[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"_public_topic_publications_c%C3%A2u%20%C4%91i%E1%BB%81u%20ki%E1%BB%87n{\"limit\":5}":3,"_public_topic_byId_c%C3%A2u%20%C4%91i%E1%BB%81u%20ki%E1%BB%87n":11},{"code":4,"data":5,"meta":10},"SUCCESS",{"latest":6,"mostCited":7,"vietnamFeatured":8,"vietnamLatest":9},[],[],[],[],null,{"code":4,"data":12,"meta":10},{"id":13,"title":14,"description":15,"content":16,"term":13,"englishTitle":17,"synonyms":18,"definition":21,"discipline":22,"references":23,"faqs":63,"createUser":76,"publishUser":80,"keywords":81,"keywordCount":77,"enrichTopicLink":82,"status":83,"createTime":84,"updateTime":85,"publishTime":86,"linkEnrichedTime":10,"publicationScanTime":10,"contentErrorMessage":10,"viewCount":87,"wikidataId":10,"relateTopics":88},"câu điều kiện","Câu điều kiện (conditional sentence) là gì?","Câu điều kiện là cấu trúc câu phức biểu đạt quan hệ logic giữa tiền đề và hậu đề, được nghiên cứu trong ngữ pháp tiếng Việt, logic học và ngữ nghĩa học.","\u003Cp>\u003Cstrong>Câu điều kiện\u003C\u002Fstrong> (conditional sentence) là cấu trúc câu phức biểu đạt mối quan hệ phụ thuộc logic giữa hai sự tình, trong đó một mệnh đề đóng vai trò tiền đề nêu lên giả định hoặc điều kiện và mệnh đề còn lại đóng vai trò hậu đề diễn đạt kết quả xảy ra khi điều kiện đó được thỏa mãn.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Bản chất và Cấu trúc ngữ pháp\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Trong ngôn ngữ học đại cương và logic học hình thức, câu điều kiện là một trong những cấu trúc cú pháp quan trọng nhất phục vụ cho năng lực nhận thức, suy luận giả định và giao tiếp của con người. Về mặt ngữ pháp truyền thống, một câu điều kiện hoàn chỉnh bao gồm hai thành phần nòng cốt:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Mệnh đề tiền đề (antecedent hoặc protasis):\u003C\u002Fstrong> Mệnh đề biểu đạt tình huống giả định, điều kiện tiên quyết, thường được mở đầu bằng các liên từ điều kiện chuyên dụng như \"nếu\", \"giả sử\", \"hễ\".\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Mệnh đề hậu đề (consequent hoặc apodosis):\u003C\u002Fstrong> Mệnh đề biểu đạt sự tình, kết luận hoặc hệ quả phát sinh khi điều kiện ở tiền đề được đáp ứng, thường đi kèm các từ nối kết quả như \"thì\", \"sẽ\".\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\n\u003Cp>Mối liên hệ giữa hai mệnh đề không đơn thuần là sự liên kết lỏng lẻo về mặt cú pháp mà phản ánh một cấu trúc ngữ nghĩa chặt chẽ: giá trị chân lý hoặc sự xảy ra của mệnh đề hậu đề được neo giữ trực tiếp trên bối cảnh giả định do tiền đề thiết lập. Người nói không khẳng định hậu đề một cách tuyệt đối, mà chỉ khẳng định hậu đề dưới sự chi phối của tiền đề.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Phân loại ngữ nghĩa học\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Dưới góc độ ngữ nghĩa học triết học và ngôn ngữ học tạo sinh, câu điều kiện thường được phân chia thành hai phạm trù lớn dựa trên tính hiện thực của giả định:\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch3>1. Câu điều kiện chỉ thị (Indicative Conditionals)\u003C\u002Fh3>\n\u003Cp>Câu điều kiện chỉ thị là những câu mà người nói duy trì thái độ trung tính hoặc để ngỏ về khả năng xảy ra của tiền đề trong thế giới thực. Người nói không xác quyết tiền đề là đúng hay sai, mà chỉ khẳng định rằng trong bất kỳ kịch bản nào mà tiền đề được thỏa mãn, hậu đề cũng sẽ diễn ra tương ứng (chẳng hạn: \"Nếu trời mưa thì đường sẽ ướt\"). Kiểu câu này thường được sử dụng trong lập luận khoa học, dự báo và các tình huống giao tiếp hàng ngày khi thông tin chưa được kiểm chứng đầy đủ.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch3>2. Câu điều kiện phản thực tế (Counterfactual Conditionals)\u003C\u002Fh3>\n\u003Cp>Câu điều kiện phản thực tế (hoặc câu điều kiện giả định ngược thực tế) là những câu mà tiền đề được người nói và người nghe mặc định hiểu là trái ngược hoàn toàn với hiện thực đã hoặc đang diễn ra trong thế giới thực. Mệnh đề hậu đề diễn đạt hệ quả giả định trong một kịch bản tưởng tượng không có thật (chẳng hạn: \"Nếu tôi có mặt ở đó vào thời điểm ấy thì tai nạn đã không xảy ra\"). Trong nhiều ngôn ngữ biến hình châu Âu, câu điều kiện phản thực tế bắt buộc phải sử dụng các thức ngữ pháp đặc biệt như thức giả định (subjunctive mood) hoặc áp dụng quy tắc lùi thì ngữ pháp để đánh dấu khoảng cách nhận thức đối với hiện thực.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Cơ sở logic và Các nghịch lý của phép kéo theo vật chất\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Trong logic mệnh đề cổ điển bắt nguồn từ triết học khắc kỷ và Frege, câu điều kiện thường được hình thức hóa thông qua phép kéo theo vật chất (material implication), ký hiệu là \u003Cscript type=\"math\u002Ftex\">P \\to Q\u003C\u002Fscript>, tương đương logic với biểu thức tuyển \u003Cscript type=\"math\u002Ftex\">\\neg P \\vee Q\u003C\u002Fscript> (phủ định của \u003Cscript type=\"math\u002Ftex\">P\u003C\u002Fscript> hoặc \u003Cscript type=\"math\u002Ftex\">Q\u003C\u002Fscript>). Dựa trên bảng chân lý cổ điển, biểu thức này chỉ nhận giá trị sai khi và chỉ khi tiền đề \u003Cscript type=\"math\u002Ftex\">P\u003C\u002Fscript> đúng nhưng hậu đề \u003Cscript type=\"math\u002Ftex\">Q\u003C\u002Fscript> lại sai; trong tất cả các trường hợp còn lại (khi cả \u003Cscript type=\"math\u002Ftex\">P\u003C\u002Fscript> và \u003Cscript type=\"math\u002Ftex\">Q\u003C\u002Fscript> cùng đúng, hoặc khi tiền đề \u003Cscript type=\"math\u002Ftex\">P\u003C\u002Fscript> nhận giá trị sai bất kể \u003Cscript type=\"math\u002Ftex\">Q\u003C\u002Fscript>), biểu thức kéo theo vật chất luôn nhận giá trị đúng.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Theo phân tích có hệ thống của Jonathan Bennett (2003) trong chuyên khảo kinh điển về câu điều kiện, việc đồng nhất câu điều kiện trong ngôn ngữ tự nhiên với phép kéo theo vật chất dẫn đến các nghịch lý nổi tiếng trong logic học (paradoxes of material implication):\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Nghịch lý tiền đề sai:\u003C\u002Fstrong> Từ một mệnh đề sai \u003Cscript type=\"math\u002Ftex\">\\neg P\u003C\u002Fscript>, ta có thể suy ra câu điều kiện \u003Cscript type=\"math\u002Ftex\">P \\to Q\u003C\u002Fscript> với bất kỳ mệnh đề \u003Cscript type=\"math\u002Ftex\">Q\u003C\u002Fscript> nào. Điều này dẫn đến kết luận vô lý trong ngôn ngữ tự nhiên như: \"Nếu Mặt Trăng làm bằng phô mai thì hình tròn có bốn góc vuông\" lại là một mệnh đề đúng về mặt logic.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Nghịch lý hậu đề đúng:\u003C\u002Fstrong> Từ một mệnh đề đúng \u003Cscript type=\"math\u002Ftex\">Q\u003C\u002Fscript>, ta có thể suy ra \u003Cscript type=\"math\u002Ftex\">P \\to Q\u003C\u002Fscript> với bất kỳ mệnh đề \u003Cscript type=\"math\u002Ftex\">P\u003C\u002Fscript> nào. Ví dụ: \"Nếu Trái Đất hình vuông thì Hà Nội là thủ đô của Việt Nam\" trở thành một câu điều kiện chân thực.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>Những nghịch lý này chỉ ra rằng mối liên kết giữa tiền đề và hậu đề trong tư duy ngôn ngữ của con người đòi hỏi một sự tương quan nội dung thực chất và quy luật nhân quả, chứ không thể quy giản đơn thuần vào hàm chân trị ngoại diên của logic toán cổ điển.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Lý thuyết ngữ nghĩa thế giới khả dĩ và Phép thử Ramsey\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Nhằm giải quyết những khoảng cách giữa logic toán học và ngữ nghĩa ngôn ngữ tự nhiên, các nhà logic học và triết học ngôn ngữ đã đề xuất những cách tiếp cận mang tính cách mạng:\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch3>1. Phép thử Ramsey (Ramsey Test)\u003C\u002Fh3>\n\u003Cp>Theo bài nghiên cứu tổng quan lịch sử của Dorothy Edgington (1995), nhà triết học và toán học Frank Ramsey vào năm 1929 đã nêu ra một ý tưởng nền tảng trong một chú thích nổi tiếng, sau này được gọi là phép thử Ramsey: Để đánh giá mức độ tin tưởng vào một câu điều kiện có dạng \"Nếu P thì Q\", chủ thể nhận thức tạm thời bổ sung giả định P vào hệ thống niềm tin hiện tại của mình, tiến hành những điều chỉnh tối thiểu cần thiết để duy trì tính nhất quán nội tại của hệ thống, rồi sau đó xem xét xem liệu hậu đề Q có nhận được sự chấp nhận trong bối cảnh niềm tin đã điều chỉnh đó hay không.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch3>2. Mô hình ngữ nghĩa thế giới khả dĩ của Robert Stalnaker\u003C\u002Fh3>\n\u003Cp>Năm 1975, Robert Stalnaker đã phát triển một lý thuyết ngữ nghĩa chính thức cho câu điều kiện chỉ thị dựa trên khung lý thuyết ngữ nghĩa thế giới khả dĩ (possible worlds semantics). Trong mô hình của Stalnaker (1975), giá trị chân lý của câu điều kiện được xác định thông qua hàm lựa chọn thế giới: Một câu điều kiện \"Nếu P thì Q\" đúng tại thế giới hiện thực \u003Cscript type=\"math\u002Ftex\">w\u003C\u002Fscript> khi và chỉ khi hậu đề Q đúng tại thế giới khả dĩ gần nhất (closest possible world) với \u003Cscript type=\"math\u002Ftex\">w\u003C\u002Fscript> mà tại đó tiền đề P là đúng. Lý thuyết này cho phép bảo toàn trực giác ngôn ngữ về mối quan hệ phụ thuộc mà không rơi vào các nghịch lý của phép kéo theo vật chất.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Lý thuyết hạn định toán tử tình thái của Angelika Kratzer\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Đóng góp mang tính bước ngoặt chi phối toàn bộ ngữ nghĩa học hình thức đương đại về câu điều kiện thuộc về nhà ngôn ngữ học Angelika Kratzer. Trong chuyên khảo kinh điển được tái bản và hệ thống hóa toàn diện vào năm 2012, Angelika Kratzer đã đề xuất lý thuyết hạn định (Restrictor Theory of Conditionals), làm thay đổi triệt để quan niệm truyền thống về bản chất cú pháp và ngữ nghĩa của câu điều kiện.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Kratzer (2012) chứng minh rằng trong ngôn ngữ tự nhiên thực chất không tồn tại một toán tử logic hai vị trí mang tên \"nếu... thì...\". Thay vào đó, mệnh đề mở đầu bằng \"nếu\" chỉ đóng vai trò là một thành phần hạn định cú pháp (restrictor), có chức năng thu hẹp miền lượng hóa của một toán tử tình thái (modal operator) ngầm ẩn hoặc hiển ngôn trong câu:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n  \u003Cli>Khi câu điều kiện có chứa các trợ động từ tình thái hiển ngôn như \"phải\", \"có thể\", \"chắc chắn\", mệnh đề \"nếu\" sẽ hạn định tập hợp các thế giới khả dĩ mà toán tử tình thái đó lượng hóa lên.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>Khi câu điều kiện không chứa từ tình thái rõ ràng (câu điều kiện trần thuật phẳng), hệ thống ngữ nghĩa sẽ tự động kích hoạt một toán tử tình thái nhận thức ngầm định ở mức độ phổ quát hoặc tất yếu để đóng vai trò toán tử hạt nhân.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\n\u003Cp>Trong bài tổng luận chuyên sâu công bố năm 2011, nhà ngôn ngữ học Kai von Fintel đã hệ thống hóa lý thuyết của Kratzer trong sổ tay quốc tế về ý nghĩa ngôn ngữ tự nhiên. Kai von Fintel (2011) chỉ ra rằng lý thuyết hạn định cung cấp một mô hình chuẩn mực giải thích thỏa đáng sự tương tác phức tạp giữa mệnh đề điều kiện với các trạng từ lượng hóa tần suất (như \"luôn luôn\", \"thường xuyên\", \"hiếm khi\") và các phép toán xác suất trong ngôn ngữ học tạo sinh.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Đặc trưng của câu điều kiện trong tiếng Việt\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Tiếng Việt thuộc loại hình ngôn ngữ đơn lập, đặc trưng bởi việc không sử dụng các biến đổi hình thái từ vựng (không biến đổi động từ để thể hiện thì, thể hay thức giả định như các ngôn ngữ biến tố). Do đó, ngữ pháp tiếng Việt thiết lập và phân biệt các tầng nghĩa của câu điều kiện thông qua hệ thống hư từ chuyên dụng và trật tự cú pháp:\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch3>1. Hệ thống cặp quan hệ từ phong phú\u003C\u002Fh3>\n\u003Cp>Tiếng Việt sở hữu hệ thống từ nối điều kiện đa dạng, thể hiện nhiều sắc thái biểu cảm và mức độ hiện thực khác nhau:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Cặp \"nếu... thì...\":\u003C\u002Fstrong> Là cấu trúc trung tính, phổ biến nhất, dùng cho cả điều kiện chỉ thị lẫn điều kiện giả định.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Cặp \"hễ... thì...\":\u003C\u002Fstrong> Nhấn mạnh tính quy luật tất yếu, sự lặp đi lặp lại hoặc tính hiển nhiên của hệ quả ngay khi điều kiện xuất hiện.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Cặp \"giá mà... thì...\" hoặc \"phải chi... thì...\":\u003C\u002Fstrong> Chuyên biệt hóa cho câu điều kiện phản thực tế, biểu thị sự tiếc nuối đối với sự việc đã không diễn ra trong quá khứ.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Cặp \"miễn là... thì...\":\u003C\u002Fstrong> Nhấn mạnh điều kiện tối thiểu cần thiết để đạt được kết quả mong muốn.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\n\u003Ch3>2. Hiện tượng tỉnh lược từ nối\u003C\u002Fh3>\n\u003Cp>Trong giao tiếp khẩu ngữ tự nhiên, người nói tiếng Việt thường xuyên tỉnh lược liên từ \"nếu\" ở vế đầu hoặc liên từ \"thì\" ở vế sau mà không làm mất đi ý nghĩa điều kiện. Quan hệ điều kiện - kết quả khi đó được nhận diện hoàn toàn nhờ vào trật tự tuyến tính trước - sau của hai mệnh đề kết hợp với ngữ điệu ngắt quãng giữa câu.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch3>3. Ba bình diện chức năng ngữ nghĩa - ngữ dụng\u003C\u002Fh3>\n\u003Cp>Ngữ pháp chức năng tiếng Việt phân biệt ba bình diện vận hành của câu điều kiện:\u003C\u002Fp>\n\u003Col>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Bình diện quan hệ nhân quả - tự nhiên:\u003C\u002Fstrong> Tiền đề phản ánh nguyên nhân khách quan và hậu đề phản ánh kết quả tất yếu trong thế giới thực (\"Nếu nhiệt độ giảm xuống dưới điểm đóng băng thì nước sẽ hóa đá\").\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Bình diện quan hệ suy luận logic:\u003C\u002Fstrong> Tiền đề đóng vai trò là bằng chứng hoặc căn cứ tri nhận để người nói đưa ra kết luận ở hậu đề (\"Nếu anh ấy không có ở cơ quan thì chắc chắn anh ấy đang ở nhà\").\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Bình diện hành động ngôn từ (Speech Act Conditionals):\u003C\u002Fstrong> Mệnh đề tiền đề không quy định điều kiện xảy ra của sự tình ở hậu đề, mà chỉ thiết lập tiền đề giao tiếp lịch sự hoặc giải thích lý do thực hiện hành vi nói của hậu đề (\"Nếu bạn cần giúp đỡ thì tôi luôn sẵn sàng\").\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n","conditional sentence",[19,20],"mệnh đề điều kiện","câu phức điều kiện","Câu điều kiện là cấu trúc câu phức biểu đạt mối quan hệ phụ thuộc logic giữa hai sự tình, trong đó một mệnh đề đóng vai trò tiền đề nêu lên giả định và mệnh đề còn lại đóng vai trò hậu đề diễn đạt kết quả xảy ra khi giả định đó được thỏa mãn.","HUMANITIES",[24,32,39,47,55],{"citationText":25,"title":26,"authors":27,"source":28,"year":29,"doi":30,"url":31},"Kratzer, A. (2012). Modals and Conditionals: New and Revised Perspectives. Oxford University Press.","Modals and Conditionals: New and Revised Perspectives","Kratzer, A.","Oxford University Press",2012,"10.1093\u002Facprof:oso\u002F9780199234684.001.0001","https:\u002F\u002Fdoi.org\u002F10.1093\u002Facprof:oso\u002F9780199234684.001.0001",{"citationText":33,"title":34,"authors":35,"source":28,"year":36,"doi":37,"url":38},"Bennett, J. (2003). A Philosophical Guide to Conditionals. Oxford University Press.","A Philosophical Guide to Conditionals","Bennett, J.",2003,"10.1093\u002F0199258872.001.0001","https:\u002F\u002Fdoi.org\u002F10.1093\u002F0199258872.001.0001",{"citationText":40,"title":41,"authors":42,"source":43,"year":44,"doi":45,"url":46},"von Fintel, K. (2011). Conditionals. In K. von Heusinger, C. Maienborn, & P. Portner (Eds.), Semantics: An International Handbook of Natural Language Meaning (Vol. 2, pp. 1515–1538). De Gruyter.","59. Conditionals","von Fintel, K.","Semantics: An International Handbook of Natural Language Meaning",2011,"10.1515\u002F9783110255072.1515","https:\u002F\u002Fdoi.org\u002F10.1515\u002F9783110255072.1515",{"citationText":48,"title":49,"authors":50,"source":51,"year":52,"doi":53,"url":54},"Edgington, D. (1995). On Conditionals. Mind, 104(414), 235–329.","On Conditionals","Edgington, D.","Mind",1995,"10.1093\u002Fmind\u002F104.414.235","https:\u002F\u002Fdoi.org\u002F10.1093\u002Fmind\u002F104.414.235",{"citationText":56,"title":57,"authors":58,"source":59,"year":60,"doi":61,"url":62},"Stalnaker, R. (1975). Indicative conditionals. Philosophia, 5(3), 269–286.","Indicative conditionals","Stalnaker, R.","Philosophia",1975,"10.1007\u002Fbf02379021","https:\u002F\u002Fdoi.org\u002F10.1007\u002Fbf02379021",[64,67,70,73],{"question":65,"answer":66},"Câu điều kiện được cấu tạo từ những thành phần cơ bản nào?","Câu điều kiện bao gồm hai thành phần nòng cốt: mệnh đề tiền đề (antecedent) nêu lên giả định hoặc điều kiện tiên quyết, và mệnh đề hậu đề (consequent) diễn đạt kết quả hoặc hệ quả xảy ra khi tiền đề được thỏa mãn.",{"question":68,"answer":69},"Điểm khác biệt giữa câu điều kiện chỉ thị và câu điều kiện phản thực tế là gì?","Câu điều kiện chỉ thị để ngỏ khả năng xảy ra của tiền đề trong thế giới thực, trong khi câu điều kiện phản thực tế giả định một tình huống ngược lại với thực tế đã hoặc đang xảy ra trong hiện thực.",{"question":71,"answer":72},"Lý thuyết hạn định của Angelika Kratzer giải thích bản chất câu điều kiện như thế nào?","Angelika Kratzer chỉ ra rằng trong ngôn ngữ tự nhiên, mệnh đề bắt đầu bằng 'nếu' thực chất là một thành phần hạn định cú pháp (restrictor), có chức năng thu hẹp miền lượng hóa của toán tử tình thái trong câu chứ không phải là một toán tử kết nối hai vị trí độc lập.",{"question":74,"answer":75},"Câu điều kiện trong tiếng Việt có những đặc trưng ngữ pháp nổi bật nào?","Là ngôn ngữ đơn lập không biến hình động từ, tiếng Việt thể hiện câu điều kiện thông qua các cặp liên từ chuyên dụng ('nếu... thì...', 'hễ... thì...', 'giá mà... thì...'), trật tự trước sau của mệnh đề và ngữ điệu câu.",{"id":77,"researcherId":10,"name":78,"imageUrl":79},1,"Nguyễn Ngọc Sơn","https:\u002F\u002Flh3.googleusercontent.com\u002Fa\u002FACg8ocLGfGsF1nYQqYK5BasTLhNu1dBrBXg2fcEgBNPXJ0p2gqLQnO7i=s96-c",{"id":77,"researcherId":10,"name":78,"imageUrl":79},[13],false,"PUBLISHED","2025-12-01T11:20:52.565+00:00","2026-09-26T20:30:19.707+00:00","2026-09-26T20:30:19.680+00:00",0,[89,98,103,108,113,118,123,128,134,139],{"id":90,"title":91,"term":90,"englishTitle":92,"definition":93,"discipline":22,"disciplineCode":94,"disciplineLabel":95,"disciplineColor":96,"disciplineIcon":97},"tục ngữ","Tục ngữ là gì? Các nghiên cứu khoa học về Tục ngữ","proverb","Tục ngữ là thể loại sáng tác dân gian ngắn gọn, có vần điệu hoặc kết cấu đối xứng, đúc kết kinh nghiệm thực tiễn về tự nhiên, lao động sản xuất, đời sống xã hội và triết lý ứng xử của cộng đồng.","humanities","Nhân văn và nghệ thuật","#9333EA","book-open",{"id":99,"title":100,"term":99,"englishTitle":101,"definition":102,"discipline":22,"disciplineCode":94,"disciplineLabel":95,"disciplineColor":96,"disciplineIcon":97},"tri thức khoa học","Tri thức khoa học là gì? Các nghiên cứu khoa học về Tri thức khoa học","Scientific knowledge","Tri thức khoa học là hệ thống hiểu biết có căn cứ thực nghiệm và logic vững chắc về các quy luật khách quan của tự nhiên, xã hội và tư duy, được xây dựng và kiểm chứng thông qua phương pháp khoa học chuẩn mực.",{"id":104,"title":105,"term":104,"englishTitle":106,"definition":107,"discipline":22,"disciplineCode":94,"disciplineLabel":95,"disciplineColor":96,"disciplineIcon":97},"eo biển đài loan","Eo biển đài loan là gì? Một số thông tin về Eo biển này","Taiwan Strait","Eo biển Đài Loan (Taiwan Strait \u002F Formosa Strait) là eo biển quốc tế hẹp dài ngăn cách giữa tỉnh Phúc Kiến thuộc bờ biển đông nam Trung Quốc đại lục và đảo Đài Loan, kết nối Biển Đông ở phía nam với Biển Hoa Đông ở phía bắc.",{"id":109,"title":110,"term":109,"englishTitle":111,"definition":112,"discipline":22,"disciplineCode":94,"disciplineLabel":95,"disciplineColor":96,"disciplineIcon":97},"hoạt động văn hóa","Hoạt động văn hóa là gì? Các công bố khoa học về Hoạt động văn hóa","cultural activity","Hoạt động văn hóa (Cultural Activity) là tổng thể các hành vi, sự kiện và sinh hoạt sáng tạo, biểu đạt, lưu truyền và thụ hưởng các giá trị vật chất và tinh thần của con người trong một cộng đồng hoặc xã hội.",{"id":114,"title":115,"term":114,"englishTitle":116,"definition":117,"discipline":22,"disciplineCode":94,"disciplineLabel":95,"disciplineColor":96,"disciplineIcon":97},"kho ngữ liệu","Kho ngữ liệu: Khái niệm, nguyên lý và ứng dụng","Corpus (Linguistic corpus)","Kho ngữ liệu là một thuật ngữ và phạm trù học thuật then chốt trong lĩnh vực humanities, phản ánh các nguyên lý, cơ chế và phương pháp luận chuyên sâu đã được chuẩn hóa trong nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn.",{"id":119,"title":120,"term":119,"englishTitle":121,"definition":122,"discipline":22,"disciplineCode":94,"disciplineLabel":95,"disciplineColor":96,"disciplineIcon":97},"giải thích nguyên nhân","Giải thích nguyên nhân là gì? Bản chất và các mô hình","causal explanation","Giải thích nguyên nhân là một dạng giải thích khoa học và triết học nhằm làm sáng tỏ một hiện tượng, sự kiện hoặc quy luật thông qua việc xác định các yếu tố, điều kiện hoặc cơ chế nhân quả tạo ra nó.",{"id":124,"title":125,"term":124,"englishTitle":126,"definition":127,"discipline":22,"disciplineCode":94,"disciplineLabel":95,"disciplineColor":96,"disciplineIcon":97},"ẩn dụ định hướng","Ẩn dụ định hướng là gì? Bản chất, phân loại và ví dụ","orientational metaphor","Ẩn dụ định hướng là loại ẩn dụ ý niệm tổ chức toàn bộ hệ thống các khái niệm trừu tượng dựa trên các định hướng không gian xuất phát từ trải nghiệm cơ thể vật lý như trên dưới, trước sau.",{"id":129,"title":130,"term":131,"englishTitle":132,"definition":133,"discipline":22,"disciplineCode":94,"disciplineLabel":95,"disciplineColor":96,"disciplineIcon":97},"danh dự của con người","Danh dự của con người là gì? Triết học, đạo đức học và pháp lý","Danh dự của con người","human honor","Danh dự của con người là giá trị đạo đức và xã hội phản ánh sự tự đánh giá của cá nhân về nhân cách của mình và sự công nhận, tôn trọng từ cộng đồng xã hội đối với phẩm hạnh và lối sống của cá nhân đó.",{"id":135,"title":136,"term":135,"englishTitle":137,"definition":138,"discipline":22,"disciplineCode":94,"disciplineLabel":95,"disciplineColor":96,"disciplineIcon":97},"nho giáo","Nho giáo là gì? Các công bố khoa học về Nho giáo","Confucianism","Nho giáo (Confucianism) là hệ thống triết học, luân lý và chính trị do Khổng Tử sáng lập thời Xuân Thu tại Trung Quốc, lấy nhân nghĩa, lễ trị và tu thân làm nền tảng quản trị xã hội và rèn luyện đạo đức con người.",{"id":140,"title":141,"term":140,"englishTitle":142,"definition":143,"discipline":22,"disciplineCode":94,"disciplineLabel":95,"disciplineColor":96,"disciplineIcon":97},"bằng chứng","Bằng chứng là gì? Phân loại, giá trị chứng minh trong khoa học và pháp luật","evidence","Bằng chứng là thông tin, dữ liệu hoặc hiện vật khách quan được dùng để xác minh tính đúng đắn của giả thuyết khoa học hoặc phục vụ phán quyết tư pháp."]