,"term":85,"englishTitle":10,"definition":10,"discipline":10,"disciplineCode":10,"disciplineLabel":10,"disciplineColor":10,"disciplineIcon":10},"sinh bệnh học","Sinh bệnh học là gì? Các nghiên cứu khoa học về Sinh bệnh học",{"id":88,"title":89,"term":88,"englishTitle":90,"definition":91,"discipline":92,"disciplineCode":93,"disciplineLabel":94,"disciplineColor":95,"disciplineIcon":96},"mmp 9","MMP-9 là gì? Cấu trúc, cơ chế thủy phân và bệnh học","matrix metalloproteinase-9","MMP-9 (matrix metalloproteinase-9 hay gelatinase B) là một enzyme endopeptidase chứa kẽm thuộc họ matrix metalloproteinase, có chức năng thủy phân đặc hiệu collagen typ IV trong màng đáy, gelatin, elastin và nhiều protein chất nền ngoại bào khác, đóng vai trò sinh học trung tâm trong quá trình tái cấu trúc mô, lành vết thương, tân sinh mạch máu, cũng như thúc đẩy sự xâm lấn và di căn của tế bào ung thư.","NATURAL_SCIENCES","natural-sciences","Khoa học tự nhiên","#0E9F9C","atom",{"id":98,"title":99,"term":98,"englishTitle":100,"definition":101,"discipline":23,"disciplineCode":102,"disciplineLabel":103,"disciplineColor":104,"disciplineIcon":105},"u nguyên bào gan","U nguyên bào gan là gì? Các công bố khoa học về U nguyên bào gan","hepatoblastoma","U nguyên bào gan là khối u gan ác tính nguyên phát phổ biến nhất ở trẻ em, bắt nguồn từ các tế bào mầm biểu mô gan phôi thai chưa biệt hóa hoàn toàn.","medical-health-sciences","Khoa học y - dược","#D6336C","stethoscope",{"id":107,"title":108,"term":107,"englishTitle":10,"definition":10,"discipline":10,"disciplineCode":10,"disciplineLabel":10,"disciplineColor":10,"disciplineIcon":10},"tế bào stroma","Tế bào stroma là gì? Các bài nghiên cứu khoa học liên quan",{"id":110,"title":111,"term":112,"englishTitle":113,"definition":114,"discipline":23,"disciplineCode":102,"disciplineLabel":103,"disciplineColor":104,"disciplineIcon":105},"thực bào","Thực bào là gì? Cơ chế, các giai đoạn và vai trò miễn dịch","Thực bào","Phagocytosis","Thực bào là quá trình tế bào học trong đó các tế bào thực bào chuyên biệt như đại thực bào và bạch cầu trung tính nhận biết, nuốt và tiêu hóa các hạt vật chất kích thước lớn, mảnh vụn tế bào và vi sinh vật gây bệnh.",{"id":116,"title":117,"term":116,"englishTitle":118,"definition":119,"discipline":23,"disciplineCode":102,"disciplineLabel":103,"disciplineColor":104,"disciplineIcon":105},"phospholipase a2","Phospholipase A2 là gì? Cấu trúc, phân loại và cơ chế gây viêm","Phospholipase A2","Phospholipase A2 (PLA2) là siêu họ enzyme esterase xúc tác quá trình thủy phân đặc hiệu liên kết sn-2 acyl ester của phospholipid màng, giải phóng axit béo tự do (đặc biệt là axit arachidonic) và lysophospholipid.",{"id":121,"title":122,"term":123,"englishTitle":124,"definition":125,"discipline":23,"disciplineCode":102,"disciplineLabel":103,"disciplineColor":104,"disciplineIcon":105},"pt score","PT Score à gì? Các nghiên cứu khoa học về PT Score","PT score","prothrombin time score","PT score (chỉ số thời gian prothrombin, Prothrombin Time Score hay PT-INR) là thông số xét nghiệm huyết học định lượng thời gian đông máu theo con đường ngoại sinh, được sử dụng để đánh giá chức năng tổng hợp protein đông máu của gan và theo dõi điều trị thuốc chống đông kháng vitamin K."]