[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"_public_topic_publications_%C4%91%E1%BB%91i%20x%E1%BB%A9ng%20tr%C3%A1i%20ph%E1%BA%A3i{\"limit\":5}":3,"_public_topic_byId_%C4%91%E1%BB%91i%20x%E1%BB%A9ng%20tr%C3%A1i%20ph%E1%BA%A3i":11},{"code":4,"data":5,"meta":10},"SUCCESS",{"latest":6,"mostCited":7,"vietnamFeatured":8,"vietnamLatest":9},[],[],[],[],null,{"code":4,"data":12,"meta":10},{"id":13,"title":14,"description":15,"content":16,"term":13,"englishTitle":17,"synonyms":18,"definition":20,"discipline":21,"references":22,"faqs":63,"createUser":73,"publishUser":77,"keywords":78,"keywordCount":74,"enrichTopicLink":79,"status":80,"createTime":81,"updateTime":82,"publishTime":83,"linkEnrichedTime":10,"publicationScanTime":10,"contentErrorMessage":10,"viewCount":84,"wikidataId":10,"relateTopics":85},"đối xứng trái phải","Đối xứng trái phải (left-right symmetry) là gì?","Tìm hiểu đối xứng trái phải trong sinh học phát triển, cơ chế dòng chảy nút ở động vật có xương sống và các rối loạn đảo ngược phủ tạng liên quan.","\u003Cp>\u003Cstrong>Đối xứng trái phải\u003C\u002Fstrong> là trạng thái tổ chức không gian hình thái cơ thể dọc theo trục trái phải trong sinh học phát triển, phản ánh sự phối hợp chặt chẽ giữa tính đối xứng hai bên của hình thái cấu trúc bên ngoài và tính bất đối xứng có định hướng của các cơ quan nội tạng bên trong.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Bản chất sinh học và sự xác lập trục cơ thể trong phôi sinh học\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Trong quá trình phát triển phôi của các nhóm động vật đối xứng hai bên, việc xác lập bản đồ cơ thể ba chiều đòi hỏi sự hình thành tuần tự của ba trục không gian trực giao. Trục trước sau định hình cực đầu và cực đuôi, tiếp theo là trục lưng bụng phân định mặt lưng và mặt bụng. Trục trái phải là trục cơ thể được thiết lập sau cùng trong giai đoạn phôi vị, đóng vai trò quyết định trong việc phá vỡ tính đối xứng cầu hoặc đối xứng hai bên ban đầu của khối phôi nang để tạo ra sự phân hóa chức năng chuyên biệt.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Ở đa số các loài động vật có xương sống, hình thái giải phẫu bên ngoài biểu hiện tính đối xứng hai bên gần như hoàn hảo qua mặt phẳng đối xứng dọc giữa. Các cấu trúc như chi trước, chi sau, mắt, tai và các cơ quan cảm giác vận động phân bố đều đặn ở hai bên thân để phục vụ cho sự định hướng chuyển động thẳng. Tuy nhiên, sự đối xứng bên ngoài này che giấu một hệ thống bất đối xứng định hướng vô cùng phức tạp và nghiêm ngặt của các cơ quan nội tạng bên trong. Tim người và tim động vật có vú nằm lệch sang bên trái lồng ngực với các buồng tim và mạch máu lớn bất đối xứng; gan và túi mật chiếm ưu thế ở khoang bụng bên phải; dạ dày và lách nằm ở phần tư trên bên trái; phổi phải có nhiều thùy hơn phổi trái; và quai ruột trải qua các vòng xoay phức tạp ngược chiều kim đồng hồ quanh mạc treo tràng trên. Sự sắp xếp bất đối xứng này giúp tối ưu hóa dung tích giải phẫu trong các khoang cơ thể kín và đảm bảo tính liên tục của hệ tuần hoàn kép cùng hệ tiêu hóa.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Cơ chế phân tử và động lực học chất lưu ở động vật có xương sống\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Sự phá vỡ tính đối xứng ban đầu để tạo nên trục trái phải ở phôi động vật có xương sống diễn ra tại một cấu trúc biểu mô phôi vị chuyên biệt, được gọi là nút nguyên thủy ở động vật có vú hoặc túi Kupffer ở cá xương. Quá trình này kết hợp chặt chẽ giữa hiện tượng cơ sinh học chất lưu và các dòng thác phiên mã di truyền tinh vi.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Theo công trình tổng quan nền tảng của Hirokawa và cộng sự (2006), động lực học của chất lưu ngoại bào là sự kiện vật lý cốt lõi mở đầu cho sự phân cực trái phải ở động vật có vú. Tại bề mặt bụng của nút nguyên thủy, mỗi tế bào biểu mô sở hữu một lông chuyển nguyên phát đơn độc có khả năng vận động tự chủ. Nhờ sự phân cực tế bào phẳng, các lông chuyển này nghiêng về phía sau của trục phôi và thực hiện chuyển động quay tròn theo chiều kim đồng hồ. Do trục lông chuyển nghiêng về phía sau, pha quét của lông chuyển khi quét sang bên trái diễn ra gần bề mặt tế bào hơn so với pha quét ngược lại sang bên phải, tạo ra một lực đẩy thủy động học thuần nhất hướng về phía bên trái. Dòng chuyển dịch định hướng này được định danh học thuật là dòng chảy nút (nodal flow). Quá trình lắp ráp cấu trúc vi ống và duy trì chuyển động cơ học của các lông chuyển phụ thuộc chặt chẽ vào phức hợp protein động cơ phân tử KIF3 dọc theo sợi trục lông chuyển.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Để trả lời câu hỏi các tế bào phôi tiếp nhận tín hiệu vật lý từ dòng chảy nút như thế nào, nghiên cứu thực nghiệm trên phôi chuột của Katoh và cộng sự (2023) đã cung cấp bằng chứng trực tiếp xác nhận giả thuyết thụ cảm cơ học. Nhóm nghiên cứu chỉ ra rằng ở vùng biên của nút nguyên thủy tồn tại một quần thể lông chuyển bất động đóng vai trò như các thụ thể cảm nhận ứng suất cơ học chất lưu. Khi dòng chảy nút hướng sang bên trái đẩy và uốn cong các sợi lông chuyển bất động này về phía bề mặt bụng, kênh ion màng liên kết bị kích hoạt, làm xuất hiện các đợt biến đổi nồng độ ion canxi nội bào thoáng qua trong các tế bào đích ở bán phần trái. Sự gia tăng nồng độ canxi nội bào kích hoạt con đường enzym phân giải chọn lọc phân tử mRNA của chất ức chế Dand5 ở phía bên trái của nút nguyên thủy. Ngược lại, ở phía bên phải nơi không có dòng chảy kích thích cơ học, nồng độ mRNA của Dand5 được duy trì nguyên vẹn.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Sự suy giảm phân tử Dand5 ở bên trái dẫn đến sự giải ức chế đối với con đường truyền tín hiệu protein hình thái học. Đánh giá cơ chế tổng quan của Hamada và cộng sự (2002) cho thấy rằng phân tử tín hiệu Nodal và các protein liên quan thuộc họ biến đổi sinh trưởng beta giữ vai trò trung tâm trong mạng lưới phân tử xác lập tính bất đối xứng. Khi Dand5 bị bất hoạt tại mép trái nút nguyên thủy, phối tử Nodal được kích hoạt và lan truyền sang trung mô tấm bên trái. Tại đây, Nodal kích thích một vòng điều hòa tự khuếch đại biểu hiện của chính nó, đồng thời cảm ứng sự tổng hợp yếu tố phiên mã chứa homeobox Pitx2. Yếu tố phiên mã Pitx2 hoạt động như một gen chỉ huy quyết định hình thái nội tạng bên trái, trực tiếp điều hòa sự di cư tế bào, quá trình phân nhánh phổi và hướng xoay của tim và ruột.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Để ngăn chặn tín hiệu định hướng bên trái khuếch tán sang bán phần bên phải của phôi gây ra hiện tượng hỗn loạn hình thái, phôi động vật thiết lập một rào cản phân tử nghiêm ngặt tại đường giữa. Phân tích của Hamada và cộng sự (2002) chỉ ra rằng protein ức chế Lefty1 được biểu hiện mạnh mẽ tại tấm đáy của ống thần kinh và dây sống dọc đường giữa phôi, hoạt động như một chất đối kháng cạnh tranh ngăn chặn phân tử Nodal xâm nhập sang trung mô tấm bên phải. Đồng thời, phân tử Lefty2 biểu hiện ở tấm bên trái cùng với Nodal đóng vai trò phản hồi âm tính cục bộ để giới hạn không gian và thời gian hoạt động của tín hiệu Nodal, đảm bảo sự phát triển ổn định của cơ thể.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Bảng đối chiếu cơ chế phá vỡ đối xứng giữa các nhóm phân loại sinh vật\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Sự tiến hóa của cơ chế xác lập trục đối xứng trái phải thể hiện tính đa dạng đáng kinh ngạc giữa các nhánh phân loại động vật khác nhau, từ việc sử dụng lông chuyển thủy động lực học đến tính chiral nội bào của khung tế bào:\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ctable>\n  \u003Cthead>\n    \u003Ctr>\n      \u003Cth>Nhóm phân loại sinh vật\u003C\u002Fth>\n      \u003Cth>Mô hình sinh học điển hình\u003C\u002Fth>\n      \u003Cth>Cơ chế phá vỡ đối xứng ban đầu\u003C\u002Fth>\n      \u003Cth>Yếu tố phân tử và tế bào cốt lõi\u003C\u002Fth>\n    \u003C\u002Ftr>\n  \u003C\u002Fthead>\n  \u003Ctbody>\n    \u003Ctr>\n      \u003Ctd>Động vật có xương sống dùng lông chuyển nút\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Chuột, cá ngựa vằn, ếch\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Dòng chảy dịch ngoại bào sang trái tại nút phôi do lông chuyển quay nghiêng tạo ra\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Động cơ KIF3, kênh màng thụ cảm cơ học, thoái giáng mRNA của Dand5, trục Nodal và Pitx2\u003C\u002Ftd>\n    \u003C\u002Ftr>\n    \u003Ctr>\n      \u003Ctd>Động vật có xương sống không dùng lông chuyển\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Gà, lợn\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Vận chuyển tế bào bất đối xứng tại đường nguyên thủy và phân cực điện thế màng\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Khuếch tán bất đối xứng của phân tử Nodal độc lập với dòng chảy dịch nút\u003C\u002Ftd>\n    \u003C\u002Ftr>\n    \u003Ctr>\n      \u003Ctd>Động vật thân mềm phân cắt xoắn ốc\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Ốc sên Lymnaea stagnalis\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Sắp xếp góc phân cắt phôi sớm định hướng tính xoắn vỏ từ hợp tử\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Protein formin và mạng vi sợi actin điều hòa tính chiral tế bào\u003C\u002Ftd>\n    \u003C\u002Ftr>\n    \u003Ctr>\n      \u003Ctd>Côn trùng phân cắt bề mặt\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Ruồi giấm Drosophila\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Chuyển động xoắn mô biểu mô trong quá trình tạo hình cơ quan nội tạng\u003C\u002Ftd>\n      \u003Ctd>Protein động cơ myosin phi quy ước Myo1D kết hợp với khung vi sợi actin\u003C\u002Ftd>\n    \u003C\u002Ftr>\n  \u003C\u002Ftbody>\n\u003C\u002Ftable>\n\n\u003Ch2>Cơ chế chiral nội tại ở động vật không xương sống\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Khác biệt hoàn toàn với mô hình phụ thuộc dòng chảy chất lưu của phần lớn động vật có xương sống, thế giới động vật không xương sống dựa vào các đặc tính chiral nội tại của bộ khung tế bào để thiết lập tính bất đối xứng không gian mà không cần đến sự tham gia của các lông chuyển vận động.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Theo tổng quan hệ thống của Kuroda (2024), ở các loài động vật thân mềm có kiểu phân cắt xoắn ốc điển hình như loài ốc sên Lymnaea stagnalis, tính bất đối xứng của cơ thể và chiều xoắn của vỏ ốc (xoắn phải hoặc xoắn trái) được xác định ngay từ giai đoạn phôi phân cắt rất sớm. Sự định hướng không gian này bắt nguồn từ hoạt động của protein định hình formin kết hợp chặt chẽ với động lực học lắp ráp của mạng lưới vi sợi actin. Đột biến làm mất chức năng của gen formin dẫn đến sự thay đổi hướng nghiêng của thoi phân bào và góc phân cắt tế bào trong các đợt phân chia nguyên phân ban đầu, từ đó đảo ngược hoàn toàn chiều xoắn vỏ và vị trí nội tạng của cá thể trưởng thành. Nghiên cứu xác nhận rằng thông tin chirality phân tử được truyền đạt liên tục và bền vững qua các tầng bậc cấu trúc từ phân tử khung tế bào, hình thái tế bào phôi đến cấu trúc toàn bộ cơ thể sinh vật.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Trong khi đó, ở các loài côn trùng phân cắt bề mặt như ruồi giấm Drosophila melanogaster, quá trình phân cắt hợp tử không biểu hiện tính xoắn ốc sớm. Tổng quan của Kuroda (2024) làm rõ rằng sự bất đối xứng trái phải ở ruồi giấm xuất hiện muộn hơn trong giai đoạn phát triển mô và hình thành cơ quan nội tạng. Quá trình uốn cong của ruột sau và chuyển động xoay của đĩa sinh dục ở ruồi giấm được dẫn dắt bởi protein động cơ phân tử myosin phi quy ước Myo1D. Protein Myo1D tương tác đặc hiệu với mạng vi sợi actin để tạo ra mô-men xoắn bất đối xứng trong các tế bào biểu mô, thúc đẩy toàn bộ dải biểu mô trượt và xoắn theo một hướng nhất định. Khi thiếu hụt hoặc đảo ngược sự biểu hiện của Myo1D, các cơ quan nội tạng của ruồi giấm bị đảo ngược hoàn toàn hướng xoay hình thái học. Điều này chứng minh rằng bộ khung tế bào actin và các protein động cơ liên kết đại diện cho một cơ chế tiến hóa cổ xưa và bảo tồn để thiết lập tính bất đối xứng sinh học.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Ý nghĩa y sinh và các rối loạn phát triển giải phẫu học\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Sự hiểu biết sâu sắc về trục đối xứng trái phải có ý nghĩa nền tảng trong y học lâm sàng và di truyền học người, giải thích căn nguyên của nhiều hội chứng dị tật bẩm sinh phức tạp ở hệ tim mạch và hệ tiêu hóa.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Phân tích di truyền y học của Sutherland và Ware (2009) hệ thống hóa các trạng thái sắp xếp nội tạng thành ba nhóm hình thái chính:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Situs solitus:\u003C\u002Fstrong> Trạng thái giải phẫu bình thường của loài người, trong đó tim, dạ dày và lách nằm ở bên trái, gan và ruột thừa nằm ở bên phải, phối hợp với sự phân thùy phổi chuẩn xác (phổi phải ba thùy, phổi trái hai thùy).\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Situs inversus:\u003C\u002Fstrong> Hiện tượng đảo ngược phủ tạng hoàn toàn, tạo nên một hình ảnh phản chiếu qua gương của toàn bộ các cơ quan ngực và bụng. Khi toàn bộ các cơ quan được đảo ngược một cách đồng bộ và hài hòa (situs inversus totalis), các mối tương quan giải phẫu mạch máu và ống tiêu hóa vẫn được bảo tồn, do đó cá thể có thể sống khỏe mạnh mà không biểu hiện triệu chứng suy giảm huyết động học nghiêm trọng.\u003C\u002Fli>\n  \u003Cli>\u003Cstrong>Heterotaxy (situs ambiguus):\u003C\u002Fstrong> Tình trạng sắp xếp tạng hỗn loạn và mất đồng bộ, trong đó sự định hướng trái phải của các cơ quan ngực và bụng không tuân theo quy luật đảo ngược hoàn toàn mà xảy ra ngẫu nhiên và phân mảnh. Heterotaxy thường đi kèm với các dị tật tim bẩm sinh cực kỳ phức tạp như kênh nhĩ thất chung, thất phải hai đường ra, đảo gốc động mạch lớn và bất thường hồi lưu tĩnh mạch phổi. Về mặt lâm sàng, heterotaxy được chia thành hai nhóm chính: hội chứng đồng dạng phải (thường đi kèm với vô lách, hai bên phổi đều có cấu trúc dạng phổi phải và dị tật tim nặng nề) và hội chứng đồng dạng trái (thường đi kèm với đa lách, hai bên phổi đều có cấu trúc dạng phổi trái và bloc nhĩ thất hoàn toàn).\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\n\u003Cp>Một nguyên nhân kinh điển dẫn đến các rối loạn sắp xếp tạng là hội chứng rối loạn vận động lông chuyển nguyên phát, một bệnh lý di truyền lặn trên nhiễm sắc thể thường gây suy giảm cấu trúc hoặc chức năng của các protein dynein trong sợi trục lông chuyển. Theo Sutherland và Ware (2009), sự bất hoạt của lông chuyển vận động tại nút nguyên thủy phôi vị khiến dòng chảy nút không thể hình thành, làm cho quá trình xác lập trục trái phải diễn ra ngẫu nhiên giữa hai bên. Khi bệnh nhân rối loạn vận động lông chuyển nguyên phát biểu hiện đồng thời tam chứng lâm sàng gồm viêm xoang mạn tính, giãn phế quản và đảo ngược phủ tạng toàn bộ, tình trạng này được chẩn đoán là hội chứng Kartagener. Việc chẩn đoán sớm các bất thường trục trái phải thông qua siêu âm tiền sản đóng vai trò quyết định trong việc lập kế hoạch can thiệp phẫu thuật tim mạch và quản lý tiên lượng sống cho bệnh nhi.\u003C\u002Fp>\n","left-right symmetry",[19],"bất đối xứng trái phải","Đối xứng trái phải là trạng thái tổ chức không gian hình thái cơ thể dọc theo trục trái phải trong sinh học phát triển, bao gồm sự phối hợp giữa đối xứng ngoài cơ thể và bất đối xứng nội tạng.","NATURAL_SCIENCES",[23,31,39,47,55],{"citationText":24,"title":25,"authors":26,"source":27,"year":28,"doi":29,"url":30},"Katoh, T. A., Omori, T., Mizuno, K., Sai, X., Minegishi, K., Ikawa, Y., Nishimura, H., Itabashi, T., Kajikawa, E., Hiver, S., Iwane, A. H., Ishikawa, T., Okada, Y., Nishizaka, T., & Hamada, H. (2023). Immotile cilia mechanically sense the direction of fluid flow for left-right determination. Science, 379(6627), 66-71.","Immotile cilia mechanically sense the direction of fluid flow for left-right determination","Katoh, T. A., Omori, T., Mizuno, K., Sai, X., Minegishi, K., Ikawa, Y., Nishimura, H., Itabashi, T., Kajikawa, E., Hiver, S., Iwane, A. H., Ishikawa, T., Okada, Y., Nishizaka, T., & Hamada, H.","Science",2023,"10.1126\u002Fscience.abq8148","https:\u002F\u002Fdoi.org\u002F10.1126\u002Fscience.abq8148",{"citationText":32,"title":33,"authors":34,"source":35,"year":36,"doi":37,"url":38},"Kuroda, R. (2024). Left-Right Asymmetry in Invertebrates: From Molecules to Organisms. Annual Review of Cell and Developmental Biology, 40, 97-117.","Left-Right Asymmetry in Invertebrates: From Molecules to Organisms","Kuroda, R.","Annual Review of Cell and Developmental Biology",2024,"10.1146\u002Fannurev-cellbio-111822-010628","https:\u002F\u002Fdoi.org\u002F10.1146\u002Fannurev-cellbio-111822-010628",{"citationText":40,"title":41,"authors":42,"source":43,"year":44,"doi":45,"url":46},"Hirokawa, N., Tanaka, Y., Okada, Y., & Takeda, S. (2006). Nodal flow and the generation of left-right asymmetry. Cell, 125(1), 33-45.","Nodal Flow and the Generation of Left-Right Asymmetry","Hirokawa, N., Tanaka, Y., Okada, Y., & Takeda, S.","Cell",2006,"10.1016\u002Fj.cell.2006.03.002","https:\u002F\u002Fdoi.org\u002F10.1016\u002Fj.cell.2006.03.002",{"citationText":48,"title":49,"authors":50,"source":51,"year":52,"doi":53,"url":54},"Hamada, H., Meno, C., Watanabe, D., & Saijoh, Y. (2002). Establishment of vertebrate left-right asymmetry. Nature Reviews Genetics, 3(2), 103-113.","Establishment of vertebrate left–right asymmetry","Hamada, H., Meno, C., Watanabe, D., & Saijoh, Y.","Nature Reviews Genetics",2002,"10.1038\u002Fnrg732","https:\u002F\u002Fdoi.org\u002F10.1038\u002Fnrg732",{"citationText":56,"title":57,"authors":58,"source":59,"year":60,"doi":61,"url":62},"Sutherland, M. J., & Ware, S. M. (2009). Disorders of left-right asymmetry: heterotaxy and situs inversus. American Journal of Medical Genetics Part C: Seminars in Medical Genetics, 151C(4), 307-317.","Disorders of left–right asymmetry: Heterotaxy and situs inversus","Sutherland, M. J., & Ware, S. M.","American Journal of Medical Genetics Part C: Seminars in Medical Genetics",2009,"10.1002\u002Fajmg.c.30228","https:\u002F\u002Fdoi.org\u002F10.1002\u002Fajmg.c.30228",[64,67,70],{"question":65,"answer":66},"Trục đối xứng trái phải được xác lập vào giai đoạn nào của phôi?","Ở các loài động vật đối xứng hai bên, trục trái phải được thiết lập sau cùng trong giai đoạn phôi vị, sau khi trục trước sau và trục lưng bụng đã được định hình.",{"question":68,"answer":69},"Dòng chảy nút (nodal flow) phá vỡ tính đối xứng phôi bằng cách nào?","Chuyển động quay nghiêng về phía sau của lông chuyển tại nút nguyên thủy tạo dòng dịch chuyển sang trái, kích hoạt cảm biến cơ học của lông chuyển bất động để phân giải mRNA của Dand5 và giải phóng tín hiệu Nodal ở bên trái.",{"question":71,"answer":72},"Đảo ngược phủ tạng (situs inversus) phát sinh do nguyên nhân gì?","Đảo ngược phủ tạng thường phát sinh khi chức năng của lông chuyển nguyên thủy bị rối loạn, khiến dòng chảy nút mất định hướng dẫn đến việc ngẫu nhiên hóa vị trí sắp xếp của các cơ quan nội tạng.",{"id":74,"researcherId":10,"name":75,"imageUrl":76},1,"Nguyễn Ngọc Sơn","https:\u002F\u002Flh3.googleusercontent.com\u002Fa\u002FACg8ocLGfGsF1nYQqYK5BasTLhNu1dBrBXg2fcEgBNPXJ0p2gqLQnO7i=s96-c",{"id":74,"researcherId":10,"name":75,"imageUrl":76},[13],false,"PUBLISHED","2025-12-01T11:21:15.619+00:00","2026-11-09T01:47:57.201+00:00","2026-11-09T01:47:56.652+00:00",0,[86,95,99,104,109,114,119,124,129,134],{"id":87,"title":88,"term":87,"englishTitle":89,"definition":90,"discipline":21,"disciplineCode":91,"disciplineLabel":92,"disciplineColor":93,"disciplineIcon":94},"đồng vị bền","Đồng vị bền: Bản chất hạt nhân, cơ chế phân đoạn và ứng dụng thực tiễn","Stable isotope","Đồng vị bền là các biến thể của một nguyên tố hóa học có cùng số proton nhưng khác số neutron, sở hữu cấu trúc hạt nhân ổn định vĩnh viễn hoặc chu kỳ bán rã vượt xa tuổi vũ trụ, không tự phát phóng xạ.","natural-sciences","Khoa học tự nhiên","#0E9F9C","atom",{"id":96,"title":97,"term":96,"englishTitle":96,"definition":98,"discipline":21,"disciplineCode":91,"disciplineLabel":92,"disciplineColor":93,"disciplineIcon":94},"proton","Proton là gì? Cấu trúc và ứng dụng của Proton","Proton là một hạt hạ nguyên tử bền vững thuộc nhóm baryon cấu tạo từ hai quark lên và một quark xuống, mang điện tích nguyên tố dương và có khối lượng nghỉ xấp xỉ 1.6726 x 10^-27 kg nằm trong hạt nhân nguyên tử.",{"id":100,"title":101,"term":100,"englishTitle":102,"definition":103,"discipline":21,"disciplineCode":91,"disciplineLabel":92,"disciplineColor":93,"disciplineIcon":94},"nhiệt độ nóng chảy","Nhiệt độ nóng chảy là gì? Các nghiên cứu khoa học liên quan","nhiet do nong chay","khái niệm và đối tượng nghiên cứu cơ bản trong khoa học tự nhiên, phản ánh các đặc trưng bản chất, cơ chế vận hành và các quy luật tương tác hệ thống trong thực tiễn.",{"id":105,"title":106,"term":105,"englishTitle":107,"definition":108,"discipline":21,"disciplineCode":91,"disciplineLabel":92,"disciplineColor":93,"disciplineIcon":94},"hằng số tốc độ","Hằng số tốc độ là gì? Các bài nghiên cứu khoa học liên quan","rate constant","Hằng số tốc độ (Reaction Rate Constant, ký hiệu k) là một hệ số tỷ lệ đặc trưng trong phương trình động học biểu thị tốc độ của phản ứng hóa học khi nồng độ của tất cả các chất phản ứng bằng đơn vị.",{"id":110,"title":111,"term":110,"englishTitle":112,"definition":113,"discipline":21,"disciplineCode":91,"disciplineLabel":92,"disciplineColor":93,"disciplineIcon":94},"động vật linh trưởng","Động vật linh trưởng là gì? Tiến hóa Perelman, giải phẫu Fleagle và Estrada","primates","Động vật linh trưởng là một bộ thú có vú bậc cao đặc trưng bởi bàn tay ngón cái đối diện, thị giác lập thể 3D và vỏ não phát triển, tiến hóa qua các nhánh Mũi ướt và Mũi khô theo nghiên cứu Perelman-Fleagle.",{"id":115,"title":116,"term":115,"englishTitle":117,"definition":118,"discipline":21,"disciplineCode":91,"disciplineLabel":92,"disciplineColor":93,"disciplineIcon":94},"đồng vị","Đồng vị là gì? Phân loại và ứng dụng trong khoa học hiện đại","isotope","Đồng vị là các biến thể của cùng một nguyên tố hóa học có cùng số proton trong hạt nhân nhưng khác nhau về số neutron, dẫn đến khối lượng nguyên tử khác nhau.",{"id":120,"title":121,"term":120,"englishTitle":122,"definition":123,"discipline":21,"disciplineCode":91,"disciplineLabel":92,"disciplineColor":93,"disciplineIcon":94},"chu trình sinh địa hóa","Chu trình sinh địa hóa: Khái niệm, nguyên lý và ứng dụng","Biogeochemical cycle","Chu trình sinh địa hóa là một thuật ngữ và phạm trù học thuật then chốt trong lĩnh vực natural sciences, phản ánh các nguyên lý, cơ chế và phương pháp luận chuyên sâu đã được chuẩn hóa trong nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn.",{"id":125,"title":126,"term":125,"englishTitle":127,"definition":128,"discipline":21,"disciplineCode":91,"disciplineLabel":92,"disciplineColor":93,"disciplineIcon":94},"ethylene","Ethylene là gì? Cấu trúc hóa học, vai trò sinh học và ứng dụng","Ethylene","Ethylene (ethene, công thức hóa học C2H4) là một hydrocarbon không no thuộc nhóm anken đơn giản nhất, tồn tại ở thể khí không màu, đồng thời là một phytohormone dạng khí điều hòa sự chín và rụng ở thực vật.",{"id":130,"title":131,"term":130,"englishTitle":132,"definition":133,"discipline":21,"disciplineCode":91,"disciplineLabel":92,"disciplineColor":93,"disciplineIcon":94},"không khí ẩm","Không khí ẩm là gì? Các công bố khoa học về Không khí ẩm","moist air","Không khí ẩm là hỗn hợp nhiệt động học giữa không khí khô và hơi nước, có các thông số đặc trưng gồm độ ẩm tương đối, độ ẩm tuyệt đối và nhiệt độ điểm sương.",{"id":135,"title":136,"term":135,"englishTitle":137,"definition":138,"discipline":21,"disciplineCode":91,"disciplineLabel":92,"disciplineColor":93,"disciplineIcon":94},"hệ số phân bố","Hệ số phân bố là gì? Ý nghĩa trong hóa học và dược lý","Partition Coefficient","Hệ số phân bố (partition coefficient, ký hiệu P hoặc log P) là đại lượng nhiệt động học biểu thị tỷ lệ nồng độ cân bằng của một chất tan không phân ly giữa hai dung môi không trộn lẫn (thường là 1-octanol và nước)."]