[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"_public_topic_publications_ai%20c%E1%BA%ADp{\"limit\":5}":3,"_public_topic_byId_ai cập":11},{"code":4,"data":5,"meta":10},"SUCCESS",{"latest":6,"mostCited":7,"vietnamFeatured":8,"vietnamLatest":9},[],[],[],[],null,{"code":4,"data":12,"meta":10},{"id":13,"title":14,"description":15,"content":16,"term":17,"englishTitle":18,"synonyms":10,"definition":19,"discipline":20,"references":21,"faqs":41,"createUser":51,"publishUser":55,"keywords":59,"keywordCount":10,"enrichTopicLink":60,"status":61,"createTime":62,"updateTime":63,"publishTime":64,"linkEnrichedTime":10,"publicationScanTime":10,"contentErrorMessage":10,"viewCount":65,"relateTopics":66},"ai cập","Ai cập là gì? Các nghiên cứu khoa học về Ai cập","Ai Cập là quốc gia nằm ở Đông Bắc châu Phi, có thủ đô Cairo, nổi tiếng với nền văn minh cổ đại phát triển bên sông Nile và di sản kim tự tháp. Đây là cá...","\u003Cp>\u003Cstrong>Ai Cập\u003C\u002Fstrong> (\u003Cem>Egypt \u002F Ancient and modern Egypt\u003C\u002Fem>) là quốc gia xuyên lục địa kết nối góc đông bắc châu Phi và bán đảo Sinai của châu Á, chiếc nôi của một trong những nền văn minh cổ đại rực rỡ nhất nhân loại dọc thung lũng sông Nile và là trung tâm văn hóa, địa chính trị trọng yếu của thế giới Ả Rập.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2>Khái niệm Ai Cập\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>\nAi Cập là một quốc gia thuộc khu vực Bắc Phi và Trung Đông, có lịch sử kéo dài hàng nghìn năm và giữ vai trò trung tâm trong sự phát triển của nhân loại. Quốc gia này có diện tích khoảng 1.010.000 km², với dân số trên 110 triệu người tính đến năm 2023, đứng thứ ba ở châu Phi về dân số sau Nigeria và Ethiopia. Thủ đô Cairo không chỉ là trung tâm chính trị mà còn là trung tâm văn hóa, kinh tế và tôn giáo quan trọng của khu vực.\n\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nAi Cập được xem là cái nôi của một trong những nền văn minh cổ đại lâu đời và nổi bật nhất, phát triển dọc theo dòng sông Nile. Những thành tựu về chữ viết tượng hình, hệ thống quản lý nhà nước, kiến trúc kim tự tháp, và các nghiên cứu thiên văn học, toán học đã để lại dấu ấn sâu sắc. Sự tồn tại lâu dài của các công trình vĩ đại như kim tự tháp Giza, tượng nhân sư hay các đền thờ ở Luxor minh chứng cho trình độ kỹ thuật và tổ chức xã hội vượt trội.\n\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nCác yếu tố quan trọng cấu thành khái niệm về Ai Cập:\n\u003C\u002Fp>\u003Cul>\n  \u003Cli>Một quốc gia có vị trí địa chính trị chiến lược giữa châu Phi và châu Á.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>Cái nôi của nền văn minh cổ đại có ảnh hưởng sâu rộng.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>Nền văn hóa pha trộn giữa truyền thống lâu đời và hiện đại.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>Trung tâm tôn giáo và chính trị lớn của thế giới Ả Rập.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Vị trí địa lý và đặc điểm tự nhiên\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>\nAi Cập nằm ở Đông Bắc châu Phi, phía Bắc giáp Địa Trung Hải, phía Đông giáp Biển Đỏ, phía Tây giáp Libya và phía Nam giáp Sudan. Vị trí này giúp Ai Cập kiểm soát các tuyến giao thương quan trọng, trong đó kênh đào Suez là huyết mạch nối Địa Trung Hải và Biển Đỏ, rút ngắn tuyến hàng hải quốc tế từ châu Âu sang châu Á. Yếu tố địa lý này khiến Ai Cập trở thành điểm chiến lược về quân sự, kinh tế và ngoại giao.\n\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nĐặc điểm tự nhiên nổi bật của Ai Cập là sự tồn tại của sông Nile – dòng sông dài hơn 6.600 km, chảy qua nhiều quốc gia châu Phi trước khi đổ ra Địa Trung Hải. Sông Nile không chỉ cung cấp nước cho nông nghiệp mà còn là trục giao thông chính, nơi hình thành các đô thị và trung tâm văn minh từ hàng nghìn năm trước. Vùng đồng bằng châu thổ Nile là khu vực màu mỡ, tập trung đông dân cư nhất.\n\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nKhí hậu của Ai Cập mang đặc điểm sa mạc: nóng, khô và lượng mưa ít. Nhiệt độ có thể vượt quá 40°C vào mùa hè, trong khi ban đêm có thể giảm mạnh. Tuy nhiên, chính điều kiện này lại tạo ra những lợi thế cho phát triển năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện mặt trời và gió. \n\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nMột số đặc điểm địa lý - tự nhiên cơ bản:\n\u003C\u002Fp>\u003Ctable border=\"1\" cellpadding=\"5\" cellspacing=\"0\">\n  \u003Ctbody>\u003Ctr>\n    \u003Cth>Yếu tố\u003C\u002Fth>\n    \u003Cth>Đặc điểm\u003C\u002Fth>\n  \u003C\u002Ftr>\n  \u003Ctr>\n    \u003Ctd>Diện tích\u003C\u002Ftd>\n    \u003Ctd>1.010.000 km²\u003C\u002Ftd>\n  \u003C\u002Ftr>\n  \u003Ctr>\n    \u003Ctd>Dân số (2023)\u003C\u002Ftd>\n    \u003Ctd>~110 triệu người\u003C\u002Ftd>\n  \u003C\u002Ftr>\n  \u003Ctr>\n    \u003Ctd>Sông chính\u003C\u002Ftd>\n    \u003Ctd>Sông Nile\u003C\u002Ftd>\n  \u003C\u002Ftr>\n  \u003Ctr>\n    \u003Ctd>Khí hậu\u003C\u002Ftd>\n    \u003Ctd>Sa mạc, nóng, khô, mưa ít\u003C\u002Ftd>\n  \u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Lịch sử và nền văn minh cổ đại\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>\nAi Cập cổ đại bắt đầu phát triển vào khoảng năm 3100 TCN, khi vua Narmer (hay Menes) thống nhất Thượng và Hạ Ai Cập. Đây là một trong những nền văn minh cổ đại lâu đời và có ảnh hưởng sâu rộng nhất trong lịch sử nhân loại. Trong hơn 3.000 năm, Ai Cập trải qua nhiều triều đại pharaon, để lại những công trình kiến trúc, nghệ thuật và tôn giáo có giá trị đến tận ngày nay.\n\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nCác kim tự tháp tại Giza được xây dựng làm lăng mộ cho các pharaon, là minh chứng cho khả năng tổ chức lao động và trình độ kỹ thuật xây dựng vượt bậc. Tượng nhân sư (Sphinx) khổng lồ với gương mặt người và thân sư tử thể hiện tư duy biểu tượng độc đáo. Ngoài ra, các đền thờ Luxor, Karnak và thung lũng các vị vua (Valley of the Kings) vẫn còn bảo tồn được nhiều giá trị kiến trúc, nghệ thuật cổ đại.\n\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nNhững thành tựu nổi bật của Ai Cập cổ đại:\n\u003C\u002Fp>\u003Cul>\n  \u003Cli>Phát triển hệ thống chữ tượng hình (hieroglyphs).\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>Khám phá và ứng dụng toán học, thiên văn học trong xây dựng.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>Tiến bộ trong y học, phẫu thuật và dược học.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>Hệ thống tổ chức xã hội với quyền lực tập trung vào pharaon.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Chính trị và hệ thống pháp luật\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>\nNgày nay, Ai Cập là một nước cộng hòa hoạt động theo Hiến pháp năm 2014, trong đó Tổng thống là nguyên thủ quốc gia và giữ vai trò tổng tư lệnh lực lượng vũ trang. Quyền lực hành pháp do chính phủ đảm nhận, trong khi quyền lực lập pháp thuộc về Quốc hội. Ai Cập có hệ thống đa đảng, nhưng thực tế quyền lực thường tập trung vào các đảng chính trị lớn.\n\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nHệ thống pháp luật Ai Cập chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của luật dân sự châu Âu, đặc biệt là luật Pháp, đồng thời kết hợp với các nguyên tắc của luật Hồi giáo (Sharia). Điều này đặc biệt thể hiện rõ trong lĩnh vực hôn nhân, gia đình và thừa kế. Các tòa án tại Ai Cập gồm nhiều cấp độ, từ tòa án sơ thẩm đến Tòa án Hiến pháp Tối cao.\n\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nMột số cơ quan chính trị - pháp lý chủ chốt:\n\u003C\u002Fp>\u003Cul>\n  \u003Cli>Tổng thống: nguyên thủ quốc gia, lãnh đạo hành pháp.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>Quốc hội: cơ quan lập pháp, giám sát chính phủ.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>Hội đồng Bộ trưởng: điều hành hoạt động của nhà nước.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>Tòa án Hiến pháp Tối cao: bảo vệ hiến pháp và giải thích luật.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2>Kinh tế\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>\nNền kinh tế Ai Cập hiện đại được đánh giá là một trong những nền kinh tế lớn nhất khu vực châu Phi và Trung Đông. GDP của quốc gia này đạt trên 470 tỷ USD (2022, theo \u003Ca href=\"https:\u002F\u002Fwww.worldbank.org\u002Fen\u002Fcountry\u002Fegypt\" target=\"_blank\">World Bank\u003C\u002Fa>). Cơ cấu kinh tế đa dạng, bao gồm nông nghiệp, công nghiệp, khai khoáng, dịch vụ, và đặc biệt là du lịch. \n\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nNông nghiệp tập trung ở đồng bằng sông Nile và vùng châu thổ, nơi đất đai màu mỡ nhờ phù sa. Các sản phẩm chủ lực gồm lúa mì, ngô, gạo, bông, và mía đường. Tuy nhiên, ngành nông nghiệp đối mặt với áp lực từ biến đổi khí hậu và sự thiếu hụt nguồn nước do việc xây dựng các đập thủy điện ở thượng nguồn sông Nile.\n\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nKênh đào Suez là nguồn thu ngoại tệ chiến lược, đóng góp hàng tỷ USD mỗi năm nhờ phí vận tải. Bên cạnh đó, du lịch đóng vai trò chủ đạo, với hàng triệu lượt khách quốc tế đến thăm các di tích lịch sử và cảnh quan tự nhiên. Ngành khai khoáng tập trung vào dầu khí, khí đốt tự nhiên và vàng.\n\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nMột số lĩnh vực đóng góp chính cho GDP:\n\u003C\u002Fp>\u003Ctable border=\"1\" cellpadding=\"5\" cellspacing=\"0\">\n  \u003Ctbody>\u003Ctr>\n    \u003Cth>Lĩnh vực\u003C\u002Fth>\n    \u003Cth>Tỷ trọng trong GDP\u003C\u002Fth>\n    \u003Cth>Đặc điểm chính\u003C\u002Fth>\n  \u003C\u002Ftr>\n  \u003Ctr>\n    \u003Ctd>Nông nghiệp\u003C\u002Ftd>\n    \u003Ctd>~11%\u003C\u002Ftd>\n    \u003Ctd>Lúa mì, bông, mía, nông sản xuất khẩu.\u003C\u002Ftd>\n  \u003C\u002Ftr>\n  \u003Ctr>\n    \u003Ctd>Công nghiệp & khai khoáng\u003C\u002Ftd>\n    \u003Ctd>~35%\u003C\u002Ftd>\n    \u003Ctd>Dầu khí, xi măng, hóa chất, khai thác mỏ.\u003C\u002Ftd>\n  \u003C\u002Ftr>\n  \u003Ctr>\n    \u003Ctd>Dịch vụ & du lịch\u003C\u002Ftd>\n    \u003Ctd>~54%\u003C\u002Ftd>\n    \u003Ctd>Du lịch, tài chính, thương mại, vận tải.\u003C\u002Ftd>\n  \u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Xã hội và văn hóa\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>\nXã hội Ai Cập có nền tảng gắn liền với lịch sử lâu dài và sự kết hợp văn hóa đa dạng. Hơn 90% dân số theo Hồi giáo Sunni, số còn lại chủ yếu là Kitô hữu thuộc Giáo hội Coptic – một trong những cộng đồng tôn giáo lâu đời nhất tại Trung Đông. \n\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nNền văn hóa hiện đại của Ai Cập chịu ảnh hưởng của cả truyền thống Ả Rập, Hồi giáo và di sản cổ đại. Nghệ thuật Ai Cập nổi tiếng trong khu vực, đặc biệt là điện ảnh và âm nhạc. Cairo được coi là trung tâm điện ảnh của thế giới Ả Rập, trong khi nền âm nhạc truyền thống và hiện đại của Ai Cập lan tỏa khắp khu vực Trung Đông và Bắc Phi.\n\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nẨm thực Ai Cập phản ánh lối sống ven sông và sa mạc, với các món ăn phổ biến như \u003Cem>koshari\u003C\u002Fem>, \u003Cem>ful medames\u003C\u002Fem>, và bánh mì \u003Cem>aish baladi\u003C\u002Fem>. Các lễ hội tôn giáo như Ramadan, Eid al-Fitr và Coptic Christmas là những sự kiện xã hội quan trọng gắn kết cộng đồng.\n\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Tôn giáo\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>\nTôn giáo là một trụ cột của đời sống xã hội Ai Cập. Hồi giáo Sunni là tôn giáo chính thống, được thực hành rộng rãi trong đời sống chính trị và xã hội. Cairo cũng là trung tâm của Đại học Al-Azhar, một trong những cơ sở giáo dục Hồi giáo có uy tín lâu đời nhất thế giới, đóng vai trò quan trọng trong việc đào tạo và truyền bá kiến thức Hồi giáo.\n\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nKitô giáo Coptic chiếm khoảng 10% dân số, với trung tâm tôn giáo là Nhà thờ chính tòa Thánh Mark ở Alexandria và nhiều nhà thờ lịch sử tại Cairo. Cộng đồng Coptic duy trì bản sắc riêng về ngôn ngữ liturgy, phong tục và các ngày lễ đặc trưng.\n\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nVai trò của tôn giáo không chỉ giới hạn trong nghi lễ mà còn ảnh hưởng đến hệ thống pháp luật, các giá trị xã hội và cả cấu trúc gia đình ở Ai Cập hiện nay.\n\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Khoa học, công nghệ và giáo dục\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>\nAi Cập có truyền thống nghiên cứu khoa học lâu đời từ thời cổ đại, với những tiến bộ trong toán học, thiên văn học, và y học. Ngày nay, quốc gia này tiếp tục đầu tư vào giáo dục và nghiên cứu công nghệ. Tỷ lệ biết chữ đạt trên 75%, mặc dù vẫn còn khoảng cách đáng kể giữa thành thị và nông thôn.\n\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nCác cơ sở giáo dục nổi bật gồm Đại học Cairo, Đại học Al-Azhar và Đại học Ain Shams. Đây là những trung tâm đào tạo quan trọng, không chỉ của Ai Cập mà còn của toàn bộ khu vực Bắc Phi và Trung Đông. Chính phủ Ai Cập đã triển khai nhiều chương trình phát triển công nghệ thông tin, năng lượng tái tạo và khoa học y sinh để hiện đại hóa đất nước.\n\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nĐầu tư vào nghiên cứu và phát triển (R&D) đang tăng dần, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng mặt trời, công nghệ nước và kỹ thuật nông nghiệp, nhằm giải quyết thách thức từ biến đổi khí hậu và khan hiếm tài nguyên.\n\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Ai Cập trong quan hệ quốc tế\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>\nAi Cập giữ vai trò quan trọng trong chính trị và an ninh khu vực Trung Đông – Bắc Phi. Quốc gia này là thành viên sáng lập của \u003Ca href=\"https:\u002F\u002Fwww.un.org\u002F\" target=\"_blank\">Liên Hợp Quốc\u003C\u002Fa>, Liên đoàn Ả Rập, và Liên minh châu Phi. Với vị trí địa chiến lược kiểm soát kênh đào Suez, Ai Cập có ảnh hưởng lớn đến thương mại toàn cầu và an ninh khu vực.\n\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nQuan hệ quốc tế của Ai Cập có đặc trưng là cân bằng giữa các cường quốc phương Tây và các quốc gia trong khu vực. Quan hệ đối tác chiến lược với Hoa Kỳ mang lại nhiều hỗ trợ về kinh tế và quân sự. Đồng thời, Ai Cập duy trì mối quan hệ mật thiết với các quốc gia vùng Vịnh như Ả Rập Xê Út và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất.\n\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nAi Cập cũng đóng vai trò trung gian trong nhiều cuộc đàm phán hòa bình ở Trung Đông, đặc biệt là liên quan đến xung đột Israel – Palestine. Vị thế ngoại giao này giúp Ai Cập khẳng định tầm ảnh hưởng của mình trên trường quốc tế.\n\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Thách thức và phát triển bền vững\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>\nAi Cập đang đối mặt với nhiều thách thức lớn trong quá trình phát triển. Tốc độ gia tăng dân số nhanh khiến áp lực lên cơ sở hạ tầng, giáo dục, y tế và việc làm ngày càng lớn. Biến đổi khí hậu và sự suy giảm nguồn nước sông Nile là những mối nguy tiềm tàng đe dọa an ninh lương thực và sự ổn định xã hội.\n\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nChính phủ Ai Cập đã đưa ra nhiều chiến lược phát triển bền vững, tập trung vào:\n\u003C\u002Fp>\u003Cul>\n  \u003Cli>Đầu tư vào năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện mặt trời và điện gió.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>Mở rộng hệ thống giao thông và hạ tầng đô thị hiện đại.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>Đẩy mạnh cải cách giáo dục, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>Thúc đẩy du lịch bền vững gắn liền với bảo tồn di sản.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\nMột ví dụ điển hình là dự án \u003Cem>Benban Solar Park\u003C\u002Fem>, một trong những công viên năng lượng mặt trời lớn nhất thế giới đặt tại Aswan, được xây dựng nhằm giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và tận dụng lợi thế khí hậu sa mạc nhiều nắng. \n\u003C\u002Fp>","Ai Cập","Egypt \u002F Ancient and modern Egypt","Ai Cập là quốc gia xuyên lục địa kết nối góc đông bắc châu Phi và bán đảo Sinai của châu Á, chiếc nôi của một trong những nền văn minh cổ đại rực rỡ nhất nhân loại dọc thung lũng sông Nile và là trung tâm văn hóa, địa chính trị trọng yếu của thế giới Ả Rập.","HUMANITIES",[22,29,36],{"citationText":23,"title":24,"authors":25,"source":26,"year":27,"doi":28,"url":10},"Jeffreys (2012). INTRODUCTION - TWO HUNDRED YEARS OF ANCIENT EGYPT: MODERN HISTORY AND ANCIENT ARCHAEOLOGY. Views of Ancient Egypt since Napoleon Bonaparte. doi:10.4324\u002F9781843147596-1","INTRODUCTION - TWO HUNDRED YEARS OF ANCIENT EGYPT: MODERN HISTORY AND ANCIENT ARCHAEOLOGY","Jeffreys","Views of Ancient Egypt since Napoleon Bonaparte",2012,"10.4324\u002F9781843147596-1",{"citationText":30,"title":31,"authors":32,"source":33,"year":34,"doi":35,"url":10},"Rzóska (1976). The Geological Evolution of the River Nile in Egypt. Monographiae Biologicae The Nile, Biology of an Ancient River. doi:10.1007\u002F978-94-010-1563-9_1","The Geological Evolution of the River Nile in Egypt","Rzóska","Monographiae Biologicae The Nile, Biology of an Ancient River",1976,"10.1007\u002F978-94-010-1563-9_1",{"citationText":37,"title":38,"authors":39,"source":26,"year":27,"doi":40,"url":10},"Scham (2012). ANCIENT EGYPT AND THE ARCHAEOLOGY OF THE DISENFRANCHISED. Views of Ancient Egypt since Napoleon Bonaparte. doi:10.4324\u002F9781843147596-11","ANCIENT EGYPT AND THE ARCHAEOLOGY OF THE DISENFRANCHISED","Scham","10.4324\u002F9781843147596-11",[42,45,48],{"question":43,"answer":44},"Vì sao nhà sử học Herodotus gọi Ai Cập là 'Món quà của sông Nile' (Gift of the Nile)?","Bởi vì các đợt lũ lụt hàng năm của sông Nile bồi đắp lớp phù sa đen màu mỡ biến dải đất ven sông giữa sa mạc cằn cỗi thành trung tâm nông nghiệp trù phú nuôi dưỡng nền văn minh cổ đại.",{"question":46,"answer":47},"Kênh đào Suez có tầm quan trọng chiến lược địa chính trị như thế nào đối với thương mại hàng hải?","Suez nối liền Địa Trung Hải và Biển Đỏ, cung cấp tuyến hàng hải ngắn nhất giữa châu Âu và châu Á mà không cần phải đi vòng qua Mũi Hảo Vọng của châu Phi.",{"question":49,"answer":50},"Thành tựu kiến trúc và chữ viết nổi bật nhất của nền văn minh Ai Cập cổ đại là gì?","Hệ thống kim tự tháp vĩ đại (như Kim tự tháp Giza), các đền đài tượng nhân sư hoành tráng và hệ thống chữ tượng hình (hieroglyphs) được giải mã nhờ phiến đá Rosetta.",{"id":52,"researcherId":10,"name":53,"imageUrl":54},1,"Nguyễn Ngọc Sơn","https:\u002F\u002Flh3.googleusercontent.com\u002Fa\u002FACg8ocLGfGsF1nYQqYK5BasTLhNu1dBrBXg2fcEgBNPXJ0p2gqLQnO7i=s96-c",{"id":56,"researcherId":10,"name":57,"imageUrl":58},2889,"Lê Xuân Niên","https:\u002F\u002Flh3.googleusercontent.com\u002Fa\u002FACg8ocLuyWIkhyP2W5E59cKwN7ciI2nbjMGUpXO9rVQquC826ujzkqhU=s96-c",[13],false,"PUBLISHED","2025-04-26T09:26:25.152+00:00","2026-09-06T13:38:37.581+00:00","2025-08-21T18:12:33.005+00:00",353,[67,76,81,86,91,96,101,106,112,117],{"id":68,"title":69,"term":68,"englishTitle":70,"definition":71,"discipline":20,"disciplineCode":72,"disciplineLabel":73,"disciplineColor":74,"disciplineIcon":75},"tục ngữ","Tục ngữ là gì? Các nghiên cứu khoa học về Tục ngữ","proverb","Tục ngữ là thể loại sáng tác dân gian ngắn gọn, có vần điệu hoặc kết cấu đối xứng, đúc kết kinh nghiệm thực tiễn về tự nhiên, lao động sản xuất, đời sống xã hội và triết lý ứng xử của cộng đồng.","humanities","Nhân văn và nghệ thuật","#9333EA","book-open",{"id":77,"title":78,"term":77,"englishTitle":79,"definition":80,"discipline":20,"disciplineCode":72,"disciplineLabel":73,"disciplineColor":74,"disciplineIcon":75},"tri thức khoa học","Tri thức khoa học là gì? Các nghiên cứu khoa học về Tri thức khoa học","Scientific knowledge","Tri thức khoa học là hệ thống hiểu biết có căn cứ thực nghiệm và logic vững chắc về các quy luật khách quan của tự nhiên, xã hội và tư duy, được xây dựng và kiểm chứng thông qua phương pháp khoa học chuẩn mực.",{"id":82,"title":83,"term":82,"englishTitle":84,"definition":85,"discipline":20,"disciplineCode":72,"disciplineLabel":73,"disciplineColor":74,"disciplineIcon":75},"eo biển đài loan","Eo biển đài loan là gì? Một số thông tin về Eo biển này","Taiwan Strait","Eo biển Đài Loan (Taiwan Strait \u002F Formosa Strait) là eo biển quốc tế hẹp dài ngăn cách giữa tỉnh Phúc Kiến thuộc bờ biển đông nam Trung Quốc đại lục và đảo Đài Loan, kết nối Biển Đông ở phía nam với Biển Hoa Đông ở phía bắc.",{"id":87,"title":88,"term":87,"englishTitle":89,"definition":90,"discipline":20,"disciplineCode":72,"disciplineLabel":73,"disciplineColor":74,"disciplineIcon":75},"hoạt động văn hóa","Hoạt động văn hóa là gì? Các công bố khoa học về Hoạt động văn hóa","cultural activity","Hoạt động văn hóa (Cultural Activity) là tổng thể các hành vi, sự kiện và sinh hoạt sáng tạo, biểu đạt, lưu truyền và thụ hưởng các giá trị vật chất và tinh thần của con người trong một cộng đồng hoặc xã hội.",{"id":92,"title":93,"term":92,"englishTitle":94,"definition":95,"discipline":20,"disciplineCode":72,"disciplineLabel":73,"disciplineColor":74,"disciplineIcon":75},"kho ngữ liệu","Kho ngữ liệu: Khái niệm, nguyên lý và ứng dụng","Corpus (Linguistic corpus)","Kho ngữ liệu là một thuật ngữ và phạm trù học thuật then chốt trong lĩnh vực humanities, phản ánh các nguyên lý, cơ chế và phương pháp luận chuyên sâu đã được chuẩn hóa trong nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn.",{"id":97,"title":98,"term":97,"englishTitle":99,"definition":100,"discipline":20,"disciplineCode":72,"disciplineLabel":73,"disciplineColor":74,"disciplineIcon":75},"giải thích nguyên nhân","Giải thích nguyên nhân là gì? Bản chất và các mô hình","causal explanation","Giải thích nguyên nhân là một dạng giải thích khoa học và triết học nhằm làm sáng tỏ một hiện tượng, sự kiện hoặc quy luật thông qua việc xác định các yếu tố, điều kiện hoặc cơ chế nhân quả tạo ra nó.",{"id":102,"title":103,"term":102,"englishTitle":104,"definition":105,"discipline":20,"disciplineCode":72,"disciplineLabel":73,"disciplineColor":74,"disciplineIcon":75},"ẩn dụ định hướng","Ẩn dụ định hướng là gì? Bản chất, phân loại và ví dụ","orientational metaphor","Ẩn dụ định hướng là loại ẩn dụ ý niệm tổ chức toàn bộ hệ thống các khái niệm trừu tượng dựa trên các định hướng không gian xuất phát từ trải nghiệm cơ thể vật lý như trên dưới, trước sau.",{"id":107,"title":108,"term":109,"englishTitle":110,"definition":111,"discipline":20,"disciplineCode":72,"disciplineLabel":73,"disciplineColor":74,"disciplineIcon":75},"danh dự của con người","Danh dự của con người là gì? Triết học, đạo đức học và pháp lý","Danh dự của con người","human honor","Danh dự của con người là giá trị đạo đức và xã hội phản ánh sự tự đánh giá của cá nhân về nhân cách của mình và sự công nhận, tôn trọng từ cộng đồng xã hội đối với phẩm hạnh và lối sống của cá nhân đó.",{"id":113,"title":114,"term":113,"englishTitle":115,"definition":116,"discipline":20,"disciplineCode":72,"disciplineLabel":73,"disciplineColor":74,"disciplineIcon":75},"nho giáo","Nho giáo là gì? Các công bố khoa học về Nho giáo","Confucianism","Nho giáo (Confucianism) là hệ thống triết học, luân lý và chính trị do Khổng Tử sáng lập thời Xuân Thu tại Trung Quốc, lấy nhân nghĩa, lễ trị và tu thân làm nền tảng quản trị xã hội và rèn luyện đạo đức con người.",{"id":118,"title":119,"term":118,"englishTitle":120,"definition":121,"discipline":20,"disciplineCode":72,"disciplineLabel":73,"disciplineColor":74,"disciplineIcon":75},"bằng chứng","Bằng chứng là gì? Phân loại, giá trị chứng minh trong khoa học và pháp luật","evidence","Bằng chứng là thông tin, dữ liệu hoặc hiện vật khách quan được dùng để xác minh tính đúng đắn của giả thuyết khoa học hoặc phục vụ phán quyết tư pháp."]