[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"_public_topic_publications_b%E1%BB%87nh%20%C4%91%C6%A1n%20gen%20tr%E1%BB%99i{\"limit\":5}":3,"_public_topic_byId_b%E1%BB%87nh%20%C4%91%C6%A1n%20gen%20tr%E1%BB%99i":11},{"code":4,"data":5,"meta":10},"SUCCESS",{"latest":6,"mostCited":7,"vietnamFeatured":8,"vietnamLatest":9},[],[],[],[],null,{"code":4,"data":12,"meta":10},{"id":13,"title":14,"description":15,"content":16,"term":13,"englishTitle":10,"synonyms":10,"definition":10,"discipline":10,"references":10,"faqs":10,"createUser":17,"publishUser":21,"keywords":25,"keywordCount":26,"enrichTopicLink":27,"status":28,"createTime":29,"updateTime":30,"publishTime":31,"linkEnrichedTime":10,"publicationScanTime":10,"contentErrorMessage":10,"viewCount":32,"wikidataId":10,"relateTopics":33},"bệnh đơn gen trội","Bệnh đơn gen trội là gì? Các nghiên cứu khoa học liên quan","Bệnh đơn gen trội là rối loạn di truyền do đột biến một bản sao gen trên nhiễm sắc thể thường, đủ để gây biểu hiện bệnh ngay cả khi bản sao kia bình thường. Những bệnh này di truyền theo kiểu trội, ảnh hưởng cả nam và nữ, thường xuất hiện qua nhiều thế hệ và có thể biểu hiện khác nhau giữa các cá thể. ","\u003Cdiv>\u003Ch2>Định nghĩa bệnh đơn gen trội\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>\nBệnh đơn gen trội (Autosomal Dominant Disorders) là một nhóm rối loạn di truyền phát sinh khi có đột biến xảy ra trong một bản sao của gen nằm trên nhiễm sắc thể thường (không phải nhiễm sắc thể giới tính). Chỉ cần một bản sao bất thường là đủ để cá thể biểu hiện bệnh. Điều này khác biệt với các bệnh di truyền lặn, nơi hai bản sao đột biến (cả từ bố và mẹ) là cần thiết để bệnh xuất hiện.\n\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nGen người tồn tại thành từng cặp—mỗi cặp bao gồm một bản sao từ cha và một từ mẹ. Trong các bệnh đơn gen trội, nếu một trong hai bản sao bị đột biến, chức năng bình thường của gen có thể bị suy giảm hoặc mất hoàn toàn, dẫn đến biểu hiện bệnh lý. Kiểu di truyền này đặc trưng bởi sự xuất hiện của bệnh qua nhiều thế hệ trong gia đình.\n\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nMột số đặc điểm chung của bệnh đơn gen trội:\n\u003C\u002Fp>\u003Cul>\n  \u003Cli>Có thể ảnh hưởng đến cả nam và nữ như nhau\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>Xuất hiện ở mỗi thế hệ (vertical transmission)\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>Người bị ảnh hưởng thường có cha hoặc mẹ cũng mắc bệnh\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Cơ chế di truyền\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>\nTrong di truyền học, cơ chế di truyền trội xảy ra khi một bản sao đột biến của gen đã đủ để gây ra biểu hiện bệnh. Các gen này thường nằm trên các nhiễm sắc thể thường từ cặp số 1 đến 22. Mỗi đứa trẻ của một người mang đột biến trội có xác suất 50% nhận được bản sao gen đột biến, bất kể giới tính.\n\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nBảng dưới đây minh họa xác suất di truyền cho một cặp cha mẹ, trong đó một người mang đột biến trội:\n\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable border=\"1\" cellpadding=\"6\" cellspacing=\"0\">\n  \u003Ctbody>\u003Ctr>\n    \u003Cth>Cha\u003C\u002Fth>\n    \u003Cth>Mẹ\u003C\u002Fth>\n    \u003Cth>Xác suất con mang bệnh\u003C\u002Fth>\n  \u003C\u002Ftr>\n  \u003Ctr>\n    \u003Ctd>Gen đột biến\u003C\u002Ftd>\n    \u003Ctd>Gen bình thường\u003C\u002Ftd>\n    \u003Ctd>50%\u003C\u002Ftd>\n  \u003C\u002Ftr>\n  \u003Ctr>\n    \u003Ctd>Gen bình thường\u003C\u002Ftd>\n    \u003Ctd>Gen đột biến\u003C\u002Ftd>\n    \u003Ctd>50%\u003C\u002Ftd>\n  \u003C\u002Ftr>\n  \u003Ctr>\n    \u003Ctd>Gen đột biến\u003C\u002Ftd>\n    \u003Ctd>Gen đột biến\u003C\u002Ftd>\n    \u003Ctd>75–100% (tùy bệnh)\u003C\u002Ftd>\n  \u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>\nTrong một số trường hợp hiếm, đột biến có thể xảy ra mới (de novo mutation), tức là người bệnh là người đầu tiên trong gia đình mang đột biến mà không thừa hưởng từ cha mẹ. Những trường hợp này có thể tạo thành dòng bệnh mới trong gia đình.\n\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Ví dụ các bệnh đơn gen trội phổ biến\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>\nNhiều rối loạn di truyền nghiêm trọng thuộc nhóm bệnh đơn gen trội. Chúng có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh, mô liên kết, hệ xương, hoặc nội tiết. Một số bệnh có biểu hiện rõ ngay từ nhỏ, trong khi số khác chỉ xuất hiện triệu chứng ở tuổi trưởng thành.\n\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nCác ví dụ điển hình gồm:\n\u003C\u002Fp>\u003Cul>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Bệnh Huntington:\u003C\u002Fstrong> Thoái hóa thần kinh tiến triển, biểu hiện ở tuổi trung niên. Tham khảo: \u003Ca href=\"https:\u002F\u002Fghr.nlm.nih.gov\u002Fcondition\u002Fhuntington-disease\" target=\"_blank\">GARD - Huntington disease\u003C\u002Fa>\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Hội chứng Marfan:\u003C\u002Fstrong> Ảnh hưởng mô liên kết, gây cao lớn bất thường, phình động mạch chủ. Tham khảo: \u003Ca href=\"https:\u002F\u002Fwww.ncbi.nlm.nih.gov\u002Fbooks\u002FNBK1335\u002F\" target=\"_blank\">NCBI GeneReviews - Marfan\u003C\u002Fa>\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Bệnh loạn sản xương sụn (Achondroplasia):\u003C\u002Fstrong> Gây lùn không cân đối do rối loạn tăng trưởng sụn xương\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>MEN1 (Multiple Endocrine Neoplasia type 1):\u003C\u002Fstrong> Hội chứng đa u tuyến nội tiết do đột biến gen MEN1\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nDanh sách dưới đây phân loại các bệnh theo hệ cơ quan bị ảnh hưởng:\n\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable border=\"1\" cellpadding=\"6\" cellspacing=\"0\">\n  \u003Ctbody>\u003Ctr>\n    \u003Cth>Hệ cơ quan\u003C\u002Fth>\n    \u003Cth>Bệnh điển hình\u003C\u002Fth>\n  \u003C\u002Ftr>\n  \u003Ctr>\n    \u003Ctd>Thần kinh\u003C\u002Ftd>\n    \u003Ctd>Bệnh Huntington\u003C\u002Ftd>\n  \u003C\u002Ftr>\n  \u003Ctr>\n    \u003Ctd>Mô liên kết\u003C\u002Ftd>\n    \u003Ctd>Hội chứng Marfan\u003C\u002Ftd>\n  \u003C\u002Ftr>\n  \u003Ctr>\n    \u003Ctd>Xương và sụn\u003C\u002Ftd>\n    \u003Ctd>Achondroplasia\u003C\u002Ftd>\n  \u003C\u002Ftr>\n  \u003Ctr>\n    \u003Ctd>Nội tiết\u003C\u002Ftd>\n    \u003Ctd>MEN1\u003C\u002Ftd>\n  \u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\n\u003Ch2>Cơ sở phân tử\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>\nỞ cấp độ phân tử, các bệnh đơn gen trội có thể phát sinh do nhiều loại cơ chế đột biến khác nhau, không chỉ đơn giản là mất chức năng của gen. Những cơ chế này bao gồm:\n\u003C\u002Fp>\u003Cul>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Đột biến gain-of-function:\u003C\u002Fstrong> Gen bị đột biến tạo ra protein có hoạt động tăng cao hoặc bất thường\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Dominant negative effect:\u003C\u002Fstrong> Protein bất thường làm gián đoạn hoặc cản trở hoạt động của protein bình thường\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Haploinsufficiency:\u003C\u002Fstrong> Một bản sao gen bình thường không đủ để duy trì chức năng sinh lý\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nVí dụ, trong bệnh Huntington, đột biến gây ra mở rộng lặp lại triplet CAG trong gen \u003Cem>HTT\u003C\u002Fem>. Điều này dẫn đến sự tích tụ protein Huntingtin bất thường trong tế bào thần kinh, gây thoái hóa tế bào. Trường hợp này là điển hình cho cơ chế gain-of-function.\n\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nĐối với hội chứng Marfan, đột biến trong gen \u003Cem>FBN1\u003C\u002Fem> làm sản sinh fibrillin-1 bất thường, cản trở chức năng của fibrillin bình thường. Đây là một ví dụ kinh điển của hiệu ứng dominant negative.\n\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2>Biểu hiện lâm sàng và sự thay đổi giữa các cá thể\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>\nMột đặc điểm nổi bật của bệnh đơn gen trội là mức độ biểu hiện bệnh có thể rất khác nhau giữa các cá thể, dù họ mang cùng một loại đột biến. Đây là hiện tượng biến thiên kiểu hình (variable expressivity) và thâm nhập không hoàn toàn (incomplete penetrance). Biểu hiện bệnh có thể từ nhẹ đến nặng, hoặc thậm chí không biểu hiện gì trong suốt cuộc đời.\n\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nVí dụ, trong hội chứng Marfan, có người chỉ biểu hiện lỏng khớp nhẹ, trong khi người khác có thể bị phình động mạch chủ nguy hiểm đến tính mạng. Tương tự, một số cá thể mang đột biến trong gen MEN1 không phát triển khối u nội tiết, dù có cùng đột biến với người thân mắc bệnh nặng.\n\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nNhững yếu tố ảnh hưởng đến mức độ biểu hiện bao gồm:\n\u003C\u002Fp>\u003Cul>\n  \u003Cli>Gen nền di truyền (modifier genes)\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>Ảnh hưởng môi trường (ví dụ: chế độ dinh dưỡng, thuốc men, stress)\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>Vị trí và loại đột biến trong gen\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nHiện tượng thâm nhập không hoàn toàn có thể được định lượng bằng xác suất cá thể mang đột biến sẽ biểu hiện bệnh. Bảng dưới đây minh họa sự khác biệt giữa hai khái niệm:\n\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable border=\"1\" cellpadding=\"6\" cellspacing=\"0\">\n  \u003Ctbody>\u003Ctr>\n    \u003Cth>Thuật ngữ\u003C\u002Fth>\n    \u003Cth>Ý nghĩa\u003C\u002Fth>\n    \u003Cth>Ví dụ minh họa\u003C\u002Fth>\n  \u003C\u002Ftr>\n  \u003Ctr>\n    \u003Ctd>Variable expressivity\u003C\u002Ftd>\n    \u003Ctd>Biểu hiện bệnh khác nhau giữa các cá thể cùng đột biến\u003C\u002Ftd>\n    \u003Ctd>Hội chứng Marfan: có người chỉ cao, người khác bị phình động mạch chủ\u003C\u002Ftd>\n  \u003C\u002Ftr>\n  \u003Ctr>\n    \u003Ctd>Incomplete penetrance\u003C\u002Ftd>\n    \u003Ctd>Một số người mang đột biến không biểu hiện bệnh\u003C\u002Ftd>\n    \u003Ctd>Bệnh u sợi thần kinh (Neurofibromatosis type 1) có thể không biểu hiện lâm sàng\u003C\u002Ftd>\n  \u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\n\u003Ch2>Chẩn đoán bệnh đơn gen trội\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>\nViệc chẩn đoán bệnh đơn gen trội dựa vào tổng hợp thông tin lâm sàng, tiền sử gia đình và xét nghiệm di truyền phân tử. Ngày nay, công nghệ giải trình tự gen hiện đại đã giúp việc chẩn đoán trở nên chính xác hơn và ít xâm lấn hơn.\n\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nCác bước chẩn đoán thường bao gồm:\n\u003C\u002Fp>\u003Col>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Khám lâm sàng:\u003C\u002Fstrong> Tìm dấu hiệu đặc trưng liên quan đến bệnh\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Phả hệ học:\u003C\u002Fstrong> Lập sơ đồ di truyền gia đình để xác định kiểu di truyền\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Xét nghiệm gen:\u003C\u002Fstrong> \n    \u003Cul>\n      \u003Cli>Giải trình tự gen mục tiêu (targeted gene sequencing)\u003C\u002Fli>\n      \u003Cli>Giải trình tự toàn bộ exome hoặc genome\u003C\u002Fli>\n      \u003Cli>Phân tích CNV (copy number variation) nếu nghi ngờ mất đoạn\u002Flặp đoạn\u003C\u002Fli>\n    \u003C\u002Ful>\n  \u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n\u003Cp>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nVới những trường hợp không rõ triệu chứng hoặc biểu hiện nhẹ, việc giải trình tự gen giúp phát hiện đột biến sớm, hỗ trợ điều trị dự phòng và tư vấn sinh sản.\n\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Tư vấn di truyền\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>\nTư vấn di truyền là một bước thiết yếu trong quy trình chăm sóc bệnh nhân mắc bệnh đơn gen trội. Người tư vấn có nhiệm vụ giải thích đặc điểm di truyền, nguy cơ di truyền cho con cháu và các lựa chọn liên quan đến sinh sản có thể được cân nhắc.\n\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nMột số thông tin chính trong tư vấn di truyền:\n\u003C\u002Fp>\u003Cul>\n  \u003Cli>Một người mang đột biến gen trội có 50% khả năng truyền đột biến cho mỗi con\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>Nếu bệnh nhân là ca đột biến mới (de novo), nguy cơ tái phát ở thế hệ sau thấp hơn nhưng không bằng 0\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>Có thể sử dụng xét nghiệm tiền làm tổ (PGT-M) trong hỗ trợ sinh sản để chọn phôi không mang đột biến\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nTham khảo chuyên môn từ \u003Ca href=\"https:\u002F\u002Fwww.acmg.net\u002F\" target=\"_blank\">American College of Medical Genetics and Genomics (ACMG)\u003C\u002Fa> khuyến khích thực hiện tư vấn di truyền cho tất cả bệnh nhân và gia đình có yếu tố di truyền rõ ràng.\n\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Điều trị và quản lý\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>\nPhần lớn bệnh đơn gen trội hiện chưa có phương pháp điều trị triệt để vì liên quan đến nền tảng gen. Tuy nhiên, vẫn có thể điều trị triệu chứng, theo dõi và can thiệp sớm để kéo dài tuổi thọ và cải thiện chất lượng sống cho bệnh nhân.\n\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nMột số hướng điều trị và quản lý bao gồm:\n\u003C\u002Fp>\u003Cul>\n  \u003Cli>Điều trị triệu chứng bằng thuốc, ví dụ thuốc chống co giật trong bệnh Huntington\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>Phẫu thuật chỉnh hình hoặc can thiệp mạch máu trong hội chứng Marfan\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>Giám sát định kỳ bằng chụp cộng hưởng từ (MRI), siêu âm tim, xét nghiệm nội tiết\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nNgoài ra, một số bệnh có thể được kiểm soát bằng can thiệp sớm ở trẻ nhỏ hoặc thông qua giáo dục sức khỏe cho người mang gen đột biến nhưng chưa biểu hiện bệnh.\n\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Ứng dụng nghiên cứu và công nghệ mới\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>\nSự phát triển của công nghệ sinh học và y học di truyền đang mở ra nhiều hướng đi tiềm năng trong điều trị bệnh đơn gen trội. Một số hướng nghiên cứu nổi bật bao gồm:\n\u003C\u002Fp>\u003Cul>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Liệu pháp gen (gene therapy):\u003C\u002Fstrong> Chuyển gen lành vào cơ thể để bù đắp chức năng gen lỗi\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>CRISPR-Cas9:\u003C\u002Fstrong> Công cụ chỉnh sửa gen chính xác để loại bỏ hoặc sửa chữa đột biến\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>RNA interference:\u003C\u002Fstrong> Dùng RNA can thiệp để làm im lặng gen đột biến\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nMột số thử nghiệm lâm sàng đã được thực hiện trên người, đặc biệt với bệnh Huntington và một số dạng bệnh thần kinh khác. Tuy nhiên, tính an toàn và hiệu quả lâu dài vẫn đang được đánh giá.\n\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nTham khảo thêm thông tin tại:\n\u003C\u002Fp>\u003Cul>\n  \u003Cli>\u003Ca href=\"https:\u002F\u002Fwww.nature.com\u002Farticles\u002Fs41576-021-00366-7\" target=\"_blank\">Nature Reviews Genetics: Therapeutic genome editing\u003C\u002Fa>\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Ca href=\"https:\u002F\u002Fwww.ncbi.nlm.nih.gov\u002Fpmc\u002Farticles\u002FPMC7906585\u002F\" target=\"_blank\">PMC7906585 - Gene Therapy for Dominant Disorders\u003C\u002Fa>\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Tài liệu tham khảo\u003C\u002Fh2>\n\u003Col>\n  \u003Cli>\u003Ca href=\"https:\u002F\u002Fwww.ncbi.nlm.nih.gov\u002Fbooks\u002FNBK132144\u002F\" target=\"_blank\">GeneReviews - Overview of Autosomal Dominant Inheritance\u003C\u002Fa>\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Ca href=\"https:\u002F\u002Fghr.nlm.nih.gov\u002Fprimer\u002Finheritance\u002Finheritancepatterns\" target=\"_blank\">NIH Genetic Home Reference - Inheritance Patterns\u003C\u002Fa>\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Ca href=\"https:\u002F\u002Fwww.acmg.net\u002F\" target=\"_blank\">American College of Medical Genetics and Genomics (ACMG)\u003C\u002Fa>\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Ca href=\"https:\u002F\u002Fwww.ncbi.nlm.nih.gov\u002Fbooks\u002FNBK1335\u002F\" target=\"_blank\">GeneReviews - Marfan Syndrome\u003C\u002Fa>\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Ca href=\"https:\u002F\u002Fwww.ncbi.nlm.nih.gov\u002Fpmc\u002Farticles\u002FPMC7906585\u002F\" target=\"_blank\">PMCID: PMC7906585 - Advances in Gene Therapy for Dominant Genetic Disorders\u003C\u002Fa>\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Ca href=\"https:\u002F\u002Fwww.nature.com\u002Farticles\u002Fs41576-021-00366-7\" target=\"_blank\">Nature Reviews Genetics: Therapeutic genome editing\u003C\u002Fa>\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n\u003C\u002Fdiv>",{"id":18,"researcherId":10,"name":19,"imageUrl":20},2633,"Hoài Đặng","https:\u002F\u002Flh3.googleusercontent.com\u002Fa\u002FACg8ocLVXVafUxrnnC_H60UeQdpLE3UgeKGCSesypz_6Vi59B-n9C41A=s96-c",{"id":22,"researcherId":10,"name":23,"imageUrl":24},2889,"Lê Xuân Niên","https:\u002F\u002Flh3.googleusercontent.com\u002Fa\u002FACg8ocLuyWIkhyP2W5E59cKwN7ciI2nbjMGUpXO9rVQquC826ujzkqhU=s96-c",[13],1,false,"PUBLISHED","2025-11-10T03:47:44.632+00:00","2025-11-10T14:15:38.043+00:00","2025-11-10T14:15:38.039+00:00",105,[34,45,56,67,78,84,95,106,112,118],{"id":35,"title":36,"term":37,"englishTitle":38,"definition":39,"discipline":40,"disciplineCode":41,"disciplineLabel":42,"disciplineColor":43,"disciplineIcon":44},"máy quang phổ echelle","Máy quang phổ echelle (echelle spectrometer) là gì?","Máy quang phổ echelle","echelle spectrometer","Máy quang phổ echelle là loại máy quang phổ nhiễu xạ độ phân giải cao, kết hợp cách tử echelle làm việc ở bậc nhiễu xạ cao với phần tử tán sắc chéo đặt vuông góc để tách các bậc phổ chồng lấp thành ảnh phổ hai chiều trên đầu thu mảng. Kiến trúc này cho phép ghi nhận đồng thời dải bước sóng rộng với năng suất phân giải lớn mà không cần quét cơ học.","NATURAL_SCIENCES","natural-sciences","Khoa học tự nhiên","#0E9F9C","atom",{"id":46,"title":47,"term":48,"englishTitle":49,"definition":50,"discipline":51,"disciplineCode":52,"disciplineLabel":53,"disciplineColor":54,"disciplineIcon":55},"hẹp tắc động mạch nội sọ","Hẹp tắc động mạch nội sọ là gì? Cơ chế và điều trị","Hẹp tắc động mạch nội sọ","intracranial arterial stenosis","Hẹp tắc động mạch nội sọ là tình trạng thu hẹp lòng mạch hoặc bít tắc hoàn toàn một hay nhiều động mạch lớn bên trong hộp sọ, làm giảm lưu lượng máu nuôi não và gây nguy cơ cao đột quỵ thiếu máu não, trong đó căn nguyên phổ biến nhất là xơ vữa động mạch.","MEDICAL_HEALTH_SCIENCES","medical-health-sciences","Khoa học y - dược","#D6336C","stethoscope",{"id":57,"title":58,"term":59,"englishTitle":60,"definition":61,"discipline":62,"disciplineCode":63,"disciplineLabel":64,"disciplineColor":65,"disciplineIcon":66},"phép biện chứng","Phép biện chứng (dialectic) là gì?","Phép biện chứng","dialectic","Phép biện chứng là một truyền thống phương pháp luận và lý luận triết học, trong thời cổ đại chỉ nghệ thuật đối thoại hỏi đáp truy tìm chân lý, còn trong triết học cận hiện đại chỉ học thuyết về sự vận động, mối liên hệ và chuyển hóa của khái niệm hoặc hiện thực thông qua mâu thuẫn.","HUMANITIES","humanities","Nhân văn và nghệ thuật","#9333EA","book-open",{"id":68,"title":69,"term":70,"englishTitle":71,"definition":72,"discipline":73,"disciplineCode":74,"disciplineLabel":75,"disciplineColor":76,"disciplineIcon":77},"vật liệu hybrid","Vật liệu hybrid (hybrid material) là gì?","Vật liệu hybrid","hybrid material","Vật liệu hybrid (vật liệu lai) là vật liệu cấu tạo từ hỗn hợp trộn lẫn mật thiết giữa thành phần hữu cơ, vô cơ hoặc cả hai, thường đan xen ở thang kích thước nhỏ hơn 1 µm (IUPAC, 2007) nhằm tạo ra tính chất hiệp đồng vượt trội so với từng thành phần đơn lẻ.","ENGINEERING_TECHNOLOGY","engineering-technology","Kỹ thuật và công nghệ","#5B62F4","cpu",{"id":79,"title":80,"term":81,"englishTitle":82,"definition":83,"discipline":40,"disciplineCode":41,"disciplineLabel":42,"disciplineColor":43,"disciplineIcon":44},"đường cong quantum seiberg witten","Đường cong quantum Seiberg-Witten là gì? Cơ chế và ứng dụng","Đường cong quantum Seiberg-Witten","quantum Seiberg-Witten curve","Đường cong quantum Seiberg-Witten là phiên bản lượng tử hóa của đường cong đại số Seiberg-Witten cổ điển, thu được khi nâng tọa độ trên đường cong lên toán tử không giao hoán để tạo thành phương trình vi phân hoặc sai phân tuyến tính trong giới hạn Nekrasov-Shatashvili của lý thuyết chuẩn siêu đối xứng N = 2.",{"id":85,"title":86,"term":87,"englishTitle":88,"definition":89,"discipline":90,"disciplineCode":91,"disciplineLabel":92,"disciplineColor":93,"disciplineIcon":94},"sản xuất giống","Sản xuất giống (seed production) là gì?","Sản xuất giống","seed production","Sản xuất giống (seed production) là quá trình tổ chức nhân số lượng, kiểm soát chất lượng và cung ứng vật liệu nhân giống từ nguồn giống gốc nhằm duy trì độ thuần di truyền, phẩm chất sinh lý và trạng thái sạch bệnh của giống trong sản xuất nông nghiệp.","AGRICULTURAL_SCIENCES","agricultural-sciences","Khoa học nông nghiệp","#2F9E44","sprout",{"id":96,"title":97,"term":98,"englishTitle":99,"definition":100,"discipline":101,"disciplineCode":102,"disciplineLabel":103,"disciplineColor":104,"disciplineIcon":105},"lý thuyết hình ảnh","Lý thuyết hình ảnh (image theory) là gì?","Lý thuyết hình ảnh","image theory","Lý thuyết hình ảnh (image theory) là một lý thuyết tâm lý học mô tả quá trình ra quyết định cá nhân và tổ chức do Lee Roy Beach và Terence R. Mitchell đề xuất năm 1987. Thay vì tối đa hóa hữu dụng kỳ vọng, lý thuyết này cho rằng con người sàng lọc phương án dựa trên mức độ tương thích với hệ thống giá trị, mục tiêu và kế hoạch sẵn có.","SOCIAL_SCIENCES","social-sciences","Khoa học xã hội","#E08600","users",{"id":107,"title":108,"term":109,"englishTitle":110,"definition":111,"discipline":73,"disciplineCode":74,"disciplineLabel":75,"disciplineColor":76,"disciplineIcon":77},"tổng hợp urê","Tổng hợp urê (urea synthesis) là gì?","Tổng hợp urê","urea synthesis","Tổng hợp urê là quá trình hóa học và công nghệ chuyển hóa amoniac (NH3) và carbon dioxide (CO2) — hoặc các nguồn carbon, nitơ thay thế qua lộ trình điện hóa, quang hóa — thành urê (CO(NH2)2), hợp chất đạm nền tảng của ngành phân bón và hóa chất công nghiệp.",{"id":113,"title":114,"term":115,"englishTitle":116,"definition":117,"discipline":40,"disciplineCode":41,"disciplineLabel":42,"disciplineColor":43,"disciplineIcon":44},"hấp phụ hóa học","Hấp phụ hóa học (chemisorption) là gì?","Hấp phụ hóa học","chemisorption","Hấp phụ hóa học (chemisorption) là quá trình hấp phụ phát sinh từ sự hình thành liên kết hóa học mạnh giữa chất bị hấp phụ và các tâm hoạt tính trên bề mặt chất hấp phụ, tạo thành một đơn lớp trên bề mặt.",{"id":119,"title":120,"term":121,"englishTitle":122,"definition":123,"discipline":73,"disciplineCode":74,"disciplineLabel":75,"disciplineColor":76,"disciplineIcon":77},"mô đun đàn hồi động","Mô đun đàn hồi động (dynamic elastic modulus) là gì?","Mô đun đàn hồi động","dynamic elastic modulus","Mô đun đàn hồi động là đại lượng cơ học đặc trưng cho độ cứng đàn hồi của vật liệu dưới tải trọng biến thiên theo thời gian, dao động điều hòa hoặc sóng ứng suất biên độ nhỏ. Đại lượng này thường được xác định không phá hủy bằng đo tần số cộng hưởng, vận tốc xung siêu âm hoặc phân tích cơ động học."]